ΟΡΕΙΝΟΣ

Σε έναν κόσμο όπου τα προϊόντα αντιγράφονται, οι τεχνολογίες διαχέονται και τα επιχειρηματικά μοντέλα γίνονται «κοινός τόπος» σε ελάχιστο χρόνο, το πραγματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μιας επιχείρησης δεν βρίσκεται πια σε ό,τι κατέχει, αλλά σε ό,τι μαθαίνει.

Η ικανότητα ενός οργανισμού να μαθαίνει και να προσαρμόζεται ταχύτερα από τον ανταγωνισμό δεν είναι απλώς ένα επιπλέον εφόδιο· είναι το μόνο πλεονέκτημα που είναι σχεδόν αδύνατο να αντιγραφεί. Γιατί η γνώση αυτή δεν αγοράζεται, δεν εγκαθίσταται ως λογισμικό και δεν επιβάλλεται με εγκυκλίους. Είναι προϊόν κουλτούρας.

Μια τέτοια κουλτούρα αποτυπώνεται στις καθημερινές λεπτομέρειες:

• Στο αν το λάθος τιμωρείται ή αξιοποιείται ως μάθημα.

• Στο αν η αμφισβήτηση ενθαρρύνεται ή αποσιωπάται.

• Στο αν η αλλαγή προκαλεί φόβο ή περιέργεια.

Εκεί ακριβώς διαμορφώνεται η πραγματική ταχύτητα μάθησης ενός οργανισμού.

Όπως έχει επισημάνει ο Peter Senge*, οι οργανισμοί που αντέχουν στον χρόνο δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που ξέρουν τα περισσότερα, αλλά εκείνοι που έχουν μάθει να ανανεώνουν διαρκώς τη σκέψη και τη συμπεριφορά τους. Μαθαίνουν όχι μόνο τι να αλλάξουν, αλλά και πότε και πώς.

Σε τελική ανάλυση, η κουλτούρα μάθησης είναι ένα άυλο κεφάλαιο. Μπορεί να μην αποτυπώνεται άμεσα στους ισολογισμούς, αλλά είναι αυτή που τελικά τους καθορίζει. Και ακριβώς γι’ αυτό, παραμένει το πιο ισχυρό και ανθεκτικό προπύργιο μιας επιχείρησης.

*Ο Peter Senge είναι ένας από τους πιο επιδραστικούς στοχαστές του σύγχρονου management και καθηγητής στο MIT. Αν και το έργο του είναι τεράστιο, το όνομά του έχει ταυτιστεί με μία συγκεκριμένη έννοια: τον «Οργανισμό που Μαθαίνει» (Learning Organization).

Μικρό δοκίμιο

Στην ιστορία της ελληνικής σκέψης, ο έρωτας δεν υπήρξε ποτέ ένα απλό αίσθημα, αλλά μια κοσμογονική δύναμη, ένας δρόμος που συνδέει το εφήμερο με το αιώνιο. Αν τοποθετήσουμε τη φιλοσοφία του Δημήτρη Λιαντίνη δίπλα στο πλατωνικό οικοδόμημα, ανακαλύπτουμε δύο όψεις της ίδιας υπαρξιακής αγωνίας: την προσπάθεια του ανθρώπου να νοηματοδοτήσει τη γύμνια του απέναντι στον χρόνο.

Για τον Πλάτωνα, ο έρωτας είναι ο γιος της Πενίας και του Πόρου. Είναι η ενσάρκωση της έλλειψης που αναζητά την πλήρωση. Ο πλατωνικός εραστής χρησιμοποιεί το κάλλος ως σκάλα· ξεκινά από το ωραίο σώμα για να φτάσει στην αιώνια Ιδέα, επιζητώντας τον «τόκο εν καλώ». Ο έρωτας εδώ είναι η ορμή για αθανασία, μια απόπειρα του ανθρώπου να δραπετεύσει από τον κόσμο της φθοράς και να επιστρέψει στο θείο.

Ο Λιαντίνης, ωστόσο, προσγειώνει αυτή την ορμή στην τραχιά πραγματικότητα της βιολογίας. Για εκείνον, το σεξ και ο θάνατος δεν είναι αντίπαλοι, αλλά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: της θνητότητας. Ενώ στον Πλάτωνα ο έρωτας είναι η έξοδος από τον θάνατο, στον Λιαντίνη ο έρωτας είναι το σύμπτωμα του θανάτου. Η ένταση της επιθυμίας δεν πηγάζει από την ανάμνηση ενός υπερπέραν, αλλά από την επίγνωση του τέλους. Ερωτευόμαστε με πάθος ακριβώς επειδή ο χρόνος μας είναι σπάνιος. Αν ο άνθρωπος ήταν αθάνατος, ο έρωτας θα κατέληγε μια μηχανική πράξη, στερημένη από το τραγικό βάθος που του χαρίζει η προοπτική της απώλειας.

Εκεί που ο Πλάτων προσφέρει τη σωτηρία μέσω της υπέρβασης, ο Λιαντίνης προσφέρει την αξιοπρέπεια μέσω της αποδοχής. Η «μικρή έκσταση» της ερωτικής πράξης είναι μια πρόβα θανάτου, μια στιγμή όπου το «εγώ» διαλύεται, υπενθυμίζοντας πως κάθε ένωση είναι προσωρινή. Ο άνθρωπος του Λιαντίνη δεν βαδίζει προς τη λύτρωση, αλλά στέκεται ανάμεσα στον πόθο και το τέλος, παίζοντας τη μοίρα του με «ανοιχτά μάτια».

Συνελόντι ειπείν, ο έρωτας παραμένει η ισχυρότερη κατάφαση της ζωής, όχι γιατί νικά τον θάνατο, αλλά γιατί αντλεί το φως του από τη σκιά του. Είτε ως πλατωνική δίψα για το αιώνιο είτε ως λιαντινική κραυγή στο παρόν, ο έρωτας είναι αυτό που καθιστά τον άνθρωπο τραγικό — και, ως εκ τούτου, αληθινά μεγάλο.

Μινέττα ασφαλιστικη