Συντάκτης: Kostas Bertsias

Ο γρίφος με το κορδόνι που ζώνει τη γη είναι παλιός και κυκλοφορεί σε διάφορες παραλλαγές. Είναι γνωστός (υποθέτω) στους μαθηματικούς, αλλά δεν χρησιμοποιείται, ως αντι-διαισθητικό παράδειγμα, όσο συχνά θα έπρεπε. Εγώ, ας πούμε, δεν τον άκουσα ποτέ από κανέναν δικό μου δάσκαλο – όχι μόνο των μαθηματικών· γενικά. Και θα ήταν χρήσιμο να ακούγεται, για εκπαιδευτικούς λόγους (μπας και καταλάβει κάποτε ο εκπαιδευόμενος τη σημασία τού να βλέπει κανείς τα πράγματα αλλιώς), σε κάθε τομέα του επιστητού – γιατί η διαίσθηση είναι απατηλή!

Ένας από τους δάσκαλους που τον χρησιμοποιούσαν στα μαθήματά τους ήταν ο Αυστριακός φιλόσοφος Ludwig Wittgenstein. Ο Αμερικανός φιλόσοφος Norman Malcolm,  μαθητής και μετέπειτα φίλος του Wittgenstein, γράφει σχετικά:

Σε μία από τις συναντήσεις στο διαμέρισμά του, ο Wittgenstein, προκειμένου να διευκρινίσει τη φύση της φιλοσοφίας, μας είπε μια σπαζοκεφαλιά, η οποία πήγαινε ως εξής: Ας υποθέσουμε ότι τεντώνουμε ένα κορδόνι σφιχτά γύρω από τη γη, στον ισημερινό. Τώρα, ας υποθέσουμε ότι προσθέτουμε ένα κομμάτι κορδόνι μήκους μιας γιάρδας στο κορδόνι. Αν το κορδόνι παρέμενε τεντωμένο και κυκλικό στη μορφή, πόσο πάνω από την επιφάνεια της γης θα βρισκόταν; Χωρίς να καθίσουμε να το υπολογίσουμε, όλοι όσοι ήμασταν παρόντες είπαμε ότι η απόσταση του κορδονιού από την επιφάνεια της γης θα ήταν τόσο ασήμαντη που θα ήταν ανεπαίσθητη. Η απόσταση στην πραγματικότητα θα ήταν πάνω από έξι ίντσες. Ο Wittgenstein δήλωσε ότι αυτό είναι το είδος του λάθους που εμφανίζεται στη φιλοσοφία. Συνίσταται στην παραπλάνηση από μία εικόνα. Σε αυτή τη σπαζοκεφαλιά, η εικόνα που μας παραπλανά είναι η σύγκριση του μήκους του επιπρόσθετου κομματιού με το μήκος όλου του κορδονιού. Η εικόνα από μόνη της είναι μάλλον ξεκάθαρη: ένα κορδόνι μήκους μιας γιάρδας είναι αναλογικά ασήμαντο ως προς το μήκος όλου του κορδονιού. Αλλά αυτό ακριβώς είναι που μας παραπλανά, έτσι ώστε να συνάγουμε ένα λανθασμένο συμπέρασμα. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει στη φιλοσοφία: συνεχώς μας εξαπατούν νοητικές εικόνες, οι οποίες από μόνες τους είναι ξεκάθαρες.[4]

Ο Wittgenstein χρησιμοποιούσε τον γρίφο για να τονίζει την πάγια θέση του για το πώς πρέπει να κάνει κανείς φιλοσοφία: «Το σύνθημά μας θα έπρεπε να ’ναι: “Το νου μας μην πλανευτούμε!”».[5] Εντούτοις, η χρησιμότητα του παράδοξου αυτού γρίφου είναι σαφώς ευρύτερη. Υπάρχουν ακόμα άπειρα πράγματα που ο άνθρωπος δεν τα γνωρίζει ή δεν μπορεί να τα εξηγήσει, οπότε αναγκαστικά καταφεύγει στη διαίσθηση (θυμίζω τον ορισμό της: «απροσδιόριστη γνώση αυτού που δεν μπορεί να αποδειχτεί με τη λογική ή αυτού που δεν υπάρχει ακόμη»). Με άλλα λόγια, η διαίσθηση είναι αναγκαίο κακό. Όταν, όμως, για ένα συγκεκριμένο ζήτημα υπάρχουν αποδείξεις (που προκύπτουν από την ίδια την ανθρώπινη νόηση), τότε αυτές –και μόνο αυτές– είναι που πρέπει να εμπιστευόμαστε για τη συναγωγή συμπερασμάτων, έστω κι αν αυτά τα συμπεράσματα αντιβαίνουν στη διαίσθησή μας.

Γιωργος Θεοχάρης

Διατρέχουμε τον κίνδυνο να μας πάρουν στα σοβαρά, κάτι που είναι η αρχή του τέλους.

— Ζαν Κοκτώ —

Η εμπιστοσύνη είναι ένα δύσκολο συναίσθημα, γιατί κερδίζεται με κόπο και μπορεί να χαθεί σε μια στιγμή…

Η εμπιστοσύνη είναι ένα δύσκολο συναίσθημα. Είναι επικίνδυνο. Γιατί κερδίζεται με κόπο και μπορεί να χαθεί σε μια στιγμή. Δεν είναι κάτι που απαιτείς, ούτε που ζητάς. Είναι κάτι που λαμβάνεις αφότου το αποδείξεις. Κι αν δεν μπορείς να αποδείξεις ότι είσαι άξιος εμπιστοσύνης, τότε δεν την αξίζεις.

Όλοι οι άνθρωποι γύρω μας καθημερινά χρήζουν ακριβώς αυτό – να τους εμπιστευτούμε, έστω και λίγο. Από τον οδηγό του λεωφορείου ή μετρό στο οποίο τόσο συχνά επιβιβαζόμαστε, στο άτομο που μας φτιάχνει τον καφέ ή το φαγητό που παίρνουμε απέξω, στους συναδέλφους και συνεργάτες μας. Για να λειτουργήσει σωστά ο κόσμος πρέπει να δίνουμε και να λαμβάνουμε εμπιστοσύνη.

Πόσο συχνά όμως μετανιώνουμε για το πόσο εύκολα εμπιστευτήκαμε κάποιον; Υπάρχουν φορές που νιώθουμε να έχουμε πιαστεί κορόιδα, όχι επειδή είμαστε χαζοί, αλλά επειδή εμπιστευόμαστε τους άλλους περισσότερο από όσο αξίζουν. Οι υγιείς σχέσεις – σε όλα τα επίπεδα – θέλουν αμοιβαία συναισθήματα και ίση προσπάθεια. Δεν πρέπει να συναγωνίζεσαι τον άλλον για το ποιος δίνει ή κάνει περισσότερα. Το θέμα είναι να δίνουν και οι δύο το ίδιο, χωρίς να κρατούν λογαριασμό και αντίποινα.

Στην πραγματικότητα, καταλαβαίνεις έναν άνθρωπο μόνο όταν μπεις ολοκληρωτικά στη θέση του και δεις τα πράγματα από τη δική του οπτική. Όταν μπορέσεις να καταλάβεις γιατί ενοχλείται, γιατί ζηλεύει, γιατί γκρινιάζει, γιατί θέλει τα πράγματα με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Δεν είναι ψυχαναγκασμός, ούτε παραξενιά, είναι απλά ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου που νοιάζεται ίσως υπερβολικά και που εμπιστεύεται τόσο εύκολο όσο πληγώνεται για αυτό. Όλοι πλάθουμε σενάρια στο μυαλό μας όταν δεν μας δίνονται εξηγήσεις. Γιατί πιστεύουμε πως κι όλοι οι άλλοι είναι ξεκάθαροι με και πιστοί σε εμάς όπως είμαστε εμείς.

Δεν είναι όμως έτσι. Η εμπιστοσύνη μπορεί να κλονιστεί σε μια στιγμή. Μια στιγμή της οποίας την αξία δεν είχες αναγνωρίσει έως ότου πλέον χαθεί.

Συγγραφέας Μαρία – Χριστίνα Δουλάμη

Δημοσιογράφος, μεταφράστρια και σύμβουλος επικοινωνίας. Γράφω για ό,τι με εκφράζει και έχω κάτι να πω. Διαβάζω πολύ, χορεύω, ταξιδεύω, και πιστεύω πως η ζωή πρέπει να απολαμβάνεται με πάθος. Θεωρώ πως καμία προσπάθεια δεν είναι χαμένη. Λατρεύω τα όμορφα χαμόγελα και τα όνειρα που κάνουμε με τα μάτια ανοιχτά.

«Παν το ανόμοιον ακοινώνητον»
Αίσωπος

«Όλοι χωράνε στο τραπέζι, και τα όρνια, και τα σπουργίτια»

Τόμας Έλιοτ

Είς ουδείς, δύο πολλοί, τρεις όχλος, τέσσαρες πανήγυρις.

Αίσωπος,

Με τον Άρη στη διεύθυνση ( βολάν) και την Ροδάνθη εποπτεύουσα !!!

Να έχεις ένα στόχο για όλη σου τη ζωή, ένα στόχο για ένα μέρος της ζωής σου και ένα στόχο για κάθε χρόνο. Ένα στόχο για κάθε μήνα, ένα στόχο για κάθε εβδομάδα, ένα στόχο για κάθε μέρα, ένα στόχο για κάθε ώρα και κάθε λεπτό. Και να θυσιάζεις το μικρότερο στόχο για το μεγαλύτερο.

Λ. Τολστόι

Ηρεμώντας το νου μας, βρίσκουμε γαλήνη.

Λέγεται ότι η καλύτερη ευχή που μπορείς να κάνεις σε κάποιον είναι να έχει ηρεμία. Γιατί αν έχει γαλήνιο πνεύμα, όλα τα άλλα έρχονται. Η υγεία μας ουσιαστικά εξαρτάται από το πόσο ήρεμοι είμαστε. Και συνεπώς η καλή μας διάθεση και η όρεξή μας για οτιδήποτε συνδέεται επίσης με αυτό.

Είναι εύκολο να θυμώνουμε και να παραπονιόμαστε για ένα σωρό προβλήματα. Όσο εύκολο είναι να τα βρίσκουμε. Πάντα υπάρχει κάποιος λόγος για να ταραζόμαστε. Το δύσκολο είναι να τα προσπερνάμε όλα αυτά. Με το να μάθουμε να αγνοούμε, κερδίζουμε την ηρεμία μας. Γιατί, δυστυχώς ή ευτυχώς, δεν μπορούμε να αλλάξουμε ούτε τον κόσμο ούτε τους άλλους.

Δεν ευθυνόμαστε εμείς για το αν οι άλλοι είναι αναίσθητοι και δεν σέβονται τους συνανθρώπους τους, ούτε για το αν οι άλλοι δεν έχουν καλούς τρόπους ή τη στοιχειώδη ευγένεια. Όπως επίσης δεν ευθυνόμαστε για συμπεριφορές που ξεκάθαρα γίνονται επίτηδες, για να μας προκαλέσουν, να μας αναγκάσουν να ξεσπάσουμε. Δεν φταίμε εμείς αν οι άλλοι για να γεμίσουν το κενό τους, θέλουν συνέχεια την προσοχή στραμμένη πάνω τους, με οποιοδήποτε τρόπο, αφού ακόμα και οι επικρίσεις μας εξακολουθούν να τους δίνουν αξία από τον πολύτιμο χρόνο και την ενέργειά μας.

Η λογική που έχουμε εμείς δεν είναι τόσο «κοινή» όσο νομίζουμε. Ο καθένας έχει τις δικές του αξίες και ιδέες. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να προσβαλλόμαστε απλά επειδή οι άλλοι σκέφτονται διαφορετικά και εμείς αποδοκιμάζουμε αυτό τον τρόπο σκέψης. Ο καθένας είναι ελεύθερος στην άποψή του φτάνει να μην την επιβάλλει στους άλλους και να σέβεται το γεγονός πως θα υπάρχουν διαφωνίες.

Λένε πως «η οργή είναι το τίμημα που πληρώνεις εσύ για τα λάθη κάποιου άλλου». Αλλά δυστυχώς εσύ είσαι αυτός που καίγεσαι, που ταράζεσαι και χάνεις την ηρεμία σου. Και ο άλλος έχει πετύχει τον σκοπό του και εισπράττει την ικανοποίησή του να σου έχει χαλάσει τη διάθεση. Στην τελική αξίζει όλο αυτό;

Εμείς οι ίδιοι είμαστε υπεύθυνοι και για τη διάθεσή μας αλλά κυρίως για τις σκέψεις μας. Το μυαλό είναι ένα πανίσχυρο όπλο αν χρησιμοποιηθεί σωστά. Αλλά τις περισσότερες φορές το εμποτίζουμε με τόσες παράλογες σκέψεις που δηλητηριάζουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας.

Το βασικότερο στην αναζήτηση της ηρεμίας μας είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι πάντοτε ταράζουμε εμείς τον εαυτό μας. Κανείς ποτέ και πουθενά δεν μπορεί να μας ενοχλήσει και να μας ταράξει με κανέναν τρόπο αν πρώτα δεν του το επιτρέψουμε εμείς. Θέλει δύναμη να μετατραπεί ο ‘παράλογος’ τρόπος σκέψης σε λογικό. Για να γίνει η αρνητική αύρα θετική. Αν καταφέρουμε να ηρεμήσουμε τις σκέψεις μας, θα βρούμε και τη γαλήνη που αναζητούμε.

Δεν είναι οι άλλοι που θα μας κάνουν ευτυχισμένους. Ούτε εξαρτάται η ευτυχία μας από αυτούς. Εξάλλου, η ζωή είναι 10% τι μας συμβαίνει και 90% πώς αντιδρούμε εμείς σε αυτό. Πάντα έχουμε επιλογές. Και όλη μας η ζωή είναι αποτέλεσμα αυτών των επιλογών. Συνεπώς, το πώς αντιμετωπίζουμε το περιβάλλον μας, τις συνθήκες που μας διέπουν και τους ανθρώπους που μας περιστοιχίζουν, πηγάζει από τις σκέψεις που βάζουμε στο μυαλό μας.

Αν καταφέρουμε λοιπόν να ησυχάσουμε τις φωνές του εσωτερικού μας κόσμου, θα καταφέρουμε να ομορφύνουμε και την εξωτερική μας διάθεση. Στην τελική, τίποτα δεν αξίζει περισσότερο από τη δική μας ηρεμία. Και ίσως, μέσω αυτού να επηρεαστεί θετικά και το υπόλοιπό μας περιβάλλον.

Γράφει η Μαρία – Χριστίνα Δουλάμη

Οδυσσέας Ελύτης: Καλή παιδεία είναι εκείνη που ελευθερώνει και βοηθά τον άνθρωπο να ολοκληρωθεί

«Τα γράμματα είναι από τις πιο ευγενικές ασκήσεις κι από τους πιο υψηλούς πόθους του ανθρώπου. Η παιδεία είναι ο κυβερνήτης του βίου.

Κι επειδή οι αρχές αυτές είναι αληθινές, πρέπει να μην ξεχνούμε πως υπάρχει μια καλή παιδεία, εκείνη που ελευθερώνει και βοηθά τον άνθρωπο να ολοκληρωθεί σύμφωνα με τον εαυτό του και μια κακή παιδεία, εκείνη που διαστρέφει και αποστεγνώνει και είναι μια βιομηχανία που παράγει τους ψευτομορφωμένους και τους νεόπλουτους της μάθησης, που έχουν την ίδια κίβδηλη ευγένεια με τους νεόπλουτους του χρήματος».

«Λέμε και διαπιστώνουμε κάθε μέρα ότι ζούμε σ’ ένα χάος ηθικό. Κι αυτό, τη στιγμή που ποτέ άλλοτε η κατανομή των στοιχείων της υλικής μας ύπαρξης δεν έγινε με τόσο σύστημα, τόση στρατιωτική, θα έλεγα, τάξη, τόσον αδυσώπητο έλεγχο. Η αντίφαση είναι διδακτική. Όταν σε δύο σκέλη το ένα υπερτροφεί, το άλλο ατροφεί. Μια αξιέπαινη ροπή να συνενωθούν σε ενιαία μονάδα οι λαοί της Ευρώπης προσκόπτει σήμερα στην αδυναμία να συμπέσουν τα ατροφικά και τα υπερτροφικά σκέλη του πολιτισμού μας. Οι αξίες μας, ούτε αυτές δεν αποτελούν μια γλώσσα κοινή».

«Αν η γλώσσα αποτελούσε απλώς ένα μέσο επικοινωνίας, πρόβλημα δεν θα υπήρχε. Συμβαίνει όμως ν’ αποτελεί και εργαλείο μαγείας και φορέα ηθικών αξιών. Προσκτάται η γλώσσα στο μάκρος των αιώνων ένα ορισμένο ήθος. Και το ήθος αυτό γεννά υποχρεώσεις. Χωρίς να λησμονεί κανείς ότι στο μάκρος είκοσι πέντε αιώνων δεν υπήρξε ούτε ένας, επαναλαμβάνω ούτε ένας, που να μη γράφτηκε ποίηση στην ελληνική γλώσσα. Nα τι είναι το μεγάλο βάρος παράδοσης που το όργανο αυτό σηκώνει. Το παρουσιάζει ανάγλυφα η νέα ελληνική ποίηση».

«Δεν αρκεί να ονειροπολούμε με τους στίχους. Είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε. Είναι πολύ. Κατά βάθος, ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Θα εξαρτηθεί από το αν είμαστε καλοί ή κακοί αρχιτέκτονες το τελικό αποτέλεσμα. Ο Παράδεισος ή η Κόλαση που θα χτίσουμε. Εάν η Ποίηση παρέχει μια διαβεβαίωση, και δη στους καιρούς τους dürftiger, είναι ακριβώς αυτή: ότι η μοίρα μας παρ’ όλ’ αυτά βρίσκεται στα χέρια μας».

Από τη συνέντευξη Τύπου που δόθηκε στις 19 Οκτωβρίου 1979, στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία με αφορμή την αναγγελία για τη βράβευση του έλληνα ποιητή με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Μπορείτε να το βρείτε ως ηχητικό ντοκουμέντο και στο βιβλίο συν τοις άλλοις που περιέχει 37 συνεντεύξεις του Ελύτη (επιμέλεια: Ηλίας Καφάογλου, εκδ. Ύψιλον, 2011