Συντάκτης: Kostas Bertsias

Συνέντευξη με τον Ιδιοκτήτη του Λίθοινον στην Σαρωνίδα 

ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΤΡΙΤΑΡΗ

Αλλαγή Πορείας

Η ιδέα του Λίθοινον ήρθε το 2004, όταν ο Γιάννης Βασιλειάδης έκανε μια απότομη στροφή στην επαγγελματική του καριέρα, καθώς έως τότε εργαζόταν ως ηλεκτρολόγος μηχανικός. Στην αρχή, το Λίθοινον δούλεψε σαν κάβα με πολύ επιλεγμένα ποτά, βασισμένα κυρίως στο σταφύλι – δηλαδή κρασί, αποστάγματα σταφυλής, μπράντι, κονιάκ και γκράπες. Από το πρώτο κιόλας διάστημα της λειτουργίας της, συζητήθηκε έντονα στα πηγαδάκια των wine lovers η ιδιαίτερη αυτή κάβα.

Το 2011, εν μέσω οικονομικής κρίσης, ο Γιάννης Βασιλειάδης εντόπισε ένα κενό στην αγορά όσον αφορά το χονδρεμπόριο οίνων και ποτών και δημιούργησε, μαζί με άλλους δύο συνεταίρους, την Trinity Wines, από την οποία όμως αποχώρησε σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Σε αυτό το σημείο πήραν μαζί με τη γυναίκα του, Ευθυμία Φραγκάκου, τη μεγάλη απόφαση να εμπλουτίσουν τη δομή του μαγαζιού τους, διατηρώντας πάντα τις υψηλές προδιαγραφές της κάβας, εντάσσοντας το κομμάτι της εστίασης και προσφέροντας πλέον τη δυνατότητα οι θαμώνες να απολαύσουν στο χώρο τους μια ιδιαίτερη γαστρονομική εμπειρία. Δίνοντας την έμφαση στις εξαιρετικές πρώτες ύλες, το Λίθοινον Private 16 μας υποδέχεται πιο πολύ ως φιλοξενούμενους παρά ως πελάτες και κάνει έτσι τη διαφορά.

Το Λίθοινον Private 16 στοχεύει στους παθιασμένους οινολάτρεις, στους αγιάτρευτους foodies, αλλά και σε ιδιωτικά και επιχειρηματικά δείπνα υψηλών προδιαγραφών. Η χωρητικότητα του εστιατορίου είναι περιορισμένη -έχει τρία τραπέζια, με 16 θέσεις στο σύνολο- όμως η διαχείριση του χώρου είναι άψογη, καθώς οι ιδιοκτήτες έχουν εκμεταλλευτεί κάθε γωνιά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Όλα τα αντικείμενα έχουν τοποθετηθεί για να χρησιμοποιούνται με συγκεκριμένο σκοπό, ώστε να επιτυγχάνεται η καλύτερη εξυπηρέτηση και φιλοξενία των επισκεπτών.

Με Έμφαση στις Ποιοτικές Πρώτες Ύλες

Η κάρτα του μενού είναι σε γενικές γραμμές σταθερή, με τις πρώτες ύλες να κλέβουν την παράσταση. Είναι στημένη με κύριο άξονα το κρέας και πλαισιώνεται από κάποια θαλασσινά, όπως χτένια, καφέ καβούρια (brown crabs), king crab legs και μπλε αστακούς από τη Σκωτία. Τα κρέατα προέρχονται από χώρες με φορείς πιστοποίησης -Αμερική, Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία- και γι’ αυτό το λόγο οι τιμές είναι πιο ανεβασμένες. Το μενού συμπληρώνεται από

επιλεγμένες γαρνιτούρες, ριζότο, σαλάτες και επιδόρπια, τα οποία αλλάζουν σύμφωνα με την εποχικότητα των πρώτων υλών.

Μεγάλη σημασία δίνεται στην premium κοπή του κρέατος, στη ράτσα και το βάρος του ζώου, αλλά και στην αναζήτησή νέων τάσεων που έχουν σχέση με το ποσοστό δομικού λίπους, το οποίο επιτυγχάνεται με την κατάλληλη διατροφή των ζώων. Με πρώτη προτεραιότητα την ασφάλεια των προϊόντων και την ευχαρίστηση να ακολουθεί σε συνάρτηση με τη νοστιμιά του κάθε πιάτου, στο Λίθοινον δεν προωθείται η ωμοφαγία χωρίς προϋποθέσεις, οι οποίεςεξασφαλίζονταιμετιςμονάδεςυπερσύγχρονης τεχνολογίας, όπου συντηρούνται οι πρώτες ύλες.

Το βασικό εργαλείο της κουζίνας για την παρασκευή των πιάτων, ένας ισπανικός ξυλόφουρνος Josper, είναι επίσης υψηλών προδιαγραφών. Δύο ψυγεία με μια εξαιρετική επιλογή τυριών, αλλαντικών και άλλων ντελικατέσεν προϊόντων θα χορτάσουν τις αισθήσεις σας, ενώ οι λάτρεις των πούρων θα ενθουσιαστούν με τον walk-in humidor, το ειδικά διαμορφωμένο δωμάτιο-υγραντήρα που φιλοξενεί μεγάλη συλλογή κουβανέζικων και άλλων πούρων.

Αδιαμφισβήτητα πάντως, το πιο δυνατό χαρτί του Λίθοινον είναι η κάβα του, η οποία αριθμεί πάνω από 25.000 φιάλες από σπάνιες ετικέτες και χρονιές, αποτελώντας τον απόλυτο παράδεισο του wine lover.

Ο Γιάννης Βασιλειάδης είναι ο εμπνευστής και ιδιοκτήτης του Λίθοινον Private 16, ένας άνθρωπος που εμμένει στη λεπτομέρεια και δεν αφήνει τίποτα στην τύχη, ελέγχοντας με πάθος και μεράκι κάθε πτυχή της δουλειάς του. Με την επιτυχημένη πορεία που έχει διαγράψει έως σήμερα έχει ήδη αφήσει το στίγμα του στον κόσμο του κρασιού, αλλά και της άκρως ποιοτικής γαστρονομίας στη χώρα μας, ενώ τα σχέδιά του δεν σταματούν εδώ. Τον συναντήσαμε ένα όμορφο πρωινό στο χώρο του στη Σαρωνίδα και μας μίλησε για τη ζωή του, το πώς έφτασε σήμερα να έχει μετατρέψει το υπόγειο γκαράζ του σπιτιού του στην πιο exclusive κάβα-private restaurant της Αττικής, αλλά και για 6 κρασιά από το κελάρι του που πραγματικά ξεχωρίζει.

6 Ξεχωριστά Κρασιά

Φτάνοντας στο ψητό της συνάντησής μας, ζητήσαμε από τον Γιάννη Βασιλειάδη να μας παρουσιάσει 6 κρασιά που ξεχωρίζει ο ίδιος από το κελάρι του, ως τα πιο ιδιαίτερα που μπορούμε να απολαύσουμε στο χώρο του.

1. Σητεία 2004 Κτήμα Οικονόμου

Περιοχή: Ζήρος Λασιθίου, Κρήτη (Π.Ο.Π. Σητεία) Ποικιλίες: Λιάτικο, Μανδηλάρι

Τιμή: € 52

Ένα από τα αγαπημένα οινοποιεία του Γιάννη Βασιλειάδη είναι αυτό του Γιάννη Οικονόμου στον Ζήρο Λασιθίου της Σητείας. Πριν από περίπου 12 χρόνια, όταν δοκίμασε το συγκεκριμένο κρασί για πρώτη φορά, κατάλαβε ότι ήταν διαφορετικό και δεν έμοιαζε με κανένα απ’ όσα είχε δοκιμάσει μέχρι εκείνη τη στιγμή από τον ελληνικό αμπελώνα. Αποφάσισε λοιπόν να κάνει την πρώτη παραγγελία, διατηρώντας όμως την ανησυχία ότι θα ήταν δύσκολη η προώθησή του εξαιτίας του ιδιαίτερου χαρακτήρα του. Τελικά, το κοινό γι’ αυτό το κρασί όχι μόνο βρέθηκε, αλλά είναι και φανατικό. Έχει χαρίσει στον Γιάννη Βασιλειάδη αμέτρητες εμπειρίες και ιστορίες που έχει να διηγηθεί, καθώς κάθε φιάλη κρύβει και κάτι διαφορετικό.

Πρόκειται για ένα κρασί που αντικατοπτρίζει την προσωπικότητα του δημιουργού του, ο οποίος, έχοντας δουλέψει σε κορυφαία οινοποιεία όπως το Château Margaux και το οινοποιείο του Cer- etto στο Piemonte, επέστρεψε στις ρίζες του στη Σητεία της Κρήτης για να την αναδείξει μέσα από τα μοναδικά κρασιά του. Κινείται ιδεολογικά στα όρια της αναρχίας σε σχέση με το πρωτόκολλο οινοποίησης, παίρνοντας μεγάλα ρίσκα, ενώ δεν μένει σε κατηγοριοποιήσεις-ταμπέλες όπως βιοδυναμικό-βιολογικό κρασί, αν και όλα τα παραπάνω συντρέχουν. Τα κρασιά του Οικονόμου κυκλοφορούν στην αγορά μετά από πολλά χρόνια παλαίωσης στη φιάλη και όταν εκείνος θεωρεί ότι είναι έτοιμα για κατανάλωση.

Το χρώμα του είναι μέτριας έντασης (προσοχή, δεν πρέπει να σας επηρεάσει!), στη μύτη αναδίδει άκρως πολύπλοκα αρώματα ώριμων φρούτων, αποξηραμένων βοτάνων και δέρματος. Στο στόμα συνυπάρχει η κομψότητα με τη δυναμικότητα, με την παρουσία απαλών τανινών και καλής οξύτητας, ενώ η επίγευση είναι πολύ μακριά.

2. ΤΡΙΓΟΝΟ Μαυροτράγανο 2011 Οινοποιείο Ντούγκος

Περιοχή: Κονταριώτισσα Πιερίας, Μακεδονία Ποικιλίες: Μαυροτράγανο

Τιμή: € 70

Ορμώμενος από την αμερικανική φιλοσοφία σε σχέση με τη διαδικασία παραγωγής κρασιού, ο Γιάννης Βασιλειάδης αποφάσισε να βγάλει μια ετικέτα και με την δική του συμμετοχή. Μας εξήγησε πως στην Ευρώπη είναι αδιανόητο ο οινοποιός να μην έχει δικούς του αμπελώνες, ενώ αντίθετα στις ΗΠΑ είναι άλλη η δουλειά του αμπελουργού, ο οποίος καλλιεργεί απερίσπαστα το σταφύλι του και στη συνέχεια, ανάλογα με την ποιότητά του, το πουλάει σε συγκεκριμένη τιμή, και άλλη του οινοποιού. Αντιμετωπίζονται έτσι οι αστάθμητοι παράγοντες που σε μικρά οινοποιεία μπορεί να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό την παραγωγή.

Όσο για την ονομασία ΤΡΙΓΟΝΟ, δεν αναφέρεται ούτε στο γεωμετρικό σχήμα, ούτε φυσικά πρόκειται για ανορθογραφία. Σημαίνει τρεις γονείς: αμπελουργός-οινοποιός-negociant (έμπορος). Ο πρώτος τρύγος του συγκεκριμένου κρασιού έγινε το 2011 από ένα αμπελοτόπι 7 στρεμμάτων φυτεμένο με Μαυροτράγανο στην Κονταριώτισσα Πιερίας, κάτω από τη Μόνη Οσίου Εφραίμ κοντά στο Λιτόχωρο, σε υψόμετρο 350 μέτρων. Η οινοποίηση έγινε στο κοντινό οινοποιείο του Ντούγκου, ώστε να μη στρεσαριστεί το σταφύλι.

Πρόκειται για ένα κρασί νεοκοσμίτικου στιλ, με έντονα αρώματα από κόκκινα και μαύρα φρούτα να πρωταγωνιστούν στη μύτη, όπως βατόμουρο, βιολέτα και κιρς. Στο στόμα είναι πολύ ισορροπημένο, αφού συνυπάρχουν αρμονικά οι πληθωρικές γεύσεις με τη φινέτσα, τις βελούδινες τανίνες, τη ζωηρή οξύτητα και τη βανιλάτη επίγευση.

Αυτή η πρωτοβουλία φυσικά δε σταματά εδώ. Ακολουθούν επόμενες χρονιές με άλλες ποικιλίες κρασιών και σε συνεργασία με διαφορετικά οινοποιεία ανά τον κόσμο.

3. Ribolla Gialla Amphoreus 2011 Paraschos

Περιοχή: Venezia Giulia, Ιταλία Ποικιλίες: Ribolla Gialla

Τιμή: € 60

Το τρίτο κρασί που μας βγάζει ο Γιάννης Βασιλειάδης είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κρασιά που μπορεί κανείς να δοκιμάσει και στη συνέχεια να σχολιάσει κανείς για τα μοναδικά χαρακτηριστικά του.

Παραγωγός του είναι ο Ευάγγελος Παράσχος,

ένας Έλληνας οινοποιός που δημιουργεί φυσικά- βιοδυναμικά κρασιά σε ένα μικρό χωριό της Βόρειας Ιταλίας, το San Floriano. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που ακολουθεί την σχολή του Josco Gravner και κινείται σε πλαίσια άναρχης οινοποίησης, δηλαδή οι τεχνικές παρεμβάσεις στην παραγωγή του κρασιού είναι μηδαμινές, ενώ το ρίσκο τεράστιο, αφού πολλές είναι οι φορές που θα αναγκαστεί να πετάξει ένα μέρος της παραγωγής του. Μια σχολή στην οποία, σύμφωνα με τον Γιάννη Βασιλειάδη, χρωστάμε πολλά.

Το συγκεκριμένο κρασί ανήκει στην κατηγορία των orange wines, διότι ενώ πρόκειται για λευκό σταφύλι, παραμένει για μέρες μαζί με τον φλοιό, με αποτέλεσμα να αποκτά πιο σκούρο χρώμα, πιο έντονα αρώματα και μεγάλη πολυπλοκότητα, ακόμα και μια αίσθηση από τανίνες στο στόμα. Θα το βρείτε στις πιο ψαγμένες κάβες του πλανήτη, ενώ το Λίθοινον είναι το μοναδικό μέρος στην Ελλάδα όπου μπορείτε πλέον να το απολαύσετε.

4. Studio di Bianco 2009 Borgo del Tiglio

Περιοχή: Collio, Italy

Ποικιλίες: Riesling Renano, Sauvignon Blanc, Tocai Friuliano

Τιμή: € 110

Ένα κρασί από ένα σπουδαίο οινοποιό, τον Nico- la Manferrari, ο οποίος ξεκίνησε την καριέρα του στον κλάδο της φαρμακευτικής βιομηχανίας, για να ευχαριστήσει τους γονείς του, όμως τελικά ανακάλυψε ότι το πάθος του ήταν το κρασί.

Το συγκεκριμένο κρασί είναι η ναυαρχίδα του σε ό,τι αφορά λευκούς οίνους. Πρόκειται για ένα σπάνιο χαρμάνι από λευκές ποικιλίες, οι οποίες ζυμώνονται μέσα σε δρύινα βαρέλια και στη συνέχεια, με προσεκτική επιλογή, αναμιγνύονται σε συγκεκριμένες ποσοστώσεις από κάθε ποικιλία, που διαφέρουν από χρονιά σε χρονιά.

Με αυτόν τον τρόπο ο οινοποιός βάζει την πινελιά του σε αυτό το κρασί, από το οποίο κυκλοφορούν περίπου 1000 φιάλες το χρόνο.

Το τελικό αποτέλεσμα αυτού του κρασιού έχει πολλές ομοιότητες με μια υψηλού επιπέδου λευκή Βουργουνδία, σε πολύ χαμηλότερη όμως τιμή. Στην όψη του είναι χρυσό ενώ η μύτη αναδύει μαγικά φρουτώδη αρώματα με πρωταγωνίστρια βέβαια την φυτικότητα. Στο στόμα είναι λιπαρό και βουτυράτο ενώ η επίγευση του διαρκεί για ώρα.

5. Alión 2012 Vega Sicilia

Περιοχή: Ribera del Duero, Ισπανία Ποικιλίες: Tinto Fino

Τιμή: € 80

Το Vega Sicilia είναι ένα θρυλικό οινοποιείο υψηλών προδιαγραφών στην περιοχή Ribera del Duero της Ισπανία. Η ιστορία του ξεκινάει το 1864 ενώ έχει ξεχωρίσει στην αγορά για την αξεπέραστη ποιότητα, και φυσικά τις απλησίαστες τιμές των κρασιών του.

Το οινοποιείο Alión, λοιπόν, ανήκει στο μυθικό γκρουπ Vega Sicilia, διατηρώντας την καταπληκτική ποιότητα, αλλά σε αρκετά χαμηλότερες τιμές. Αυτά τα κρασιά αποτελούν όνειρο για κάθε οινολάτρη να τα έχει στο τραπέζι του, καθώς η εμπειρία που χαρίζει κάθε φιάλη μένει ανεξίτηλα χαραγμένη στο μυαλό. Η Bodega Alión ιδρύθηκε το 1986 με σκοπό να παράγει μια πιο μοντέρνα εκδοχή των κρασιών της περιοχής Ribera del Duero, που μέχρι τότε έκανε πιο προσεκτικά βήματα.

Το 2012 θεωρείται από τις κορυφαίες πρόσφατες σοδειές του Alión. Έχει λαμπερή όψη, ενώ στη μύτη εκρήγνυνται αρώματα από ώριμα μαύρα μούρα, βιολέτα και καπνό, με τη φρεσκάδα να παραμένει. Στο στόμα οι νότες από σοκολάτα το κάνουν πολύ χορταστικό, διατηρεί όμως μια κομψή και ισορροπημένη δομή. Διαθέτει μεγάλο δυναμικό παλαίωσης, αλλά είναι απολαυστικό ακόμα και στη νεότητά του.

6. Turn the Whole Thing Upside Down 2009 Sine Qua Non

Περιοχή: Καλιφόρνια, Αμερική Ποικιλίες: Grenache, Syrah, Mourvèdre Τιμή: € 1.000

Ο Γιάννης Βασιλειάδης συμφωνεί με την άποψη ότι “δεν υπάρχει καλύτερο, αλλά διαφορετικό κρασί, κι αυτή η διαφορετικότητα ανάλογα και με τη σπανιότητα του κρασιού, τιμολογείται”.

Το οινοποιείο Sine Qua Non, δημιουργήθηκε το 1994 από τον Manfred Krankl και την γυναίκα του Elaine. Δεν είχε ούτε πολλές γενιές παράδοσης, ούτε γηγενείς ποικιλίες, ενώ η περιοχή δεν βοηθούσε στην παραγωγή κρασιού. Παρά τα εμπόδια αυτά, το ζευγάρι έκανε αξιοζήλευτη δουλειά, με τα κρασιά του SQN να θεωρούνται, παγκοσμίως, φωτεινά παραδείγματα.

Το οινοποιείο SQN κινείται στα πρότυπα της περιοχής του Ροδανού, γι’ αυτό και χρησιμοποιεί την ποικιλία Grenache. Το συγκεκριμένο κρασί είναι στην όψη λαμπερό με μοβ ανταύγειες και αναδίδει στο ποτήρι μια αρκετά πολύπλοκη αρωματική παλέτα από κόκκινα και μαύρα φρούτα, όπως κεράσι και βατόμουρο, αλλά και νότες γλυκόριζας, μαύρου πιπεριού και λευκών λουλουδιών. Στο στόμα έχει πολύ ωραία δομή, βελούδινες τανίνες και φρεσκάδα. Αφήνει γευστικές νότες από λεβάντα και ινδικά μπαχαρικά, ενώ η επίγευσή του έχει μεγάλη διάρκεια.

Στον επίλογο μιας ενδιαφέρουσας συζήτησης με τον κύριο Βασιλειάδη, δεν μας έκρυψε ότι οι σκέψεις του για ένα επόμενο γαστρονομικό βήμα ανθίζουν στο μυαλό του κι εμείς δεν έχουμε παρά να περιμένουμε με ανυπομονησία.

Το πείραμα του Ερικ Κάντελ με το θαλάσσιο σαλιγκάρι

 

 

O ‘Ερικ Κάντελ, ο οποίος πραγματοποίησε μια σειρά πειραμάτων που έδωσαν νέα ώθηση στις από καιρό ξεπερασμένες έννοιες τον Φρόιντ. Αρχικά, ο Κάντελ φιλοδοξούσε να γίνει ψυχαναλυτής’ ακόμα θυμάται τη χρυσή εποχή των πνευματικών ζυμώσεων, αλλά τελικά ερωτεύτηκε τη βιολογία του εγκεφάλου. Ο Κάντελ ξεκίνησε ένα ταξίδι ανακάλυψης σχετική με την πραγματική λειτουργία της μνήμης και των περίπλοκων μηχανισμών των κυττάρων της.

Ο εβδομηντατριάχρονος Κάντελ διακρίνεται για τη νεανικότητα τον τρόπου με τον οποίο λειτουργεί. Οι τεχνικές του και τα πεδία των αναζητήσεών του είναι καθοριστικά για το μέλλον του γνωστικού του αντικειμένου, ενώ προσανατολίζονται αναμφίβολα προς μια ριζικά απλουστευμένη προσέγγιση του ανθρώπινου νου.

Μέρος Πρώτο

Ήταν 1953. Τη μέρα της εγχείρησης, έκανε ζέστη, επικρατούσε γαλήνη κι ο γαλανός ουρανός έλαμπε πάνω από το Χάρτφορντ. Ο νεαρός Χένρι έπασχε από επιληψία βαριάς μορφής, και οι κρίσεις ήταν τόσο συχνές που η ζωή του είχε σχεδόν καταστραφεί. Προτού εμφανιστεί η επιληψία, ο Χένρι περνούσε τον καιρό του απολαμβάνοντας τη ζωή του και κάνοντας όνειρα, τότε που το χέρι του ήταν αρκετά σταθερό και μπορούσε να ρίχνει με την καραμπίνα του στα δάση. Ο πατέρας του είχε συγκλονιστεί από την ασθένεια του γιου του. Κάθε φορά που ο Χένρι άφριζε μανιασμένα, η μητέρα του προσπαθούσε να τον συγκροτήσει. Τα φάρμακα δεν είχαν αποτέλεσμα. Η άσκηση δεν βοηθούσε. Η προσευχή δεν έκανε τίποτα. Και τότε, ο Δρ. Σκόβιλ απ’ το νοσοκομείο του Χάρτφορντ, έδωσε στους γονείς του Χένρι τη δυνατότητα μιας πειραματικής θεραπείας. Κι εκείνοι δέχτηκαν.

Ο Χένρι και η οικογένειά του δεν γνώριζαν τον Δρ. Σκόβιλ. Δεν ήξεραν λόγου χάρη ότι ο Δρ. Σκόβιλ είχε αδυναμία στις λοβοτομές– πως είχε ήδη πραγματοποιήσει πάνω από 300 λοβοτομές κι ότι περιφερόταν με το χειροκίνητο τρυπάνι του σε νοσοκομεία ψυχικών νοσημάτων από ασθενή σε ασθενή, μέχρι που άνοιγε τα κεφάλια όλων. Ο Σκόβιλ ήταν ασυνήθιστα γοητευτικός -όλοι το έβλεπαν-, και η οικογένεια του Χένρι ίσως διαισθάνθηκε ότι ο γιατρός προερχόταν από την ανώτερη κοινωνική τάξη. Σίγουρα όμως οι γονείς του παιδιού δεν γνώριζαν ότι ορισμένοι θεωρούσαν πως αυτός που θα χειρουργούσε το γιο τους ήταν παράτολμος.

Στον Σκόβιλ άρεσε να περνάει τον ελεύθερο χρόνο του τρέχοντας με κόκκινες Τζάγκουαρ στις ανοιχτές εθνικές οδούς του Κονέκτικατ και να τον καταδιώκει η αστυνομία. Του άρεσε να ξοδεύει χρήματα, ενώ η γυναίκα του λέει πως, στην προσπάθειά του να την κερδίσει, πήδησε στο μαρσπιέ μιας εν κινήσει Σεβρολέτ. «Είναι καινοτόμος και δεν είναι ποτέ πρόθυμος ν’ αποδεχτεί το κατεστημένο. Πίσω απ’ την επίφαση μιας άοκνης δραστηριότητας που ωθείται από ένα ανικανοποίητο εγώ, αναζητάει τον καλύτερο τρόπο για να κάνει αυτό που θέλει», έγραψε για τον Σκόβιλ ένας συνάδελφός του στην επιστημονική επιθεώρηση Journal of  Surgical Neurology.

Σ’ αυτό τον άνδρα λοιπόν εμπιστευόταν το κεφάλι του ο Χένρι. Δεν είχε ιδέα βέβαια. Ο Δρ. Σκόβιλ όμως είχε κάποια ιδέα’ υποψιαζόταν πως οι κρίσεις του Χένρι ίσως ξεκινούσαν δειλά δειλά από την υγρή περιοχή των κροταφικών λοβών, όταν μια μικρή σπίθα φουντώνει γρήγορα και γίνεται φωτιά μέσα σ’ ένα παραγκωνισμένο υποτίθεται τμήμα του εγκεφάλου: τον ιππόκαμπο.

Ο Σκόβιλ σκόπευε να κάνει εκτομή στον ιππόκαμπο του Χένρι. Είχε πραγματοποιήσει την ίδια επέμβαση κι άλλες φορές στο παρελθόν σε αρκετούς επιληπτικούς ασθενείς και φαινόταν πως είχαν θεραπευτεί. Ενημέρωσε σχετικά το Χένρι. Αυτό που δεν του είπε ήταν πως όλοι οι προηγούμενοι ασθενείς πριν από την εγχείρηση έπασχαν από βαριάς μορφής ψυχώσεις κι ότι συνεπώς δεν υπήρχε τρόπος να υπολογιστεί πόση βλάβη μπορεί να τους προκάλεσε η συγκεκριμένη χειρουργική διαδικασία.

Εκείνο τον καιρό δεν γνωρίζαμε πολλά πράγματα για τη βιολογία του εγκεφάλου. Κάποιος ψυχίατρος παρατήρησε πως ένας ψυχωτικός ασθενής του έμοιαζε να ηρεμεί όταν βρισκόταν πάνω σε σιδηροδρομικό συρμό που έτρεχε’ από ’κει κι έπειτα, η θεραπεία γι’ αυτόν το δύστυχο άνθρωπο ήταν να τον ταρακουνούν για όλο και μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Άλλοι γιατροί πίστευαν πως η ελονοσία μπορούσε να θεραπεύσει τη σχιζοφρένεια. Επιστήμονες που είχαν βασιστεί σε πειράματα του Καρλ Λάσλεϊ * πίστευαν πως δεν υπήρχαν συγκεκριμένα σημεία που συνδέονταν με τη μνήμη του εγκεφάλου.

Το 1929, ο Λάσλεϊ αφαίρεσε διαφορετικά τμήματα του εγκεφάλου ζωντανών αρουραίων και είδε ότι κανένα απ’ τα τμήματα που είχαν αφαιρεθεί δεν είχε κάποια επίδραση στη μνήμη. Ο Λάσλεϊ συμπέρανε -όπως άλλωστε πίστευε κι ο Σκόβιλ- ότι η μνήμη ήταν διάσπαρτη, ότι δεν βρισκόταν σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο, ότι ήταν σκορπισμένη σε όλο το φλοιό του εγκεφάλου, όπως ακριβώς σκορπίζονται παντού οι σπόροι της σποράς.

Ο Σκόβιλ στηρίχτηκε σ’ αυτήν την τελευταία εικασία και δεν δίστασε ν’ αφαιρέσει τον ιππόκαμπο του Χένρι. Στην αίθουσα του χειρουργείου είχε δροσιά. Ο Χένρι ήταν ξύπνιος και ξαπλωμένος πάνω στο σιδερένιο χειρουργικό κρεβάτι. Επειδή ο εγκέφαλος δεν έχει νεύρα, αυτές οι εγχειρήσεις πραγματοποιούνται ενώ ο ασθενής διατηρεί τις αισθήσεις του και ναρκώνεται τοπικά μόνο το δέρμα του κρανίου. Μια ένεση δοκαίνης και λίγο αργότερα ο Χένρι πρέπει να είδε τον Σκόβιλ να τον πλησιάζει το χειροκίνητο τρυπάνι του και ν’ ανοίγει μια τρύπα πάνω απ’ τ’ ανοιχτά του μάτια. Μέσα σ’ αυτές τις τρύπες, ο Σκόβιλ έβαλε μια μικρή σπάτουλα κι ανασήκωσε τους πρόσθιους λοβούς του εγκεφάλου του Χένρι.

Στο χειρουργείο επικρατούσε ησυχία. Αδελφή, δώσε μου το ετούτο. Αδελφή, δώσε μου εκείνο. Κατά τα άλλα, ούτε κιχ. Ο Σκόβιλ κοιτούσε μέσα στο κεφάλι του Χένρι. Κοιτούσε κάτω από το καπάκι του εγκεφάλου του Χένρι και πόσο όμορφα ήταν κάτω απ’ το φλοιό που έμοιαζε με κοραλλιογενή ύφαλο, μέσα στις εσωτερικές κάψες του εγκεφάλου- εκεί που τα πυραμιδοειδή κύτταρα έχουν το σχήμα του υάκινθου και μοιάζουν με περίπλοκους κώνους- εκεί που οι νευρώνες είναι μικροσκοπικοί αλλά πυκνοί.

Σ’ αυτή τη σκοτεινή περιοχή, ο Σκόβιλ εισάγει τώρα ένα ασημένιο καλαμάκι. Το πέρασε βαθιά μέσα απ’ το ζωντανό εγκέφαλο του Χένρι κι ύστερα, εκεί, απορρόφησε κι απ’ τις δύο πλευρές όλο τον ροδόγκριζο ιππόκαμπο του με το χαρακτηριστικό του σχήμα. Μέσα στο κεφάλι του Χένρι δημιουργήθηκε ένα μεγάλο κενό, μια ακανόνιστη τρύπα όπου κάποτε υπήρχε κάτι ζωντανό.

 

Τι να αισθάνθηκε ο Χένρι όταν ο Σκόβιλ «ρούφηξε» το ιππόκαμπο του. Εξάλλου, ήταν ξύπνιος, σε απόλυτη εγρήγορση κι ο ιππόκαμπος, μολονότι κανείς δεν το γνώριζε τότε, είναι η έδρα πολλών αναμνήσεών μας. Μήπως ένα και μόνο ρούφηγμα έκανε τον Χένρι να αισθανθεί ότι τον εγκατέλειπε το παρελθόν του; Να αισθάνθηκε άραγε την είσοδο της λήθης σαν το ζύγωμα μιας ψυχρής αίσθησης ή μήπως αυτό που αισθάνθηκε έμοιαζε περισσότερο με την αίσθηση ότι γλιστράει κάπου; Ότι δηλαδή τα πάντα, ο ερωτικός σου σύντροφος, οι δισταγμοί σου, οι γάτες που τα καλοκαίρια φωνάζουν κάτω απ’ τη βεράντα περιέρχονται στην ανυπαρξία;

Στις μέρες που ακολούθησαν μετά την εγχείρηση έγινε φανερό πως ο Χένρι είχε λιγότερες κρίσεις. Ήταν επίσης ολοφάνερο ότι είχε χάσει την ικανότητα να διαμορφώνει αναμνήσεις. Κάποια νοσοκόμα τού συστήθηκε, μετά έφυγε και πέντε λεπτά αργότερα ο Χένρι δεν είχε την παραμικρή ιδέα ποια ήταν. Αναγνώρισε τη μητέρα του, αλλά δεν μπορούσε να συγκροτήσει ποιους συναντούσε ή οτιδήποτε μάθαινε απ’ τη μέρα που έκανε την εγχείρηση κι έπειτα. Πέρασαν πενήντα χρόνια κι ο Χένρι είναι ακόμα σ’ αυτήν την κατάσταση. Τώρα, πολύ ηλικιωμένος πια, ζει σε μια ιδιωτική κλινική κοντά στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ). Η μητέρα του πέθανε τη δεκαετία του 1960 και, κάθε φορά που το ακούει, ο Χένρι βάζει τα κλάματα αφού νομίζει πως το ακούει για πρώτη φορά. Πιστεύει πως Πρόεδρος των είναι ακόμα ο Τρούμαν. Στην κλινική όπου βρίσκεται δεν μπορεί να δημιουργήσει νέες σχέσεις, αφού δεν μπορεί να συγκροτήσει πρόσωπα ή φωνές: φωνή και πρόσωπο, δηλαδή τα βασικά στοιχεία ανακούφισης της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο Χένρι, γνωστός πλέον στην ιατρική βιβλιογραφία με τα αρχικά «Χ.Μ.», δεν βρίσκει ανακούφιση.

Μερικές εβδομάδες μετά την εγχείρηση του Χένρι, όταν η νοητική του σύγχυση δεν έλεγε να ξεκαθαρίσει, ο Δρ. Σκόβιλ συνειδητοποίησε ότι, άθελά του, είχε ακρωτηριάσει το μηχανισμό της μνήμης του Χένρι, καθώς και το γενεσιουργό αίτιο των κρίσεών του. Ο γιατρός μπορεί να φοβήθηκε τότε. Μπορεί να αισθάνθηκε άσχημα. Αυτό όμως που, κατά πάσα πιθανότητα, τον εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η επιστημονική σημασία της ιδιότυπης εγχείρησης του, επειδή απέδειξε ότι ο Καρλ Λάσλεϊ είχε κάνει λάθος.

Λάθος! Η μνήμη δεν ήταν διάσπαρτη, δεν ήταν αδύνατο να εντοπιστεί, όπως είχε γράψει ο Λάσλεϊ και έκτοτε τον είχαν πιστέψει όλοι οι επιστήμονες εκείνης της εποχής.Ήταν προφανές ότι ο ιππόκαμπος ήταν ο βασιλικός θώκος της ενθύμησης’ χωρίς αυτόν, ο Χένρι ήταν παραδομένος στην περιοχή του πλέον ισχνού παρόντος. Ο Σκόβιλ δημοσίευσε τα ευρήματά του απ’ αυτό το μεγαλειώδες αλλά αδέξιο πείραμα. Είχε αγγίξει τον ιστό της μνήμης, και δεν υπήρχε τίποτα το υπερφυσικό ή μυθικό στην ιδιοσυστασία της.

Η μνήμη ήταν σάρκα. Μπορούσες να τη δείξεις, όπως δείχνεις μια χώρα πάνω στο χάρτη. Εκεί. Εκεί ζει το παρελθόν σου. Εκεί ζει το μέλλον σου. Στον ιππόκαμπο, στο αλογάκι της θάλασσας. Κάτω απ’ τον κοραλλιογενή ύφαλο του φλοιού. Μέσα σ’ ένα ασημένιο καλαμάκι κάποιου γιατρού.

***

* Καρλ Σπένσερ Λάσλεϊ (1890-1950): Αμερικανός συμπεριφοριστής τον οποίον το όνομα συνδέθηκε περισσότερο με τις έρευνες τον για τη μάθηση και τη μνήμη. Έχοντας αποτύχει να εντοπίσει, σε βιολογικό επίπεδο, τη μνήμη σε κάποιο σημείο του εγκεφάλου, οδηγήθηκε στην υπόθεση ότι αυτή δεν βρίσκεται σε κάποιο συγκεκριμένο τμήμα τον εγκεφάλου αλλά ότι απλώνεται σε ολόκληρο του φλοιό τον.

 

Lauren Slater – Το κουτί της ψυχής. Εκδόσεις Οξύ.