Συντάκτης: Admin

Interamerican

«Όλη η ανθρώπινη δύναμη είναι μια ένωση υπομονής και χρόνου», έγραφε ο Γάλλος λογοτέχνης και φιλόσοφος Ονορέ ντε Μπαλζάκ.

Ζούμε σε μια εποχή που λατρεύει την ταχύτητα. Θέλουμε άμεσα αποτελέσματα, γρήγορες λύσεις και επιτυχίες χωρίς αναμονή. Όμως τα σημαντικότερα πράγματα στη ζωή ακολουθούν διαφορετικούς ρυθμούς. Ένα δέντρο χρειάζεται χρόνια για να ριζώσει και να καρποφορήσει. Ένας άνθρωπος χρειάζεται χρόνο για να ωριμάσει, να μάθει, να αγαπήσει και να δημιουργήσει.

Η υπομονή δεν είναι παθητική αναμονή. Είναι η δύναμη να επιμένεις όταν οι καρποί της προσπάθειάς σου δεν φαίνονται ακόμη. Είναι η εμπιστοσύνη ότι κάθε σπόρος έχει τον δικό του καιρό για να βλαστήσει. Ο χρόνος, από την άλλη, λειτουργεί σαν σιωπηλός συνεργάτης. Μαλακώνει τις δυσκολίες, επουλώνει πληγές, αποκαλύπτει αλήθειες και δικαιώνει πολλές φορές εκείνους που δεν εγκατέλειψαν.

Οι μεγάλες κατακτήσεις της ανθρωπότητας, αλλά και οι μικρές προσωπικές νίκες του καθενός μας, δεν είναι συνήθως αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας έκρηξης δύναμης. Είναι το αποτέλεσμα αμέτρητων μικρών βημάτων, επαναλήψεων, αποτυχιών και νέων προσπαθειών.

Η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται στην ορμή, αλλά στην αντοχή. Στην ικανότητα να περιμένουμε χωρίς να παραιτούμαστε και να εργαζόμαστε χωρίς να βιαζόμαστε. Γιατί εκεί όπου η υπομονή συναντά τον χρόνο, γεννιούνται σχεδόν όλα όσα έχουν αληθινή αξία στη ζωή.

 Το ChatGPT-3.5 εκπαιδεύτηκε σε 300 δισεκατομμύρια λέξεις και είχε 175 δισεκατομμύρια παραμέτρους. Ένας άνθρωπος χρειάζεται 2.600 χρόνια για να διαβάσει την ίδια μάζα κειμένων.

Στο Βυζάντιο, όταν τελείωναν τα παιδιά την καλλιγραφία τους, έδιναν στο δάσκαλο την πλάκα για να τη διορθώσει. Μετά, ο δάσκαλος ζητούσε από τα παιδιά να την ξαναγράψουν. Επειδή δε πολλές φορές δεν είχαν σφουγγάρι, έσβηναν την πλάκα με τα δάχτυλα αφού προηγουμένως τα έφτυναν! Από τότε επικράτησε η φράση: “Φτου, κι απ’ την αρχή” (όπως τώρα με το νέο μνημόνιο!). Τα παιδιά μάθαιναν επίσης να δείχνουν τα γράμματα και να λένε απ’ έξω την αλφαβήτα. Ο δάσκαλος, για να πεισθεί πως τα παιδιά την ξέρουν καλά, τους έδειχνε τα γράμματα ανακατωμένα. Εκτοτε επικράτησε να λέμε γι’ αυτόν που γνωρίζει κάτι καλά, ότι το ξέρει “απ΄έξω κι ανακατωτά”

Αφιερωμένο στους συνδαιτημόνες μου Γιώργο και Γιάννη σε συνέχεια κάποιας ανάλυσης για τον ψαλμό ΡΒ

Ο κόσμος δεν στηρίζεται μόνο στη δικαιοσύνη·
στηρίζεται κυρίως στο έλεος που συμπληρώνει εκεί όπου η δικαιοσύνη από μόνη της θα τον συνέτριβε…

Η λαϊκή έκφραση συνδέεται με τη μετεπαναστατική ζωή στο Ναύπλιο, πρωτεύουσα τότε της Ελλάδας. Συγκεκριμένα, μετά την επανάσταση του 21 υπήρχε στο Ναύπλιο μια ταβέρνα που ανήκε σε μια γυναίκα, τη Μιχαλού.
Η Μιχαλού είχε το προτέρημα να κάνει «βερεσέδια» αλλά υπό προθεσμία. Μόλις εξαντλείτο η προθεσμία – και η υπομονή της – στόλιζε τους χρεώστες της με «κοσμητικότατα» επίθετα. Όσοι τα άκουγαν, ήξεραν καλά ότι αυτός που δέχεται τις «περιποιήσεις» της «χρωστάει της Μιχαλούς».

«Η ισότητα μπορεί να είναι δικαίωμα, μα καμιά δύναμη στη γη δεν θα την κάνει γεγονός»*

Η φράση αυτή εκφράζει μια αλήθεια που συχνά λησμονούμε. Οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι ως προς την αξία και την αξιοπρέπειά τους, όχι όμως ως προς τα χαρίσματα, τις ικανότητες, τις επιθυμίες, τις φιλοδοξίες ή τις περιστάσεις της ζωής τους. Η φύση αγαπά την ποικιλία και όχι την ομοιομορφία.

Οι σύγχρονες δημοκρατίες αγωνίστηκαν και πέτυχαν κάτι εξαιρετικά σημαντικό: να αναγνωρίσουν την ισότητα των δικαιωμάτων. Ο νόμος οφείλει να αντιμετωπίζει όλους τους πολίτες με τον ίδιο σεβασμό, ανεξάρτητα από την καταγωγή, τον πλούτο ή την κοινωνική τους θέση. Αυτή η ισότητα αποτελεί θεμέλιο της ελευθερίας και της δικαιοσύνης.

Άλλο όμως η ισότητα των δικαιωμάτων και άλλο η ισότητα των αποτελεσμάτων. Όσο κι αν προσπαθήσουν τα πολιτικά συστήματα, δεν μπορούν να εξαλείψουν πλήρως τις διαφορές που προκύπτουν από το ταλέντο, την εργατικότητα, την τύχη, τις επιλογές ή ακόμη και τα απρόβλεπτα γεγονότα της ζωής. Η ιστορία απέδειξε ότι οι κοινωνίες που επιχείρησαν να επιβάλουν απόλυτη ισότητα κατέληξαν συχνά να περιορίζουν την ελευθερία χωρίς να πετύχουν τον στόχο τους.

Η αληθινή πρόκληση, επομένως, δεν είναι να γίνουν όλοι ίδιοι, αλλά να μπορεί ο καθένας να αναπτύξει τις δυνατότητές του χωρίς άδικα εμπόδια. Μια δίκαιη κοινωνία δεν υπόσχεται ότι όλοι θα φτάσουν στο ίδιο σημείο· προσπαθεί όμως να εξασφαλίσει ότι όλοι θα έχουν μια δίκαιη αφετηρία και την ευκαιρία να πορευθούν σύμφωνα με τις δυνάμεις τους.

Η ισότητα ως δικαίωμα είναι κατάκτηση του πολιτισμού. Η ισότητα ως απόλυτο γεγονός παραμένει μια ουτοπία. Ανάμεσα στις δύο αυτές πραγματικότητες κινείται η ανθρώπινη ιστορία, αναζητώντας πάντοτε μια δύσκολη αλλά αναγκαία ισορροπία ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την ελευθερία.

*τη φράση αυτή φέρεται να την διατύπωσε ο Λαμαρτίν.

Λίγα λόγια για τον Λαμαρτίν

Alphonse de Lamartine (1790–1869) ήταν Γάλλος ποιητής, πεζογράφος και πολιτικός. Υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές του γαλλικού ρομαντισμού. Το έργο του χαρακτηρίζεται από λυρισμό, θρησκευτική ευαισθησία και στοχασμό πάνω στην ανθρώπινη μοίρα. Παράλληλα διαδραμάτισε σημαντικό πολιτικό ρόλο κατά την επανάσταση του 1848 στη Γαλλία

Ζούμε σε μια εποχή που αγαπά τις μετρήσεις. Μετράμε τα βήματά μας, τους παλμούς της καρδιάς μας, την παραγωγικότητά μας, ακόμη και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς μας. Δεν είναι λοιπόν παράξενο που τις τελευταίες δεκαετίες πληθώρα τεστ νοημοσύνης, προσωπικότητας, συναισθηματικής νοημοσύνης και επαγγελματικής καταλληλότητας έχουν κατακλύσει σχολεία, πανεπιστήμια, στρατούς και μεγάλες επιχειρήσεις.

Το παράδοξο είναι ότι όσο περισσότερο εξελίσσονται αυτά τα εργαλεία, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να απαντηθεί με βεβαιότητα το ερώτημα: τι ακριβώς μετρούν; Οι ίδιοι οι σοβαροί ερευνητές αναγνωρίζουν ότι τα τεστ δεν αποκαλύπτουν ολόκληρο τον άνθρωπο. Μετρούν ορισμένες ικανότητες, τάσεις ή συμπεριφορές μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες, αλλά όχι το πλήρες εύρος της προσωπικότητας και των δυνατοτήτων του.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εμφάνιση της συναισθηματικής νοημοσύνης. Για πολλά χρόνια το τεστ IQ θεωρούνταν σχεδόν η απόλυτη πυξίδα της ανθρώπινης ευφυΐας. Σύντομα όμως έγινε φανερό ότι άνθρωποι με εξαιρετικές γνωστικές ικανότητες συχνά δυσκολεύονταν να συνεργαστούν, να ηγηθούν, να δημιουργήσουν σχέσεις ή να διαχειριστούν τις αποτυχίες τους. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα ότι υπάρχει μια άλλη μορφή ευφυΐας: η ικανότητα να κατανοεί κανείς τα συναισθήματα τα δικά του και των άλλων, να δείχνει ενσυναίσθηση, να ελέγχει τις αντιδράσεις του και να κινείται με ευελιξία μέσα στον κοινωνικό κόσμο.

Κάθε νέο τεστ όμως που φιλοδοξεί να συμπληρώσει το προηγούμενο, μοιάζει να επιβεβαιώνει ένα βαθύτερο συμπέρασμα: ο άνθρωπος είναι μεγαλύτερος από κάθε μέτρηση. Η δημιουργικότητα, η επιμονή, το ήθος, η φαντασία, η αγάπη, η πίστη σε έναν σκοπό, η ικανότητα να σηκώνεται κανείς ύστερα από μια ήττα, δύσκολα χωρούν σε αριθμούς και κλίμακες αξιολόγησης.

Τα τεστ έχουν αναμφίβολα τη χρησιμότητά τους. Μπορούν να προσφέρουν ενδείξεις, να φωτίσουν πτυχές της προσωπικότητας και να βοηθήσουν στη λήψη αποφάσεων. Γίνονται όμως επικίνδυνα όταν μετατρέπονται σε τελεσίδικες ετυμηγορίες για την αξία ενός ανθρώπου.

Τελικά τα τεστ μετρούν κάτι πραγματικό, αλλά όχι τα πάντα. Και ευτυχώς όχι τα πάντα. Γιατί η ανθρώπινη προσωπικότητα παραμένει πιο πλούσια, πιο σύνθετη και πιο απρόβλεπτη από κάθε ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να την εγκλωβίσει σε έναν αριθμό.

Είναι λοιπόν χίμαιρα η ιδέα της αθανασίας ;

Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η αθανασία ίσως δεν αποτελεί τον σοφότερο ορίζοντα. Αυτό που αντιστέκεται στον χρόνο δεν είναι η αιωνιότητα των σωμάτων. Είναι τα έργα, οι πράξεις, οι σκέψεις και οι εσωτερικές ορμές που αγγίζουν το βαθύτερο στρώμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι οι δημιουργίες που μας φέρνουν ενώπιον του υψηλού, που μας υπενθυμίζουν την ευθραυστότητά μας και ταυτόχρονα μας ανοίγουν σε κάτι μεγαλύτερο από εμάς. Ακριβώς επειδή είμαστε θνητοί, ορισμένα λόγια, ορισμένα έργα και ορισμένες πράξεις ομορφιάς γίνονται αξέχαστα. Πρέπει να αποδεχθούμε την θνητότητα για να ζήσουμε.

Πηγή: Καθημερινή

ΟΠΟΙΟΣ ΕΧΕΙ προσπαθήσει να βάλει  έστω και πέντε λέξεις δίπλα-δίπλα, έχει δοκιμάσει το δίλημμα της γραφής. Γιατί να βάλω αυτή τη λέξη κι όχι την άλλη; Να το πω στο πρώτο πρόσωπο ή στο τρίτο; Να το γράψω πάνω στη τσατίλα μου ή να περιμένω να ηρεμήσω πρώτα; 

τι είναι, λοιπόν, αυτό που αντιστέκεται στο πέρασμα του χρόνου και στη λήθη ;

Πρώτα απ’ όλα, η ίδια η ζωή. Η ζωή είναι μια αδιάκοπη αντίσταση στον χρόνο. Ξαναγενιέται ασταμάτητα απέναντι στον θάνατο. Ανανεώνεται, πολλαπλασιάζεται, μεταδίδεται. Κάθε γενιά χάνεται, όμως η ζωή συνεχίζει την πορεία της μέσα από άλλα πρόσωπα, άλλα σώματα, άλλες συνειδήσεις.

Αντιστέκονται επίσης ορισμένα έργα του ανθρώπινου πνεύματος. Διασώσαμε τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και ίσως ακόμη περισσότερο τους Προσωκρατικούς, όπως τον Ηράκλειτο, του οποίου λίγα μόνο αποσπάσματα εξακολουθούν να μας θέτουν ερωτήματα έπειτα από περισσότερες από δύο χιλιετίες. Μπορούμε ακόμη να διαβάζουμε τον Θερβάντες και τον Δον Κιχώτη, τον Ντοστογιέφσκι και τόσους άλλους. Αυτά τα έργα διασχίζουν τους αιώνες επειδή αγγίζουν κάτι ουσιώδες στην ανθρώπινη εμπειρία.

Ωστόσο, ζούμε μέσα σε ένα σύμπαν θνητότητας. Χρειάζεται το θάρρος να το αποδεχθούμε. Οι άνθρωποι πεθαίνουν. Οι πολιτισμοί εξαφανίζονται. Κάποτε θα σβήσει και η ίδια η ανθρωπότητα. Η Γη δεν είναι αιώνια. Ακόμη κι αν ο άνθρωπος κατοικήσει κάποτε άλλους πλανήτες, η σημερινή επιστημονική γνώση μας δείχνει ότι το σύμπαν οδεύει, σε ασύλληπτα μεγάλες χρονικές κλίμακες, προς μια προοδευτική διασπορά της ενέργειας και της ύλης.

Πηγή: Καθημερινή

Πόσο επίκαιρος είναι Γέητς* σήμερα με το ποίημα μου:

«The Second Coming» (Η Δευτέρα Παρουσία) είναι ίσως το πιο διάσημο ποίημα του Γέητς και γράφτηκε το 1919, λίγο μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε μια εποχή που η Ευρώπη έμοιαζε να καταρρέει ηθικά, πολιτικά και κοινωνικά.

Το ποίημα αρχίζει με τους περίφημους στίχους:

Things fall apart; the centre cannot hold;
Mere anarchy is loosed upon the world.

Δηλαδή:

«Τα πάντα διαλύονται· το κέντρο δεν μπορεί να κρατήσει·
η αναρχία έχει εξαπολυθεί στον κόσμο.»

Ο Γέητς δεν μιλά μόνο για μια πολιτική κρίση. Βλέπει έναν ολόκληρο πολιτισμό να χάνει τη συνοχή του. Οι παλιές βεβαιότητες καταρρέουν, οι θεσμοί αποδυναμώνονται και οι άνθρωποι μοιάζουν να παρασύρονται από ακραία πάθη.

Ακολουθεί μια ακόμη εξαιρετικά επίκαιρη παρατήρηση:

The best lack all conviction, while the worst
Are full of passionate intensity.

Δηλαδή:

«Οι καλύτεροι έχουν χάσει κάθε βεβαιότητα,
ενώ οι χειρότεροι είναι γεμάτοι παθιασμένη ένταση.»

Πόσες φορές δεν έχουμε την αίσθηση ότι οι μετριοπαθείς, οι συνετοί και οι σκεπτόμενοι άνθρωποι σιωπούν, ενώ οι φανατικοί, οι δημαγωγοί και οι ακραίοι μονοπωλούν τον δημόσιο λόγο;

Ο τίτλος παραπέμπει στη χριστιανική Δευτέρα Παρουσία, όμως ο Γέητς ανατρέπει την παραδοσιακή προσδοκία. Αντί να εμφανιστεί ο Χριστός για να φέρει λύτρωση, ο ποιητής οραματίζεται μια σκοτεινή, μυστηριώδη μορφή — ένα πλάσμα με σώμα λιονταριού και κεφάλι ανθρώπου — που αναδύεται από την έρημο για να εγκαινιάσει μια νέα, άγνωστη και απειλητική εποχή.

Το ποίημα συνδέεται με τη φιλοσοφική θεωρία του Γέητς ότι η ιστορία κινείται κυκλικά. Κάθε μεγάλος πολιτισμός περνά φάσεις γέννησης, ακμής, ωρίμανσης και παρακμής. Όταν ένας κύκλος ολοκληρώνεται, ένας άλλος αρχίζει — όχι κατ’ ανάγκην καλύτερος.

Γι’ αυτό και το ποίημα εξακολουθεί να συγκινεί. Δεν μιλά μόνο για την Ευρώπη του 1919. Μιλά για κάθε εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι νιώθουν ότι ο κόσμος τους χάνει το κέντρο βάρους του και εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας.

Ίσως γι’ αυτό οι δύο στίχοι του εξακολουθούν να ακούγονται τόσο σύγχρονοι:

«Τα πάντα διαλύονται· το κέντρο δεν μπορεί να κρατήσει.»

«Οι καλύτεροι δεν πιστεύουν πια σε τίποτε, ενώ οι χειρότεροι είναι γεμάτοι φανατισμό.»

Είναι από εκείνες τις ποιητικές φράσεις που μοιάζουν να περιγράφουν όχι μόνο μια εποχή, αλλά μια μόνιμη ανθρώπινη αγωνία..

*υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές του 20ού αιώνα και κορυφαία μορφή της ιρλανδικής λογοτεχνίας. Το 1923 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Πολλοί άνθρωποι αγοράζουν πράγματα που δεν χρειάζονται, με χρήματα που δεν έχουν, για να εντυπωσιάσουν ανθρώπους που δεν ξέρουν!

*Edgar Morin(κατά κόσμον Edgar Nahoum) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Γάλλους στοχαστές του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα. Γεννήθηκε στο Παρίσι στις 8 Ιουλίου 1921 από οικογένεια Σεφαραδιτών Εβραίων με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής συμμετείχε ενεργά στη Γαλλική Αντίσταση, υιοθετώντας τότε το ψευδώνυμο «Morin», το οποίο διατήρησε σε όλη του τη ζωή.  

Σπούδασε Ιστορία, Γεωγραφία και Νομικά και εργάστηκε επί δεκαετίες στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS). Έγινε διεθνώς γνωστός ως ο θεμελιωτής της «σύνθετης σκέψης» (pensée complexe), μιας προσέγγισης που υποστηρίζει ότι τα ανθρώπινα και κοινωνικά φαινόμενα δεν μπορούν να κατανοηθούν αποσπασματικά, αλλά μόνο μέσα από τις αλληλεπιδράσεις και τις πολλαπλές τους διαστάσεις. Κορυφαίο έργο του θεωρείται η εξάτομη σειρά Η Μέθοδος (La Méthode), στην οποία ανέπτυξε τη θεωρία αυτή.  

Το έργο του επηρέασε τη φιλοσοφία, την κοινωνιολογία, την παιδαγωγική, την οικολογία και τη θεωρία των συστημάτων. Υπήρξε ένθερμος υπέρμαχος του ανθρωπισμού, του διαλόγου μεταξύ των επιστημών και της ανάγκης να αντιμετωπίζονται τα παγκόσμια προβλήματα με ολιστική ματιά.  

Ο Έντγκαρ Μορέν απεβίωσε στο Παρίσι τον Μάιο του 2026, σε ηλικία 104 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο πνευματικό έργο και μια από τις πιο πρωτότυπες θεωρίες της σύγχρονης σκέψης.  

Χαρακτηριστική του φράση:

«Η γνώση της γνώσης είναι αναγκαία προϋπόθεση κάθε γνώσης.»

Μια φράση που συνοψίζει τη βαθιά πεποίθησή του ότι πριν επιχειρήσουμε να κατανοήσουμε τον κόσμο, οφείλουμε να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε.