Συντάκτης: Kostas Bertsias

Η ηγεσία δεν είναι πρωτίστως διοίκηση∙ είναι μετάδοση. Κάθε ηγέτης, αν το καλοσκεφτεί κανείς, μοιάζει περισσότερο με οινοποιό παρά με στρατηγό: ο ρόλος του είναι να εμφυσά, να ζυμώσει, να ωριμάσει ιδέες μέσα σε άλλους ανθρώπους, μέχρι να αποκτήσουν το δικό τους άρωμα και δύναμη. Η μετάγγιση ιδεών δεν είναι πράξη επιβολής, αλλά πράξη μεταμόρφωσης.

Όταν ένας ηγέτης μοιράζεται μια σκέψη, ένα όραμα, μια κατεύθυνση, δεν απλώς «πείθει». Φωτίζει έναν δρόμο που ο άλλος δεν είχε δει, ή δεν είχε το θάρρος να διαβεί. Κι όταν το φως αυτό ανάψει στο μυαλό του ανθρώπου απέναντί του, κάτι αλλάζει. Μια μικρή εσωτερική μετατόπιση συμβαίνει: το «δεν γίνεται» υποχωρεί, το «ίσως» γίνεται «μπορεί», και το «μπορεί» γίνεται απόφαση.

Η πραγματική ηγεσία φαίνεται εκεί∙ όχι στις διακηρύξεις, αλλά στον αντίκτυπο. Όταν ο άνθρωπος της ομάδας υψώνει λίγο τους ώμους, όταν αναλαμβάνει ευθύνη χωρίς φόβο, όταν παύει να βλέπει τον εαυτό του ως εκτελεστή και αρχίζει να βλέπει τον ρόλο του ως δημιουργό. Αυτό σημαίνει ότι μια ιδέα πέρασε, ρίζωσε, καρποφόρησε. Και το πιο σημαντικό; Η αρχική ιδέα του ηγέτη ποτέ δεν μένει η ίδια. Μεταμορφώνεται, εμπλουτίζεται, αποκτά νέες αποχρώσεις από το «έδαφος» όπου ρίζωσε, κάνοντας το τελικό «κρασί» πιο πολύπλοκο και δυνατό.

Και ταυτόχρονα, η μετάγγιση ιδεών είναι μια πράξη ευθύνης. Ο ηγέτης οφείλει να είναι καθαρός στις αρχές του, γιατί ό,τι μεταγγίζει δεν είναι απλώς τεχνικές ή στόχοι – είναι αξίες. Αν το κρασί του είναι θολό, θολώνει και το μυαλό του άλλου. Αν είναι καθαρό, γεννά καθαρότητα: πυξίδα, προσανατολισμό, ήθος.

Στο τέλος, η ηγεσία μετριέται με ένα αθόρυβο, σχεδόν αόρατο κριτήριο: πόσες ιδέες σου έγιναν φτερά σε άλλους ανθρώπους; Πόσοι, επειδή άκουσαν κάτι από εσένα, σκέφτηκαν καλύτερα, τόλμησαν βαθύτερα, δημιούργησαν περισσότερο;

Αν συμβαίνει αυτό, τότε η μετάγγιση πέτυχε. Και τότε η ηγεσία δεν είναι τίτλος, αλλά πράξη γενναιοδωρίας και πολλαπλασιασμού της δημιουργίας.

Στις ανθρώπινες σχέσεις, το μεγαλύτερο λάθος δεν είναι το πρώτο σφάλμα. Είναι το δεύτερο — εκείνο που γίνεται στο όνομα της «διόρθωσης». Όταν προσπαθούμε να καλύψουμε μια άκομψη πράξη με μια βιαστική εξήγηση, μια άκομψη κουβέντα με μια ακόμη πιο βαριά, ή μια αδικία με μια νέα αδικία, τότε το λάθος παύει να είναι στιγμιαίο και γίνεται χαρακτήρας.

Το αρχικό σφάλμα είναι ανθρώπινο. Προκύπτει από αδυναμία, φόβο ή παρορμητισμό. Το δεύτερο λάθος, όμως, γεννιέται από τον εγωισμό. Είναι η άρνηση να παραδεχθείς ότι έφταιξες. Είναι η ανάγκη να σωθεί το «εγώ», έστω και αν κινδυνεύει η ίδια η σχέση.

Έτσι, μια παρεξήγηση μετατρέπεται σε σύγκρουση, ένα απλό «συγγνώμη» γίνεται βουνό που κανείς δεν σκαρφαλώνει, και δύο άνθρωποι που θα μπορούσαν να τα βρουν, απομακρύνονται επειδή κανείς δεν θέλησε να σταθεί γυμνός μπροστά στην αλήθεια.

Η αληθινή επιδιόρθωση δεν απαιτεί τεχνική, απαιτεί ψυχή. Θέλει σιωπή αντί για φωνή, παραδοχή αντί για δικαιολογία, και ένα «έκανα λάθος» που δεν ψάχνει να νικήσει, αλλά να ενώσει.

Διότι, στις ανθρώπινες σχέσεις, το λάθος που διορθώνεται με λάθος δεν διορθώνει τίποτα. Απλώς βαθαίνει το ρήγμα. Το λάθος που διορθώνεται με αλήθεια, ταπεινότητα και γενναιότητα — μόνο εκείνο γίνεται γέφυρα.

Απόσπασμα από το βιβλίο του ΚΜ με τίτλο: ένα αμπελοτόπι είναι η ζωή

………

Αγαπητέ μου φίλε, με ρώτησες αν ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου μπορεί να αλλάξει. Η απάντησή μου, φυσικά, στηρίζεται μόνο στην εμπειρία και επομένως δεν αποτελεί θέσφατο.

Λοιπόν, για μένα ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου δεν είναι λάθος γραμμένο με μολύβι, για να σβηστεί και να γραφτεί ξανά.

Είναι περισσότερο σαν κορμός παλιού δέντρου: χαραγμένος από την πολυκαιρία, τους ανέμους και άλλα στοιχεία της φύσης, από ανθρώπους και ζώα. Δεν «διορθώνεται» με την έννοια της βίαιης μεταμόρφωσης, αλλά καλλιεργείται.

Ο άνθρωπος αλλάζει μόνο όταν κοιτάξει τον εαυτό του χωρίς δικαιολογίες. Όταν δει πως οι ίδιες του οι συνήθειες — αυτόματες, συχνά κληρονομημένες — του γυρίζουν μπούμερανγκ. Όταν συνειδητοποιήσει ότι η παλιά του αντίδραση δεν ταιριάζει πια με τη ζωή που θέλει να ζήσει. Τότε αρχίζει η μετατόπιση: μικρή, σχεδόν αδιόρατη, σαν να στρίβει ελάχιστα μια ρόδα που τόσα χρόνια τραβούσε προς τα δεξιά.

Η αλλαγή δεν έρχεται από προτροπές άλλων. Οι συμβουλές ωφελούν, αλλά δεν μεταμορφώνουν. Η πραγματική αλλαγή είναι εσωτερική σπίθα, μια απόφαση που γεννιέται μόνο όταν ο άνθρωπος έρθει αντιμέτωπος με το κόστος του παλιού του εαυτού. Κάποτε αυτό το κόστος είναι ο πόνος, άλλοτε η ντροπή, άλλοτε η απώλεια μιας σχέσης ή μιας ευκαιρίας. Εκεί, στον βυθό, φυτρώνει ο πρώτος σπόρος της βελτίωσης.

Όμως ο χαρακτήρας δεν αλλάζει ολόκληρος. Ο βαθύς πυρήνας, η ιδιοσυγκρασία, ο τόνος του ανθρώπου, μένει σχεδόν ίδιος – όπως μένει ίδια η μυρωδιά του χώματος, ακόμα κι αν το καλλιεργήσεις καλύτερα. Αυτό που μεταμορφώνεται είναι οι τρόποι: η αντίδραση, η συνήθεια, η συμπεριφορά, η παρόρμηση που μαθαίνει να αναπνέει πριν εκραγεί.

Αν κάτι, λοιπόν, «διορθώνεται», δεν είναι ο άνθρωπος, αλλά η κατεύθυνση της πορείας του.

Όπως ένα αμπέλι που δεν ξαναγράφει το DNA του, αλλά με σωστό κλάδεμα, φως και φροντίδα δίνει καλύτερο καρπό.

Και ίσως αυτό να είναι η μεγαλύτερη δικαιοσύνη της ζωής:

ότι δεν γεννιόμαστε τέλειοι, αλλά μπορούμε –αν το θελήσουμε– να γινόμαστε καλύτεροι.

Αυτά φίλε μου έχω βιώσει εδώ και 60 χρόνια που συναστρεφουμε με ανθρώπους και στον επαγγελματικό χώρο αλά και στον κοινωνικό μου περίγυρο ….

Συνεχίζεται

Ο κίνδυνος σπάνια εμφανίζεται ξαφνικά∙ συνήθως γεννιέται σιωπηλά, μέσα από την άγνοια. Όταν δεν ξέρεις τι κάνεις, δεν διακρίνεις τα όρια, δεν βλέπεις τα σημάδια, δεν υπολογίζεις τις συνέπειες. Η πράξη γίνεται τότε τυφλό βήμα, όχι συνειδητή επιλογή. Και το τυφλό βήμα, όσο μικρό κι αν φαίνεται, μπορεί να ρίξει έναν άνθρωπο σε μεγάλα βάθη.

«Η τόλμη ωφελεί αν έχει γνώση, χωρίς αυτή βλάπτει», έλεγε ο αρχαίος ποιητής Θέογνις.

Η Άγνοια Καθίσταται Ένοχη. Είναι μια σκιά που απλώνεται πάνω από κάθε απόφαση, από την πιο απλή μέχρι την πιο κρίσιμη. Στη δουλειά, σε μια επιχειρησιακή κρίση, στο τιμόνι μιας μηχανής, ακόμη και στις ανθρώπινες σχέσεις: όταν κάποιος ενεργεί χωρίς γνώση, γίνεται επικίνδυνος πρωτίστως για τον εαυτό του και δευτερευόντως για τους άλλους. Γιατί το λάθος δεν είναι ποτέ μόνο τεχνικό∙ είναι και ηθικό. Δηλώνει ότι αρνήθηκε να αφιερώσει χρόνο να μάθει, να προετοιμαστεί, να αντιληφθεί το βάρος των πράξεών του.

Αντίθετα, η γνώση, η ουσιαστική κι όχι η επιδερμική, λειτουργεί σαν φως. Δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο, αλλά τον φανερώνει. Και ό,τι φαίνεται, μπορεί να αντιμετωπιστεί. Η υπευθυνότητα λοιπόν δεν είναι απλώς θέμα προθέσεων, είναι θέμα κατανόησης: του αντικειμένου, του περιβάλλοντος και των ίδιων των ορίων μας.

Ίσως γι’ αυτό οι σοφοί λένε πως ο πραγματικός κίνδυνος δεν βρίσκεται στα δύσκολα, αλλά στο να τα υποτιμάς. Και τα υποτιμάς μόνο όταν δεν ξέρεις τι κάνεις.

Γράφει:

Ο αιπόλος της Πάρνηθας