Συντάκτης: Kostas Bertsias

Ο ΕΛΑΣ στη Ρούμελη

γράφει ο Πάνος πηγή: https://greekcivilwar.wordpress.com

....Στο Βούντιμα στη ρεματιά είν’ ένα πηγαδάκι, οι αντάρτες πίνουνε νερό κι οι Γερμανοί φαρμάκι. Γεια σου, Ορέστη, γεια σου, εσύ και τα παιδιά σου…

Οι μάχες με τους Ιταλούς ξεκίνησαν το 1942 σε Ρεκκά, Κρίκελλο, Γοργοπόταμο, Οβριακή, Χρύσω και Μικρό Χωριό, στην Ευρυτανία και συνεχίστηκαν το ’43 με εισβολή στη Λιβαδειά και απελευθέρωση κρατουμένων την άνοιξη και μάχες σε Παύλιανη, Αγία Ευθυμία Φωκίδας, Γραβιά και, κυρίως, με την απελευθέρωση του Καρπενησίου, στις 28 Απριλίου.

Οι Γερμανοί πήραν σειρά στην Καΐτσα Δομοκού, στο Γοργοπόταμο αλλά και στη Γουρίτσα, (τη σημερινή Μυρτιά, μεταξύ Αγρινίου και Θέρμου Αιτωλοακαρνανίας) στα Τοπόλια της Άμφισσας, με συνεχείς ενέδρες στο δρόμο  Λαμίας – Δομοκού, που δεν σταμάτησαν καθόλου μέχρι που έφυγαν και στα Δερβενοχώρια της Θήβας. Υπάρχει ένα τραγούδι για τα Δερβενοχώρια ([1]) όπου έγινε μια σκληρή μάχη στην Πύλη: Στο Βούντιμα στη ρεματιά είν’ ένα πηγαδάκι, οι αντάρτες πίνουνε νερό κι οι Γερμανοί φαρμάκι. Γεια σου, Ορέστη, γεια σου, εσύ και τα παιδιά σου…

Ο ΕΛΑΣ της Ρούμελης συνέχισε να ταλαιπωρεί τους Ιταλούς, οι οποίοι έφτασαν στο σημείο να αφοπλίζονται κατά δεκάδες και εκατοντάδες από τους αντάρτες. Στη Λάρυμνα, στην Αράχωβα, στην Αιδηψό. Παράλληλα φούντωνε η αντιπαράθεση με τους Γερμανούς, οι οποίοι τον Οκτώβρη ανακατέλαβαν το Καρπενήσι και αργότερα έκαναν εκκαθαριστικές στην Παρνασσίδα. Στο μεταξύ, ο ΕΛΑΣ έκανε συνεχώς σαμποτάζ στη σιδηροδρομική γραμμή και στα τραίνα που περνούσαν.  Ένα βράδυ, ο Νικηφόρος και ο Διαμαντής επιτέθηκαν στη γερμανική φρουρά της Αμφίκλειας και κατέστρεψαν έντεκα ατμομηχανές και πολλά βαγόνια. Άρχισε να λειτουργεί και το εργοστάσιο στο Τσουρνάτ. Κανονικό εργοστάσιο πολεμικού υλικού, που τροφοδοτούσε τον ΕΛΑΣ: αμυντικές χειροβομβίδες, νάρκες, επισκευές όπλων και άλλα. Βρισκόταν στην Όρθυ, οι Γερμανοί το έψαχναν, αλλά δεν το βρήκαν ποτέ.

Όλα αυτά και άλλα, που δεν περιλαμβάνονται στην αφήγηση, είχαν γίνει μέσα στο 1943. Την επόμενη χρονιά συνεχίστηκαν οι ανατινάξεις τραίνων και τα σαμποτάζ στις γραμμές, οι φονικές ενέδρες στους επαρχιακούς δρόμους και οι επιθέσεις σε γερμανικές φρουρές. Και δεύτερη και τρίτη φορά στον ίδιο δρόμο ή την ίδια φρουρά. Μήνα με το μήνα ανέβαινε η μαχητική αξία και το μαχητικό πνεύμα του ΕΛΑΣ. Τόσο, ώστε να τολμήσει επίθεση στην Άμφισσα τον Ιούλιο, η οποία δεν πήγε καλά, με ταυτόχρονες επιθέσεις αντιπερισπασμού σε Ιτέα, Ναύπακτο, Γραβιά, Καστέλλια, Βάριανη, Δελφούς και Αράχωβα. Δυο βδομάδες αργότερα επιτέθηκε στην Αμφιλοχία, με πολλά δικά του θύματα, αλλά πολύ περισσότερα των Γερμανών, τους οποίους αντιμετώπισε με επιτυχία, για πολλές ώρες.

Οι Γερμανοί έστησαν μερικές πετυχημένες ενέδρες στον ΕΛΑΣ, κάνοντας κι αυτοί μια εντυπωσιακή προσαρμογή, σε συνθήκες ανορθόδοξου πολέμου. Έπαθαν όμως καταστροφή στις Καρούτες της Γκιώνας, ενώ η μεγάλη εκκαθαριστική τους τον Αύγουστο, η Έχιδνα, απέτυχε. Στο μεταξύ, Ιούλιο και Αύγουστο, ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε σε Στυλίδα, Ναύπακτο, Αγρίνιο, Λιμάνι Ιτέας και άλλους στόχους, ενώ τις τελευταίες μέρες του Αυγούστου έγιναν σαμποτάζ στις γραμμές του τραίνου σε πέντε διαφορετικά σημεία. Τον Οκτώβρη, όταν έφευγαν οι Γερμανοί τους αποχαιρέτησε με μια ανατίναξη τραίνου στα Στύρφακα, με επίθεση σε Γερμανικό καταυλισμό στο δρόμο Λαμίας – Άμφισσας και με μια τελευταία μάχη στη Μεγάλη Βρύση. Την άλλη μέρα, 18 Οκτωβρίου, ο ΕΛΑΣ μπήκε στη Λαμία.

[1]. Γνωρίζουμε τη θυσία της Ιφιγένειας. Στην Πύλη επαναλήφθηκε η θυσία και μάλιστα όχι από βασιλιάδες, αλλά από Αρβανίτες χωριάτες. Επικεφαλής ήταν ένας βοσκός, ο Στέφας Μαλλιάτσης. Είχαν ταμπουρωθεί και περίμεναν τους Γερμανούς. Όταν πλησίασαν είδαν ότι κρατούσαν μπροστά τους δυο δεκαοχτάχρονα παιδιά, το γιο του Στέφα και τον ανεψιό του. Και ζύγωναν. Όλοι είχαν παγώσει και περίμεναν τι θα κάνει ο Στέφας. Αυτός έριξε. Σκοτώθηκαν και τα δυο παιδιά. Μετά, πήρε ο διάβολος τους Γερμανούς.

Πολλές αρχαίες ή βυζαντινές φράσεις έχουν περάσει στο νεοελληνικό λεξιλόγιο και χρησιμοποιούνται κατά κόρον. Ομως, είτε έχουν περάσει λάθος είτε επειδή έχουν χρησιμοποιηθεί συνεχώς λανθασμένα, παραμένουν με τρόπο που δεν είναι σωστός.

Ο κάτωθι υπογράφων

ΟΧΙ ο κάτωθι ΥΠΟΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΣ

Το λάθος που έχουμε βαρεθεί να βλέπουμε σε κάθε δημόσιο έγγραφο. «Υπογεγραμμένος» σημαίνει αυτός που φέρει υπογραφή, ενώ στην πραγματικότητα εμείς θέλουμε να δηλώσουμε «αυτόν που υπογράφει». Φαίνεται ότι το λάθος προήλθε από την απόδοση της αγγλικής undersigned ή της αντίστοιχης γαλλικής soussigne. Πολλοί μάλιστα θεωρούν ως πλεονασμό τη λέξη κάτωθι, καθώς εμπεριέχεται ήδη στο πρώτο συνθετικό (υπο-) της λέξης υπογράφων.

παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο

ΟΧΙ ΑΠΕΛΘΕΤΩ απ’ εμού το ποτήριον τούτο

Η σωστή φράση προέρχεται από την προσευχή του Ιησού στη Γεσθημανή, όπου ζητούσε από τον Πατέρα του να μην περάσει το μαρτύριο που γνώριζε ότι τον περιμένει: «πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾿ ὡς σύ».

Ο ζάπλουτος

ΟΧΙ ο ΖΑΜΠΛΟΥΤΟΣ

Κι όμως, η συγκεκριμένη λέξη δεν είναι ακραία δημοτική, όπως νομίζουν οι περισσότεροι, αλλά αρχαιοελληνική. Προέρχεται από το μόριο ζα (=πολύ) και τη λέξη πλούτος. Ο αποκλίνων τύποςζάμπλουτος προήρθε από σύγχυση με το πάμπλουτος = παν + πλούτος.

υπέρ το δέον

ΟΧΙ υπέρ ΤΟΥ ΔΕΟΝΤΟΣ

Το σωστό: Ίσως το λάθος να οφείλεται σε επίδραση της φράσης «πέραν του δέοντος», που έχει παρόμοια σημασία. Η σωστή μορφή «υπέρ το δέον» σημαίνει «πάνω απ’ όσο πρέπει». Εμείς όμως όταν χρησιμοποιούμε τη λανθασμένη «υπέρ του δέοντος», στην πραγματικότητα είναι σαν να λέμε «για χάρη αυτού που πρέπει να γίνει».

το φιλοθέαμον

ΟΧΙ το φιλοθεάμον

Πρόκειται για λόγιο επίθετο, που έχει τον ίδιο τύπο στο αρσενικό και στο θηλυκό γένος: ο, η φιλοθεάμων. Στο ουδέτερο όμως ανεβάζει τον τόνο στην προπαραλήγουσα. Τον λανθασμένο τύπο (φιλοθεάμον) τον χρησιμοποιούμε κυρίως στη φράση «το φιλοθεάμον κοινό».

επί το έργον

ΟΧΙ επί ΤΩ ΕΡΓΩ

Λόγια φράση που σημαίνει «εν ώρα εργασίας/δραστηριότητας», αλλά υπάρχει αυτούσια και στα αρχαία ελληνικά, με άλλη σημασία. Πιθανόν το λάθος να προέρχεται από το γεγονός ότι το επίσυντάσσεται και με δοτική, εκτός από αιτιατική ή γενική. Ίσως ακριβώς επειδή η φράση είναι λόγια, κάποιοι νομίζουν ότι της ταιριάζει καλύτερα η … αρχαιοπρεπής δοτική.

υποχρεούται ή υποχρεώνεται;

Κανένα από τα δύο δεν είναι λανθασμένο, γιατί απλούστατα καθένα από αυτά έχει διαφορετική σημασία. Ωστόσο, γίνεται λανθασμένη χρήση.

Η λόγια κλίση υποχρεούμαι, υποχρεούσαι, υποχρεούται έχει τη σημασία «έχω την υποχρέωση να κάνω κάτι». Π.χ.: οι υπάλληλοι της εταιρείας υποχρεούνται να φορούν γραβάτα καθ’ όλη τη διάρκεια της μέρας.

Αντίθετα, η νεοελληνική κλίση υποχρεώνομαι, υποχρεώνεσαι, υποχρεώνεται σημαίνει κυρίως «αναγκάζομαι». Π.χ., ο Υπουργός υποχρεώθηκε σε παραίτηση.

ιχθύες ή ιχθείς;

Ισχύει ό,τι και παραπάνω: δηλαδή, και οι δύο τύποι είναι σωστοί, αρκεί να γνωρίζουμε πότε και πώς να τους χρησιμοποιούμε.

Η αρχαιοελληνική λέξη ιχθύς διατηρεί την αρχική κλίση της και στα νεοελληνικά. Ιχθύες είναι η ονομαστική και ιχθείς η αιτιατική. Πολλές φορές συναντάμε το εξής λάθος: «Οι Ιχθείς, σύμφωνα με τις αστρολογικές προβλέψεις, θα περάσουν δύσκολα τις επόμενες μέρες». Το ίδιο ακριβώς λάθος συνηθίζεται και με τη λέξη μύες, που κλίνεται ακριβώς όπως και οι ιχθύες.

απάγει ή απαγάγει;

Ο ενεστώτας του ρήματος είναι απάγω, ο αόριστος απήγαγα και ο παρακείμενος έχω απαγάγει(ελάχιστα διαφοροποιείται από την κλίση του αρχαίου άγω). Επομένως είναι λάθος να πούμε «η κάμερα κατέγραψε τον εγκληματία να απαγάγει το παιδί».

έχω απαυδήσει ή έχω απηυδήσει;

Πρόκειται για τον παρακείμενο του ρήματος απαυδώ (από + αυδώ). Το ρήμα παίρνει χρονική αύξηση στον αόριστο και σχηματίζει τον τύπο απηύδησα. Ωστόσο ο παρακείμενος δεν παίρνει χρονική αύξηση, γι’ αυτό είναι λανθασμένη η έκφραση «έχω απηυδήσει».

Οκτώμβριος

Σεπτέμβριος, Νοέμβριος και Δεκέμβριος έχουν μι. Ο Οκτώβριος γιατί όχι; Είναι λάθος.