Συντάκτης: Kostas Bertsias

Πίστη στο μέλλον και η τόλμη της Καμπύλης Σίγμα

— Charles Handy*

Η φράση του Handy ότι «πρέπει να έχουμε πίστη στο μέλλον ώστε να έχει νόημα το παρόν» φωτίζεται βαθύτερα μέσα από την περίφημη Καμπύλη Σίγμα. Σύμφωνα με αυτήν, κάθε πορεία —μια καριέρα, ένας οργανισμός, ακόμη και μια προσωπική ζωή— ακολουθεί μια ανοδική φάση, φτάνει σε κορύφωση και αργά ή γρήγορα εισέρχεται στην παρακμή. Το κρίσιμο σημείο δεν είναι η πτώση, αλλά η κορυφή.

Εκεί ακριβώς τοποθετεί ο Handy τη μεγαλύτερη πρόκληση: η νέα προσπάθεια πρέπει να ξεκινήσει όταν η παλιά ακόμη αποδίδει. Όχι από ανάγκη, αλλά από διορατικότητα. Αυτό απαιτεί τεράστια πίστη — όχι μόνο στο μέλλον, αλλά και στην ίδια την κρίση μας, ειδικά όταν αυτή έρχεται σε σύγκρουση με την τρέχουσα επιτυχία.

Σε αυτό το σημείο της «δεύτερης καμπύλης», η σύγχυση είναι αναπόφευκτη. Ενώ τα εξωτερικά σημάδια δείχνουν ευημερία, η εσωτερική ανάγκη για στροφή μοιάζει παράλογη. Αγγίζει τα όρια της προδοσίας προς το παρελθόν μας και της αχαριστίας προς την επιτυχία μας. Κι όμως, είναι η μόνη αλλαγή που γίνεται με αξιοπρέπεια. Όταν αλλάζεις από δύναμη και όχι από πανικό, από επιλογή και όχι από εξάντληση, τότε το παρόν μετατρέπεται σε γέφυρα και όχι σε αδιέξοδο.

Στην εποχή μας, όπου οι κύκλοι της ζωής και της εργασίας επιταχύνονται δραματικά, η πίστη στο μέλλον παύει να είναι μια αφηρημένη ελπίδα. Γίνεται πράξη πρόνοιας και ένας απαραίτητος οδηγός επιβίωσης. Είναι η εσωτερική βεβαιότητα ότι η στασιμότητα, όσο άνετη κι αν είναι, αποτελεί μια μορφή αργής παρακμής. Το μεγαλύτερο ρίσκο σήμερα δεν είναι η αλλαγή, αλλά η προσκόλληση σε μια επιτυχία που ανήκει ήδη στο χθες.

Έτσι, η Καμπύλη Σίγμα του Handy μας μαθαίνει κάτι βαθιά ανθρώπινο: το παρόν έχει νόημα μόνο όταν τολμά να γεννά το μέλλον του. Και αυτό το τόλμημα δεν το γεννά ο φόβος, αλλά η πίστη.

*Ο Charles Handy είναι συγγραφέας και τηλεπαρουσιαστής, γνωστός και από την εκπομπή του στο BBC “Σκέψη της Ημέρας”. Τα βιβλία του, μεταξύ των οποίων το “The empty raincoat”, έχουν πουλήσει πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα σε όλο τον κόσμο. Έκανε κλασικές σπουδές στην Οξφόρδη. Διετέλεσε στέλεχος εταιρίας πετρελαιοειδών, καθηγητής στο London Business School και Πρόεδρος της Βασιλικής Ακαδημίας Τεχνών.

Υπήρξε ένας από τους πιο επιδραστικούς στοχαστές του 20ού αιώνα στη μελέτη της οργανωσιακής συμπεριφοράς και της φύσης της εργασίας, προτείνοντας ανθρώπινες και ηθικές προσεγγίσεις στη διοίκηση.

Αν ένα παιδί απογοητευόταν γιατί π.χ. δεν τον επέλεξε στην ομάδα ο προπονητής ή καθηγητής του έκανε κάποια παρατήρηση κάποια οι γονείς αναγνώριζαν την απογοήτευσή του, ωστόσο δεν την αντιμετώπιζαν ως κρίση. Το μήνυμα ήταν σαφές: Κάποιες φορές, απλά έτσι λειτουργεί η ζωή.

Το «η ζωή δεν είναι δίκαιη» προετοίμαζε τα παιδιά γι’ αυτά που θα συναντούσαν στην πορεία.

Η εμπειρία της αποτυχίας, χωρίς υπερβολική προστασία, δίδαξε αυτές τις γενιές ότι οι αναποδιές δεν είναι μόνιμες καταστροφές. Έρευνες επιβεβαιώνουν ότι, όταν τα παιδιά έχουν ευκαιρίες να δυσκολευτούν και να αποτύχουν μερικές φορές, αναπτύσσουν κρίσιμες δεξιότητες ανθεκτικότητας. Τα παιδιά που ποτέ δεν αντιμετώπισαν διαχειρίσιμες αποτυχίες, συχνά δεν έχουν την αυτοπεποίθηση που προέρχεται από τη γνώση ότι μπορούν να ανακάμψουν.

Είναι σημαντικό για ένα παιδί να γνωρίζει ότι μια μεμονωμένη αποτυχία δεν θα ορίσει το μέλλον του.

Στην καθημερινότητα όλοι μας μαθαίνουμε να κυνηγάμε ευκαιρίες, να ανοίγουμε πόρτες, να λέμε «ναι» από τον φόβο μήπως χαθεί κάτι πολύτιμο. Κι όμως, η πραγματική σοφία –αυτή που ξεχωρίζει τον απλώς πετυχημένο από τον πραγματικά πολύ πετυχημένο άνθρωπο– κρύβεται στην αντίστροφη κίνηση: στο ήσυχο, αλλά θαρραλέο «όχι».

Ο Μπάφετ εννοεί κάτι βαθύτερο απ’ όσο φαίνεται. Δεν υμνεί την άρνηση για την άρνηση∙ μιλά για τη στρατηγική πειθαρχία της επιλογής. Οι άνθρωποι που φτάνουν ψηλά δεν είναι εκείνοι που κάνουν περισσότερα, αλλά εκείνοι που επιτρέπουν στον εαυτό τους να κάνει λιγότερα, ακριβώς επειδή ξέρουν τι αξίζει και πού πρέπει να συγκεντρώσουν την ενέργειά τους.

Το «όχι» προστατεύει τον χρόνο, την προσοχή, την ψυχική ενέργεια. Είναι, πάνω απ’ όλα, μια δήλωση ταυτότητας: ένας ξεκάθαρος ορισμός: «Ξέρω ποιος είμαι, τι θέλω και τι δεν θέλω.» Δεν είναι απομάκρυνση από τις ευκαιρίες∙ είναι, στην ουσία, φίλτρο που συγκρατεί μόνο τις σωστές.

Οι πολύ πετυχημένοι άνθρωποι λένε όχι σχεδόν στα πάντα όχι επειδή είναι δύστροποι, αλλά επειδή κατανοούν ότι κάθε «ναι» είναι μια δέσμευση ζωής. Αν πεις πολλά ναι, χάνεις τον άξονά σου. Αν λες τα σωστά όχι, φτιάχνεις χώρο για το ένα, το ουσιαστικό, το καθοριστικό ναι — αυτό που, στο τέλος, γράφει την ιστορία σου.

Η επιτυχία λοιπόν δεν είναι σωρός επιλογών, αλλά η πειθαρχία της αποποίησης. Η αταραξία και η στωικότητα της εστίασης. Η τέχνη να μένεις πιστός στο κέντρο σου, όσο κι αν γύρω σου οι περισπασμοί ουρλιάζουν.

Και ίσως εκεί, στο ήσυχο αλλά αποφασιστικό «όχι», να κρύβεται ο πραγματικός δρόμος προς το «πολύ» της ζωής.