Συντάκτης: Kostas Bertsias

Ο Νοτιοαφρικανός συγγραφέας Damon Galgut είπε κάποτε:

«Είμαι εντάξει με την τραγωδία. Η κωμωδία είναι που δεν ξέρω πώς να διαχειριστώ».

Η φράση αυτή κρύβει μια βαθιά αλήθεια για τη λογοτεχνία — και ίσως και για την ίδια τη ζωή. Η τραγωδία είναι, κατά κάποιον τρόπο, πιο «καθαρή». Ο πόνος, η απώλεια, η σύγκρουση και η πτώση έχουν μια εσωτερική σοβαρότητα που δίνει στον συγγραφέα ένα σαφές πεδίο. Η τραγωδία μιλά για τα μεγάλα βάρη της ανθρώπινης ύπαρξης: τη μοίρα, την ευθύνη, το λάθος, τον χρόνο. Από την αρχαία ελληνική δραματουργία μέχρι τη σύγχρονη πεζογραφία, η τραγωδία διαθέτει μια σχεδόν φυσική αξιοπρέπεια.

Η κωμωδία, αντίθετα, είναι πολύ πιο δύσκολη. Δεν αρκεί να προκαλέσει γέλιο· πρέπει να αγγίξει την αλήθεια χωρίς να την καταστρέψει. Το γέλιο είναι λεπτή ισορροπία: ένα βήμα παραπέρα και γίνεται γελοιοποίηση, ένα βήμα πίσω και γίνεται απλή ελαφρότητα. Η κωμωδία απαιτεί ακρίβεια, ρυθμό και βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης αδυναμίας.

Ίσως γι’ αυτό πολλοί συγγραφείς αισθάνονται πιο ασφαλείς μέσα στη σκιά της τραγωδίας παρά στο φως της κωμωδίας. Η τραγωδία συγχωρεί την υπερβολή· η κωμωδία δεν συγχωρεί την αδεξιότητα.

Τελικά όμως οι δύο αυτές μορφές δεν είναι αντίθετες. Στην πραγματική ζωή συχνά συνυπάρχουν. Το ίδιο γεγονός μπορεί να είναι τραγικό για κάποιον και κωμικό για έναν άλλον. Και πολλές φορές το γέλιο είναι απλώς ο πιο ανθρώπινος τρόπος για να αντέξουμε την τραγωδία.

Ίσως λοιπόν η δυσκολία της κωμωδίας να μην είναι τεχνική αλλά υπαρξιακή: για να γελάσεις με τον κόσμο πρέπει πρώτα να τον έχεις καταλάβει — και λίγο συγχωρήσει.

Τελευταία αποφάσισα να βάλω μια τάξη στη βιβλιοθήκη μου. Με φυσικό επακόλουθο να βρεθώ μπροστά σε αγαπημένα βιβλία της πρώιμης νιότης μου.

Σκέφτηκα ότι ίσως κάποιοι αναγνώστες να έβρισκαν ενδιαφέρον να γνωρίσουν — ή να θυμηθούν — την κεντρική ιδέα, όπως λέγαμε παλιά, ορισμένων από αυτά τα βιβλία.

Σήμερα θα αναφερθούμε σε έναν μεγάλο διανοητή του περασμένου αιώνα, τον διάσημο John Kenneth Galbraith.

Ο Galbraith, ιδιαίτερα στο έργο του «Η Εποχή της Αβεβαιότητας», προσπάθησε να δείξει ότι η οικονομία είναι λιγότερο μια «μηχανική επιστήμη» και περισσότερο μια ιστορία ιδεών, συμφερόντων και εξουσίας.

Δέκα βασικές ιδέες του Galbraith

Η οικονομία δεν είναι ακριβής επιστήμη.
Οι οικονομικές θεωρίες επηρεάζονται από την εποχή, την ιδεολογία και τα συμφέροντα.

Η αγορά δεν είναι πάντα αυτορρυθμιζόμενη.
Η ιδέα της «αόρατης χείρας» του Adam Smith λειτουργεί μόνο σε ορισμένες συνθήκες.

Οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν τεράστια δύναμη.
Στον σύγχρονο καπιταλισμό η οικονομία δεν ελέγχεται μόνο από την αγορά αλλά και από μεγάλους οργανισμούς.

Η τεχνοκρατική διοίκηση αντικαθιστά τον επιχειρηματία.
Στις μεγάλες εταιρείες η εξουσία περνά σε μια «τεχνοδομή» (managers, ειδικούς και διοικητές).

Η διαφήμιση δημιουργεί ανάγκες.
Η κατανάλωση δεν είναι πάντα φυσική ανάγκη, αλλά συχνά αποτέλεσμα επιρροής.

Η ανισότητα είναι σύμφυτη με το σύστημα.
Ο καπιταλισμός παράγει πλούτο αλλά και σημαντικές κοινωνικές ανισότητες.

Ο ρόλος του κράτους είναι αναγκαίος.
Ο Galbraith επηρεάστηκε από τις ιδέες του John Maynar Keynes για κρατική παρέμβαση στην οικονομία.

Οι οικονομικές κρίσεις επαναλαμβάνονται.
Η ιστορία δείχνει ότι οι άνθρωποι ξεχνούν τα λάθη του παρελθόντος και τα επαναλαμβάνουν.

Η οικονομική σκέψη επηρεάζεται από την εξουσία.
Πολλές οικονομικές θεωρίες υπηρετούν τα συμφέροντα ισχυρών ομάδων.

Η αβεβαιότητα είναι μόνιμο χαρακτηριστικό της οικονομίας.
Καμία θεωρία δεν μπορεί να προβλέψει πλήρως το μέλλον.

Τελικά

Ο Galbraith υποστήριξε ότι η οικονομία δεν είναι ένα ουδέτερο σύστημα νόμων, αλλά ένα πεδίο όπου συγκρούονται ιδέες, δύναμη και κοινωνία.

Το βιβλίο του, η εποχή της αβεβαιότητας, παραμένει επίκαιρο ιδιαίτερα σήμερα με το ταραγμένο και αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Γιατί μας θυμίζει κάτι απλό: ότι πίσω από τις θεωρίες και τους αριθμούς βρίσκονται πάντα άνθρωποι — με τα πάθη, τα συμφέροντα και τις αυταπάτες τους.

Και ίσως τελικά η μεγαλύτερη σοφία να μην είναι να πιστεύουμε ότι κατανοούμε πλήρως την οικονομία, αλλά να θυμόμαστε πόσο εύκολα οι βεβαιότητες μιας εποχής μετατρέπονται στις αυταπάτες της επόμενης…

Λαλείν ά δεί και όπου δεί και ουκ ακούειν ά μη δεί.

[ Να λες αυτά που πρέπει και όπου πρέπει και να μην ακούς όσα δεν πρέπει να ακούσεις. ]

•Εχετε δει το Borgen;Αν δεν το έχετε δει χάνετε.Συναρπαστική σειρά με καμβά τη πολιτική ζωή της Δανιας.Απηχει σε μεγάλο βαθμό τη πραγματική κατάσταση.Θαυμαζω τους Δανούς.

•Η Μέτε Φριντρικσεν ,η πρωθυπουργός,είναι μια νέα ακόμα γυναίκα.Εκπεμπει έναν ευγενή,έμφυτο δυναμισμό.Και πως να μην τον έχει όταν αντιμετώπισε με μεγάλη ευστροφία τον ανισόρροπο στο θέμα της Γροιλανδίας.Ηγειται του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος.Δεν είναι καθόλου λιγότερο σοσιαλίστρια από μας Νίκο Ανδρουλάκη.Ισως είναι και περισσότερο και σε πολλά θέματα πιο τολμηρά και άφοβα.Το 2019 πήρε 25%.Σχημάτισε κυβέρνηση με κάθε πιθανή και απίθανη αριστερή παραφυάδα.Αντεξε τη μουρμούρα της πράσινης,κοκκινοπράσινης,κλπ αριστεράς και κυβέρνησε μέχρι το 2022 οπότε αύξησε τα ποσοστά της.Αυτη τη φορά αλλοιώς.Συνασπισμος με τη κεντροδεξιά σε δυο εκδοχές και πλειοψηφία.Κυβερνα μέχρι σήμερα.Στις 24 Μαρτίου προκήρυξε πρόωρες εκλογές.Εχει μια δημοσκοπική κάμψη είναι γύρω στο 21% αλλά πάλι θα είναι πρώτη για τρίτη συνεχή φορά..Αν δε γίνει κάποιο απρόοπτο θα κυβερνήσει ξανά.Αλλα δεν μας λέει με ποιους,το κρατάει μυστικό κι αντί να ψάχνει ,τη ψάχνουν.Δεν σας λέω δεν σας λέω.Θα το δει ανάλογα με το εκλογικό αποτέλεσμα.Οποιος ελέγχει την υπομονή ελέγχει το παιχνίδι έλεγε στο Νονο ο Αλ Πατσίνο.Καταλαβες Νίκο Ανδρουλάκη;Το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα Δανιας δεν έχει ταμπού και τοτέμ.Γιατι η Δανία πρέπει να κυβερνηθεί από τη Μέτε.Μαλιστα ο προκάτοχος της πρωθυπουργός από το 2015 ως το 2019 ο Ρασμουσεν,ο κεντροδεξιός Δανός Μητσοτάκης έγινε υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης της.Μετε είναι αυτή ποιος θα της πει όχι.

•Όποιος κατάλαβε κατάλαβε Νίκο μας.Η γυναίκα πρέπει να είναι πολύ κουρασμένη αλλά ακμαία.Γροιλανδια ,εκλογές κλπ.Οταν τελειώσει τις εκλογές της καλέστε τη μαζί με όλους σας το Παύλο,τον Χάρη,την Αννα και τον Οδυσσέα να πάτε στην Ύδρα να χαλαρώσει η κοπέλα ένα τριήμερο.Μονο ο Μπραντ Πητ θα πηγαίνει;Και καθήστε ως φρόνιμοι μαθητές και ακούστε τη.Πες μας Μέτε.Πες μας.

Πάνος Μπιτσαξής

Στη λογοτεχνία όλα μπορούν να συμβούν, να ανασκευαστούν και να τροποποιηθούν σε ένα παιχνίδι ανατροπών και δυνατοτήτων δίχως τέλος.

«Δεν έγινε και τίποτε», του είπα.
«Θα μπορούσε», μου είπε,
Αχ, αυτό το «θα μπορούσε». Εκεί κατοικεί όλη η λογοτεχνία.

Από το βιβλίο της Α Σαμοθράκη : Ψυχοστασία