1821: Ο Οθωμανός ιεροδικαστής που θυσιάστηκε για τους Έλληνες και δεν τιμήσαμε ποτέ

Ο Σεϊχουλισλάμης Χατζή Χαλίλ που έχασε ατιμασμένος τη ζωή του, επειδή βοήθησε τους Έλληνες και βρέθηκε στη γκρίζα πλευρά της νεοελληνικής ιστορίας. Ανύπαρκτος για τους Τούρκους.

Αν ανατρέξει κανείς στη σελίδα “Hacı Halil Efendi” της Wikipedia στη τουρκική γλώσσα, θα βρει μια κενή σελίδα. Αν αντιστοίχως ψάξει κανείς να βρει επίσημες ανακοινώσεις της ελληνικής Εκκλησίας για τον σεϊχουλισλάμη της Πόλης, Χατζή Χαλίλ, πάλι θα δυσκολευτεί να εντοπίσει σχετικά αφιερώματα. Ο αρχιμανδρίτης π. Φιλόθεος Φάρος τον μνημονεύει στο βιβλίο του “Η Εκκλησία ως σκάνδαλο και ως σωτηρία” (Αρμός-2002), ενώ σκόρπιες αναφορές υπάρχουν σε κείμενα Μητροπολιτών.

Ο Δημήτριος Καμπούρογλου ή Καμπούρογλους, είχε προτείνει να δοθεί το όνομά του σε δρόμο της Αθήνας, όπως και θα έπρεπε. Γιατί ο Χατζή Χαλίλ Εφέντηςθεωρείται δικαίως, ως ένα απο τα πρώτα θύματα της επανάστασης του 1821, μιας και, ως ανώτατος θρησκευτικός αρχηγός των Οθωμανών, αρνήθηκε να εκδώσει διαταγή (φετφά) με την οποία θα επέτρεπε σφαγές κατά των Ορθοδόξων, Ελλήνων και μη, σε όλη την επικράτεια.

Βρισκόμαστε άλλωστε στην εποχή την οποία ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’, είχε αφορίσει την έκρηξη της επανάστασης στην Βλαχία, μετά την αποκάλυψη των σχεδίων της Φιλικής Εταιρείας και υπό το βάρος της ιστορικής πραγματικότητα της εποχής.

Ο καδής, ή ιεροδικαστής, Χατζή Χαλίλ, ζούσε στην Πλάκα, στην διασταύρωση Τριπόδων – Θέσπιδος – Σέλλεϋ, και η οδός που προτάθηκε -μάταια- για μετονομασία ήταν η Σέλλεϋ. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση στην Αθήνα, στις 25 Απριλίου του 1821, οι Τούρκοι έστειλαν τον Χατζή Χαλίλ στην Κωνσταντινούπολη, όπου και αρνήθηκε τη φετφά και τελικά θανατώθηκε με τον πλέον απαξιωτικό τρόπο.

Συγκεκριμένα, μετά από παράκληση του Γρηγορίου, ο εφέντης Χατζή Χαλίλ ζήτησε από τον Σουλτάνο διαχωρισμό μεταξύ αθώων και ενόχων, όπως επίτασσε το Κοράνι, και αρνήθηκε να εκδώσει τη φετφά εν λευκώ. Ο ίδιος καταγόταν άλλωστε από την οικογένεια των Αλφερανιδών, η οποία διακρινόταν για την πιστή τήρηση των εντολών του Κορανίου.

Ο Σουλτάνος αποφάσισε εν τέλει να καθαιρέσει τον ιεροδικαστή από την θέση του και να τον εξορίσει μαζί με τη σύζυγό του.

Σύμφωνα με την τουρκική ισλαμική Εγκυκλοπαίδεια (islamansiklopedisi.org.tr), ο πραγματικός λόγος της καθαίρεσής του είναι το γεγονός ότι ο ιεροδικαστής ήρθε σε ανοιχτή κόντρα με τον διπλωμάτη Mehmet Sait Halet Efendi (1761–1822) που επηρέαζε άμεσα τον Σουλτάνο. Η δε γυναίκα του, κατηγορήθηκε ως μάγισσα και εκτελέστηκε. Ο εφέντης άφησε την τελευταία του πνοή στο Αφιόν Καραχισάρ, στο δρόμο προς την εξορία του, όντας βασανισμένος και παράλυτος.

Ο Βρετανός πρέσβης λόρδος Στράνγκφορντ έγραφε ότι “ο Χαλέτ εφέντης, βασικός ευνοούμενος ασκούσε περισσότερη επιρροή στον Σουλτάνο από όλους μαζί τους υπουργούς του”. Ο Χαλίλ, σύμφωνα με τουρκικές πηγές πέθανε από εγκεφαλικό μετά τον εξευτελιστικό θάνατο της γυναίκας του.

Από το μένος του Σουλτάνου Μαχμούτ Β’ δε γλίτωσε αργότερα φυσικά ούτε ο Πατριάρχης ο οποίος απαγχονίστηκε στο Φανάρι, ανήμερα το Πάσχα, στις 10 Απριλίου του 1821.

Είναι λοιπόν απορίας άξιον το γιατί ο σεϊχουλισλάμης Χαλήλ, αυτή η γνωστή-άγνωστη προσωπικότητα που συνδέθηκε με τις απαρχές του Αγώνα των Ελλήνων, απουσιάζει από τις τιμές της 25ης Μαρτίου και τα επετειακά μας κείμενα. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που θυσιάστηκε τιμώντας τη θρησκεία του και τις Γραφές της, και τιμώντας την αξιοπρέπεια του Ανθρώπου, δίνοντας τη ζωή του για τον σεβασμό στον εχθρό αλλά και στο τεκμήριο της αθωότητας. Ακόμη και τώρα, θα ήταν μια ιστορικής σημασίας ευκαιρία να τον τιμήσουμε μέσα από τους επίσημους εορτασμούς για τα 200 χρόνια της ελληνικής επανάστασης, δίνοντας και ένα “ηχηρό” σήμα στην απέναντι πλευρά. Για τη σημασία της μνημόνευσής του έχει γράψει και το πολύ ενδιαφέρον blog, Ροΐδη και Λασκαράτου Εμμονές.