Συντάκτης: Kostas Bertsias

Ο πραγματικός χαρακτήρας ενός ανθρώπου αποκαλύπτεται πάντα εκεί όπου δεν υπάρχει αντάλλαγμα. Εκεί όπου η πράξη του δεν συνοδεύεται από χειροκροτήματα, ούτε από υποσχέσεις επιστροφής. Στην καθημερινή ζωή αυτό το τεστ εμφανίζεται απλά: στο πώς μιλάμε σε έναν ηλικιωμένο που δυσκολεύεται στο δρόμο, στο πώς απαντάμε σε έναν υπάλληλο χωρίς «χρήσιμες» γνωριμίες, ή στο πώς στεκόμαστε απέναντι σε κάποιον που δεν μπορεί να μας ανοίξει καμία πόρτα ή και στο γκαρσόνι του εστιατορίου που μας εξυπηρετεί ..

Η αλήθεια είναι πως ο άνθρωπος φωτίζεται στις σκιές. Όταν λείπει το συμφέρον, η πράξη γίνεται καθαρή, και τότε φαίνεται ποιοι είμαστε: αν διαθέτουμε καλοσύνη χωρίς προϋποθέσεις ή αν η ευγένειά μας ήταν απλώς μια μάσκα κοινωνικών συναλλαγών. Οι περισσότεροι μπορούν να είναι ευγενικοί όταν τους συμφέρει∙ λίγοι όμως παραμένουν αξιοπρεπείς, δίκαιοι και ανθρώπινοι όταν κανείς δεν τους παρακολουθεί.

Ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε στον «ασήμαντο» ή στον «αδύναμο» δείχνει το μέτρο της δικής μας σημασίας. Γιατί η ανιδιοτέλεια δεν είναι αρετή πολυτελείας∙ είναι σημάδι εσωτερικής τάξης, βαθιάς καλλιέργειας. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το μόνο σίγουρο κριτήριο της ποιότητας ενός ανθρώπου: το πώς φέρεται όταν δεν έχει τίποτα να κερδίσει — και τίποτα να χάσει.

Γράφει·

Ο αιπόλος της Πάρνηθας

Στο παζάρι της Θήβας 

Η φράση του Μάρκου Αυρηλίου, σχεδόν αυστηρή και γυμνή από στολίδια, μοιάζει με σφυροκόπημα στην πέτρα της ανθρώπινης ανησυχίας. Σαν να μας λέει: ή ζεις τώρα ή δεν ζεις καθόλου. Το ενδιάμεσο δεν υφίσταται.

Ο Αυτοκράτορας-Φιλόσοφος δεν προτείνει μια ρομαντική απομάκρυνση από το παρελθόν ή το μέλλον∙ επιβάλλει μια πειθαρχία. Το παρελθόν, έλεγε, είναι ήδη απολιθωμένο∙ δεν αλλάζει, δεν διαπραγματεύεται. Το μέλλον, από την άλλη, είναι ο μεγάλος απατεώνας: υπόσχεται, σαγηνεύει, απειλεί, αλλά ακόμη δεν υπάρχει. Όποιος ζει μονίμως εκεί, ζει σε σύννεφο —όμορφο ίσως, μα άπιαστο.

Η αληθινή πράξη, η αληθινή ευθύνη, η αληθινή γαλήνη, βρίσκονται μόνο στο μόνο κομμάτι χρόνου που έχουμε πρόσβαση: στο παρόν. Εκεί γράφονται οι αποφάσεις, εκεί δοκιμάζεται ο χαρακτήρας, εκεί σχηματίζεται το νόημα της ζωής μας. Το παρόν είναι η μοναδική σκηνή όπου παίζουμε πραγματικά∙ όλα τα άλλα είναι πρόβες ή αναμνήσεις.

Και όμως, το παρόν είναι και το πιο δύσκολο να κατοικηθεί. Το μυαλό μας δραπετεύει διαρκώς: σε λάθη που έγιναν, σε φόβους που έρχονται, σε μάταιες εικασίες. Η προσταγή του Αυρηλίου λειτουργεί σαν ανάκληση: επέστρεψε εδώ. Στο βήμα που κάνεις τώρα. Στην απόφαση που κρατάς στα χέρια σου. Στην ευθύνη που σε αφορά.

Το να «περιοριστείς στο παρόν» δεν είναι συρρίκνωση∙ είναι απελευθέρωση. Είναι να επικεντρώσεις όλη σου τη δύναμη, την προσοχή και την ηρεμία στο μόνο μέρος όπου μπορείς να δράσεις.

Κι αν το κάνεις, έστω για μια στιγμή, θα καταλάβεις τι εννοεί ο Στωικός αυτοκράτορας: η ζωή μάς δίνεται σε μικρές, καθαρές δόσεις. Μία κάθε φορά. Και καμία δεν επαναλαμβάνεται

ΚΜ

«Η ζωή είναι λίγο άναρχη, δεν έχει τέλος, αντίθετα η τέχνη πάντα κάπου οδηγεί. Παρηγορεί. Ευχαριστεί. Νιώθεις ανάταση διαβάζοντας ακόμη και τις πιο σκοτεινές ιστορίες, αρχαιοελληνικές τραγωδίες, Σαίξπηρ, Ντοστογιέφσκι, γιατί όλα γίνονται σύμβολα ονειρικά μέσα από την τέχνη, που η ομορφιά της προβάλλει την ομορφιά της ζωής»

Αλέξης Πανσέληνος, από τους σημαντικότερους σύγχρονους Ελληνες συγγραφείς – μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων, δοκίμια, κριτικές, αυτοβιογραφικές σημειώσεις, μεταφράσεις ξένης λογοτεχνίας τα έργα του..