Η διάκριση Ορεινών- Πεδινών, ανάγεται στην Εθνοσυνέλευση της Γαλλικής Επανάστασης του 1789. Τότε, οι ριζοσπαστικοί με τις πλέον επαναστατικές ιδέες, κατέλαβαν το άνω αριστερό μέρος της αίθουσας της Εθνοσυνέλευσης και ονομάσθηκαν Ορεινοί επειδή τα έδρανά τους ήταν στο ψηλότερο μέρος του αμφιθεάτρου. Μεταξύ των Ορεινών ήταν ο Νταντόν, ο Μαρά, ο Σαιν Ζυστ και άλλοι από την ομάδα των Επαναστατών της Γαλλικής Επανάστασης.
«Θυμάμαι ότι έφευγα από το σχολείο και πήγαινα σπίτι μου για να γράψω το ίδιο ποίημα εκατό φορές. Είχα ανακαλύψει πώς να γράφω το ίδιο πράγμα με διαφορετικούς τρόπους, κάτι που μου έμεινε σε όλη μου τη ζωή».
Τα «Μαλαματένια Λόγια» του Μάνου Ελευθερίου (εκδόσεις Μεταίχμιο), η αυτοβιογραφική αφήγηση του ποιητή στους Σπύρο Αραβανή και Ηρακλή Οικονόμου, όπως προέκυψε από την τρίχρονη (2010 – 2013) συνάντησή τους τα κυριακάτικα πρωινά στο σπίτι του, στο Ψυχικό, είναι ένα βιβλίο που θα συγκινήσει.
Γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο, ξεδιπλώνει πτυχές από τα άγνωστα παιδικά χρόνια του Μάνου Ελευθερίου (1938 – 2018) στη Σύρο, από την νεανική του ηλικία στην Αθήνα, από την περίοδο της στρατιωτικής του θητείας, την επταετία της Χούντας, καθώς και αναμνήσεις από τα τραγούδια του και από τους ποιητές φίλους του.
«Ψηλώνω μόνο αν γράψω μια αράδα της προκοπής -τότε είμαι ευχαριστημένος».
Στο παράρτημα του βιβλίου, που μόλις κυκλοφόρησε, υπάρχουν σελίδες από τα προσωπικά του ημερολόγια, ως πρόσθετες αυτοβιογραφικές μαρτυρίες, ενώ η έκδοση συνοδεύεται από ανέκδοτο – σπάνιο φωτογραφικό υλικό και από ορισμένα από τα χειρόγραφα του.
«Η ιδέα να συγγράψουμε, συνομιλώντας με τον Μάνο Ελευθερίου, τη βιογραφική (μυθ)ιστορία του μας ήρθε όπως έρχονται οι ωραίες ιδέες. Τυχαία, μια αυγουστιάτικη βραδιά στις κοινές μας διακοπές, το 2010. Τον γνωρίζαμε ήδη μερικά χρόνια, έχοντας αναπτύξει μια φιλική σχέση. Τον ξέραμε όμως καλά, πολλά χρόνια πριν από αυτή τη γνωριμία, μέσα από το έργο του, που είχε σημαδέψει τη νεότητά μας. Όταν του αποκαλύψαμε, Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου, τις προθέσεις μας, δεν απάντησε τίποτα σαφές. Είπε μόνο: «Σας περιμένω την Κυριακή στις 10.30». Έτσι, για τα επόμενα τρία χρόνια συναντιόμασταν τα κυριακάτικα πρωινά, στο σπίτι του στο Νέο Ψυχικό, και εκείνος, καθισμένος στην πολυθρόνα του, ορμώμενος από τις ερωτήσεις μας, άφηνε αβίαστη τη μνήμη του να κυλάει σε τόπους όπου τον πήγαινε η ανάμνηση και το συναίσθημα», σημειώνουν Αραβανής – Οικονόμου.
«Γεννήθηκα Μάρτη του ’38. Σε ένα μεγάλο σπίτι, διώροφο, νεοκλασικό, μέσα στην Ερμούπολη. Δεν υπάρχει σήμερα. Αργότερα η μητέρα μου αγόρασε ένα νεοκλασικό με έναν ωραίο κήπο, ένα από τα λίγα σπίτια με κήπο. Δεν έχει γκρεμιστεί.
Τον πατέρα μου τον γνώρισα μεγάλος, έξι χρονών πρέπει να ’μουνα. Λόγω του πολέμου είχε αποκλειστεί στο εξωτερικό και δεν μπορούσε να έρθει στην Ελλάδα. Όταν επέστρεψε, το 1945, έμεινε μαζί μας μέχρι το 1952.
Από τον πατέρα μου δεν θυμάμαι σχεδόν τίποτα από εκείνη την εποχή. Ήταν ένας ξένος. Τον απωθούσαμε κι εγώ και η αδελφή μου. Δεν έχω αναμνήσεις».
Στιχουργός τραγουδιών που αγαπήθηκαν πολύ, ποιητής, μυθιστοριογράφος, ιστορικός της Σύρου και του μουσικού της θεάτρου, μανιώδης συλλέκτης, ζωγράφος, δημιουργός κολάζ, αλλά και συγγραφέας παιδικών βιβλίων, ο Μάνος Ελευθερίου έφυγε από τη ζωή τον Ιούλιο του 2018, σε ηλικία 80 ετών, αφήνοντας σπουδαία παρακαταθήκη.
Θα ‘μουνα δέκα χρονών. Το καλοκαίρι, όταν τέλειωνα το σχολείο κατέβαινα στο ισόγειο δικηγορικό γραφείο του πατέρα μου, όπου και με έβαζαν να αντιγράφω δικόγραφα. Για τις τέσσερις σελίδες χωρίς περιθώριο, πληρωνόμουν μια δραχμή.Καθισμένος σ’ ένα από τα γραφεία των βοηθών χάζευα πού και πού τους πελάτες, κάθε λογής, πού μπαινόβγαιναν.Ένα πρωινό ήρθε ένας λεβεντόγερος με κάτασπρη φουστανέλλα.
Οι φουστανελλάδες ακόμη τότε δεν ήταν σπάνιο φαινόμενο. Είδα τους βοηθούς δικηγόρους να σηκώνονται και να του κάνουν μιαν ιδιαίτερα θερμή υποδοχή.Ο πρώτος βοηθός που φαίνεται να τον γνώριζε καλά, έπιασε κουβέντα μαζί του. Και μια στιγμή τον ρωτάει: «Και τώρα, μπάρμπα Μήτρο, πόσων χρόνων είσαι;» Και ο μπάρμπα Μήτρος, με τ’ όνομα Δημήτριος Μαλαμούλης που είχε εν τω μεταξύ στρογγυλοκαθίσει, του απαντάει μονολεκτικά… «Δύο».
Δηλαδή εκατόν δύο. Από τα εκατό είχε αρχίσει νέα αρίθμηση.Βγήκε εν τω μεταξύ ο πατέρας μου. Τον οδήγησε στο μέσα γραφείο τα είπανε με αυτόν και το γιο του, ένα λεβέντη εβδομηνταπεντάρη, και όταν βγήκαν στο δωμάτιο που βρισκόμουν και εγώ, πρώτα με σύστησε και ύστερα μου ανήγγειλε ότι θα πάμε την Κυριακή να επισκεφθούμε τον Μαλαμούλη στο χειμαδιό του, κάπου στον Ωρωπό.Από κουβέντα δεν έπαιρνε ο μπάρμπα Μήτρος. Λίγα λόγια, μετρημένα, βαριά. Τους βοηθούς τού πατέρα μου κι εμένα είχα το αίσθημα ότι μας έβλεπε σαν μικρό κοπάδι αρνάκια. Μικρό, διότι ό Μαλαμούλης είχε απάνω από 3000 αρνιά και κατσίκια, στα Άγραφα το καλοκαίρι και τον χειμώνα στα ορεινά της Αττικής.Την Κυριακή, όταν φθάναμε στον τόπο όπου είχε στήσει τα τσαντήρια του, των παιδιών, των εγγονών και των δισεγγόνων του, ρίχτηκαν οι καθιερωμένες μπαταριές και μετά μαζευτήκαμε στο μεγάλο τσαντήρι του Γέρου. Είχα μαζί μου, νέο εικοσάχρονο, τον δάσκαλό μου Basset, αυτόν που έκανα πρόσωπο στους «Διαλόγους σε μοναστήρι». Αυτός που δεν χόρταινε να θαυμάζει.Σε λίγο σταύρωσε ο Γέρος το πρώτο ψωμί. Και οι γυναίκες, αμίλητες και φασαρεμένες μοίραζαν τα κοψίδια, αρνάκι, κατσικάκι, όλα τα αγαθά. Θυμάμαι ακόμη τις βεδούρες τα γιαούρτια. Ο γέρο Μαλαμούλης, στη μέση καθισμένος σταυροπόδι, μέσ’ στις άσπρες βελέντζες, τα επόπτευε όλα και έδινε στις γυναίκες και στους παραγιούς προσταγές
.Όταν λίγο μεγαλύτερος διάβασα «Οδύσσεια» τον γέρο Μαλαμούλη τον ταύτιζα μέσ’ στη φαντασία μου με τον Νέστορα, όταν δέχονταν τον Τηλέμαχο.Καθώς ήμουν καθισμένος πλάι στον πατέρα μου τον ρώτησα ψιθυριστά: «Qu’est-il ce vieux;». «C’est un grand seigneur» μου απαντάει o πατέρας μου και αυτός ψιθυριστά. Και γυρίζοντας αργότερα το λόγο στα ελληνικά: «Να καταλάβεις τι είναι αρχοντιά».Ήταν το πρώτο μάθημά μου για το μέγα τούτο ηθικό αγαθό: την αρχοντιά.Αργότερα, μεγάλος σ’ ένα πελοποννησιακό χωριό, γνώρισα έναν άλλο πιο νέο, σχεδόν μεσόκοπο, χωρικό.
Στο πρόσωπό του ξανασυνάντησα αυτό που είχα γνωρίσει παιδί στο πρόσωπο του Μαλαμούλη: την αρχοντιά. Το σταύρωμα του καρβελιού από αυτόν ήταν μια ιεροπραξία.Η αρχοντιά δεν είναι συνώνυμο με την αριστοκρατικότητα, δεν σημαίνει καμιά ταξική διαφορά ή μια διαφορά πλούτου. Αλλά δεν είναι και ένα ηθικό απλώς γνώρισμα. Είναι μια σύνθεση υπερηφάνιας, ευπρέπειας, αυτοπεποίθησης, μεγαλοψυχίας.
Άρχοντες βρίσκεις εγκατεσπαρμένους σε όλα τα είδη ανθρώπων. Ο άρχοντας δεν γίνεται ποτέ μάζα, σε όποια τάξη και αν ανήκει, μένει πάντα πρόσωπο. Δεν μπορώ — ίσως αδυναμία μου — με μια φράση να την ορίσω την αρχοντιά. Αλλά όταν συναντώ κάποιον που έχει αυτό το σύμπλεγμα των αρετών που την απαρτίζουν, τότε την αναγνωρίζω. Λέω μέσα μου: Αυτός είναι άρχοντας. Ανήκει σε ααυτή την εκλεκτή κατηγορία ανθρώπων.Έχομε άρχοντες κατά την νομικήν έννοια, που δεν έχουν αρχοντιά. Έχομε όμως χειρώνακτες που έχουν αρχοντιά.
Το «μαρκάρισμα» των 180 εκατ. ευρώ και τα «όχι» της κ. Τίνας Κωτσιοπούλου
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Η ανιψιά του ανθρώπου που «εκτόξευσε» την ΙΟΝστα «επιχειρηματικά… ουράνια» παραμένει όπως όλα δείχνουν αταλάντευτα προσηλωμένη στην οικογενειακή… παράδοση, απορρίπτοντας κάθε πρόταση εξαγοράς ανεξαρτήτως του ποσού και των μηδενικών που την συνοδεύει.null
Και όπως αναφέρουν οι πληροφορίες του mononews.gr η CEO της εταιρείας, έχει δεχθεί αρκετές προτάσεις τους τελευταίους μήνες, αφού τουλάχιστον δύο funds μεγάλου βεληνεκούς την έχουν προσεγγίσει, καταθέτοντας ιδιαίτερα δελεαστικές προσφορές…
«Η ΙΟΝ είναι η μεγάλη αγάπη των funds. Την θέλουν σαν τρελοί», εξηγεί τραπεζίτης που επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία του.
«Όμως η επικεφαλής της αρνείται πεισματικά να πουλήσει», λένε οι ίδιες πηγές.null
Το τίμημα
Οι πηγές του mononews.gr δεν αποκαλύπτουν το προσφερόμενο τίμημα άλλά όπως εξηγούν: «Μια τέτοιου μεγέθους εταιρεία εύκολα θα μπορούσε να πουληθεί από 140 έως 180 εκατ. ευρώ.»null
Όμως παρά την απουσία διαδοχής η επικεφαλής της, δεν θέλει να πουλήσει τα ποσοστά που της κληρονόμησε ο θείος της.
Οπως έπραττε ο αείμνηστος θείος της που έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών πριν από περίπου έξι χρόνια αρνείται σταθερά, καθώς θέλει να διατηρήσει την εταιρεία ελληνική.null
Η άγνωστη Φιλάνθρωπος
Βέβαια παρά το γεγονός οτι διατηρεί χαμηλό προφίλ εν τούτοις το καλοκαίρι του 2020 η κ . Κωνσταντίνα (Τίνα) Κωτσιοπούλου της ΙΟΝ έγινε μέλος του Γενικού Συμβουλίου του ΣΕΒ μαζί με τις Πέγκυ Αντωνάκου της Google ΝΑ Ευρώπης, Δανάη Βιτουλαδίτου της «ΜΕΓΑ Προϊόντα Ατομικής Υγιεινής», Νίκη Γιαβρόγλουτης «Ελληνικά Εκλεκτά Ελαια», Σοφία Κουνενάκη-Εφραίμογλου από τον Ελληνικό Κόσμο, Αικατερίνη Λαλαούνη της Greek Gold, Μαριάννα Πολιτοπούλου της ασφαλιστικής ΝΝ Ελλάδος, Κωνσταντίνα Ουζουνοπούλου της «Μύλοι Θράκης», Ολγα Παναγοπούλου της ΚΟΝΕΞ Α.Ε. και Ντενίζ Τσιμή της ΤΣΙΜΗΣ ΑΕ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΥΚΑΜΠΤΗΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ.
Επιπρόσθετα το 2020 η κ. Τίνα Κωτσιοπούλου δώρισε ένα σεβαστό ποσό για την κάλυψη όλων των εξόδων για την ανάπτυξη 12 νέων κλινών στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Γενικού Κρατικού Νοσοκομείου Νίκαιας.
Ακόμη ηχεί στους διαδρόμους της εταιρείας η απάντηση του «παππού» της ΙΟΝ, όταν ενημερώθηκε από συνεργάτες του, ότι μεγάλη πολυεθνική θέλει να εξαγοράσει την εταιρεία: «Ρωτήστε τους πόσα θέλουν να τους εξαγοράσουμε εμείς. Η ΙΟΝ δεν πωλείται», λέγεται πως απάντησε ο Γιάννης Κωτσιόπουλος.
Ανάμεσα στους υποψήφιους μνηστήρες… ήταν η Kraft Jacobs Suchard, Nestle, η Vivartia και η RJR Nabisco.
Το διαχρονικά ισχυρό ενδιαφέρον των επενδυτών δεν είναι τυχαίο. Αντίθετα, εξηγείται και μάλιστα πολύ εύκολα με μια ματιά στα οικονομικά στοιχεία της εταιρείας, τα οποία… «βγάζουν μάτια».
Ακόμη και μέσα στα δύσκολα χρόνια των Μνημονίων και της σκληρής λιτότητας, η εταιρεία υπό την καθοδήγηση της «δεσποινίδος Τίνας» όπως την αποκαλούν πολλοί στην εταιρεία, έχει καταφέρει να υπεραποδώσει κυρίως στην… τελική γραμμή.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία οι πωλήσεις της εταιρείας το 2019 έκλεισαν σε 118,8 εκατ. ευρώ έναντι 113,3 εκατ. ευρώ το 2018 και 113 εκατ. ευρώ το 2017, ενώ τα καθαρά κέρδη προ φόρων ανήλθαν σε 14,2 εκατ. ευρώ από 12,7 εκατ. ευρώ το 2018 και 7,8 εκατ. ευρώ το 2017.
Μέσα σε μόλις δυο χρόνια πέτυχε να διπλασιάσει σχεδόν (!) την κερδοφορία της.
Την ίδια στιγμή, κατόρθωσε να μειώσει το βάρος των συνολικών υποχρεώσεων από 74,6 εκατ. ευρώ το 2018 σε 66,5 εκατ. ευρώ το 2019.
Πρόκειται τηρουμένων των αναλογιών για έναν «μικρό άθλο», όπως επισημαίνουν επενδυτικοί κύκλοι, οι οποίοι χαριτολογώντας αναφέρουν πως «η ΙΟΝ αποτελεί την πρώτη και παντοτινή αγάπη των επενδυτών», παραφράζουν τη διάσημη φράση που συνοδεύει το πιο γνωστό προϊόν της εταιρείας, την σοκολάτα αμυγδάλου.
Και όλα αυτά προσπαθώντας ταυτόχρονα να προσαρμοσθεί στις επιταγές των καιρών της εποχής, οι οποίες επιβάλλουν ακόμη και οι οικογενειακές επιχειρήσεις να εκσυγχρονισθούν και να υιοθετήσουν τις αρχές της εταιρικής υπευθυνότητας. Εννέα δεκαετίες πρωτοπορίας
Η ΙΟΝ παρά τον οικογενειακό χαρακτήρα της αποτελεί μια από τις πιο ανθεκτικές εταιρείες στην χώρα. Όλα ξεκίνησαν πριν από 91 χρόνια και συγκεκριμένα το 1930, όταν μία ομάδα επιχειρηματιών που έχουν ως όνειρο να γίνουν σοκολατοποιοί συμπράττουν για να δημιουργήσουν κάτι καινούριο.
Και το καταφέρουν με όχημα την αγάπη για τη σοκολάτα, την αφοσίωση στην ποιότητα και την επιμονή στην καινοτομία. Τρία χαρακτηριστικά τα οποία διατηρεί μέχρι και σήμερα.
Με σήμα το ευωδιαστό «ίον» (μενεξές) – από όπου πήρε το όνομά της – και πολλή όρεξη, γεννιέται η ΙΟΝ. Το πρώτο καταστατικό δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 23 Σεπτεμβρίου του 1930 και ένα λαχταριστό ταξίδι ξεκινά.
Το 1938, η ΙΟΝ αποκτά ένα καραμελένιο «αδερφάκι», την εταιρεία ΝΑΣΚΟ Α.Ε., που ανήκε στους επιχειρηματίες Νασιόπουλο και Κωτσιόπουλο και που θα δημιουργήσει αργότερα τις χαρακτηριστικές καραμέλες ΙΟΝ. Το 1947, αμέσως μετά την λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δημιουργείται η ΙΟΝ Αμυγδάλου, που αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορία της ΙΟΝ. Το πιο αναγνωρισμένο κλαδί αμυγδαλιάς της Ελλάδας… ανθίζει.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, μπαίνει στην επιχείρηση, μαζί με τον στενό του φίλο Γιώργο Καρκαζή, ο Ιωάννης Κωτσιόπουλος (ανιψιός του τότε ιδιοκτήτη). Αυτή η συνεργασία δίνει καρπούς και δημιουργεί μια από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες τροφίμων στην Ελλάδα.
Το 1956, στο κέντρο της Αθήνας ανοίγει το πρώτο κατάστημα και η φήμη της ΙΟΝ εξαπλώνεται από στόμα σε στόμα… κυριολεκτικά. Η ΙΟΝ μεγαλώνει, αφομοιώνει τη ΝΑΣΚΟ Α.Ε. και αρχίζει σταδιακά να υλοποιεί τις πιο λαχταριστές ιδέες, με νέες σοκολάτες, καραμέλες, τσίχλες, γκοφρέτες κι άλλες λιχουδιές!
Τα διαφημιστικά μηνύματα της εταιρείας της δεκαετίας του 1960 και 1970 σήμερα αποτελούν μία vintage κληρονομιά, αλλά τότε ήταν μία ακόμη καινοτομία της εταιρείας. Η ΙΟΝ βγαίνει πρώτη μπροστά στην επικοινωνία με τις έντυπες διαφημίσεις της που γράφουν ιστορία.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, θα επεκταθεί το εργοστάσιο και οι δυνατότητες του, και θα γίνουν μια σειρά από αξιόλογες εξαγορών ελληνικών επιχειρήσεων, σοκολάτας και ζαχαρωτών, όπως ηΙντέρια, Mabel κ.α.
Το 1975 μια νέα σελίδα ανοίγει, με τα εγκαίνια των εγκαταστάσεων στην Άρτα.
Εκεί, ξεκινά η γραμμή παραγωγής γκοφρέτας – και υλοποιείται μία μεγάλη ιδέα… ενώ το 1976 η λαχταριστή σοκολάτα ΙΟΝ αγκαλιάζει ένα ολόκληρο φουντούκι κι όλα μαζί τυλίγονται στην κλασική κι αγαπημένη πράσινη Noisetta.
Δύο χρόνια μετά από τη δημιουργία του εργοστασίου παραγωγής γκοφρέτας στην Άρτα, γεννιέται η μία και μοναδική: σοκολάτα ΙΟΝ και γκοφρέτα γίνονται ένα στη Σοκοφρέτα και η Ελλάδα αποκτά το αγαπημένο της γλυκό σνακ!
Σήμερα, η εταιρεία συνεχίζει να μεγαλώνει αποδεικνύοντας ότι η επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα έχει ιστορία, αλλά και μέλλον και μπορεί να σταθεί επάξια απέναντι σε πολυεθνικές κολοσσούς.
Με τρεις υπερσύγχρονες μονάδες παραγωγής στην Ελλάδα, με περίπου 950 εργαζομένους και με κύκλο εργασιών που προσεγγίζει τα 120 εκατ. ευρώ ετησίως, κατατάσσεται στις μεγαλύτερες ελληνικές βιομηχανίες ενώ παράλληλα, αναπτύσσει διαρκώς και επιτυχώς την εξαγωγική της δραστηριότητα από τη Δύση ως την Ανατολή
Ο τρίτος μήνας του πολιτικού έτους, που διαρκεί 31 ημέρες. Αρχικά ήταν ο πρώτος μήνας του δεκάμηνου Ρωμαϊκού ημερολογίου, λόγω της εαρινής ισημερίας. Πήρε το όνομά του από τον θεό Άρη (Mars, Martius στα Λατινικά), που θεωρούταν ο γενάρχης των Ρωμαίων. Με τη μεταρρύθμιση του 153 π.Χ, όταν προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος, ο Μάρτιος έλαβε την τρίτη θέση στο δωδεκάμηνο, πλέον, ρωμαϊκό ημερολόγιο.
Αρχαία Ρώμη
Τον Μάρτιο γιορτάζονταν στην Αρχαία Ρώμη τα:
Ματρωνάλια (Matronalia), προς τιμή της θεάς Ήρας την 1η του μηνός. Οι παντρεμένες γυναίκες της Ρώμης (Matronae) πρόσφεραν στη θεά αγελάδες και χήνες, τα ιερά ζώα της Ήρας, ενώ δέχονταν δώρα από του συζύγους τους.
Αγωνάλια (Agonalia), προς τιμή τoυ θεού Άρη, από τους φύλακες του ναού του Αγωναλείς (Agonales). H γιορτή, που περιλάμβανε χορούς και τραγούδια, διαρκούσε ως τις 27 Μαρτίου.
Λιμπεράλια (Liberalia), προς τιμή του θεού Λίμπερ (Διονύσου) στις 25 Μαρτίου. Η γιορτή ήταν αφιερωμένη στους νέους που συμπλήρωναν το 16ο έτος της ηλικίας τους. Την ημέρα αυτή παραλάμβαναν την ανδρική τήβεννο και εισέρχονταν πανηγυρικά στην ανδρική ηλικία.
Στο αρχαίο Αττικό ημερολόγιο ο Μάρτιος αντιστοιχούσε με το δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα Ανθεστηριώνα και το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα Ελαφηβολιώνα. Το διάστημα αυτό στην Αθήνα γιορτάζονταν τα:
Μυστήρια εν Άγραις, προς τιμή της Περσεφόνης. Ήταν το προπαρασκευαστικό στάδιο για όσους επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στα Ελευσίνια Μυστήρια.
Διάσια, προς τιμή του Μειλιχίου Δία, στις όχθες του Ιλισσού. Ο Μειλίχιος Δίας, που δεν πρέπει να ταυτίζεται με τον Ολύμπιο θεό, ήταν προστάτης των παιδιών. Οι γονείς πρόσφεραν δώρα στα παιδιά τους, ενώ πρόσφεραν θυσία στον θεό ένα πρόβατο από τον Δήμο Έρχιας (σημερινά Σπάτα). Επακολουθούσε γλέντι και φαγοπότι μέχρι το βράδυ.
Τα εν Άστει Διονύσια ή Μεγάλα Διονύσια, προς τιμή του θεού Διονύσου. Γιορτή που καθιέρωσε ο τύραννος Πεισίστρατος το 6ο π.Χ. για να κερδίσει τον λαό της Αθήνας. Περιλάμβανε πομπές με ομοιώματα φαλλών, θυσίες και διαγωνιστικές θεατρικές παραστάσεις (διθυραμβικοί και δραματικοί αγώνες), τις δαπάνες των οποίων επωμίζονταν πλούσιοι Αθηναίοι, σύμφωνα με τον θεσμό της χορηγίας. Με τα Μεγάλα Διονύσια συνδέεται η γέννηση της τραγωδίας.
Θρησκευτική διάσταση και εθνική επέτειος
Ο Μάρτιος είναι άρρηκτα δεμένος με τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή Σαρακοστή, τη μεγάλη νηστεία πριν από το Πάσχα. Σχετική και η παροιμία «Δεν λείπει ο Μάρτης απ’ τη Σαρακοστή» ή «Λείπει ο Μάρτης με τη Σαρακοστή»; που λέγεται για άτομα που παρευρίσκονται ή αναμειγνύονται παντού.
Τον Μάρτιο είναι η επέτειος της Ελληνικής Εθνεγερσίας με την κήρυξη της Επανάστασης του 1821 την 25η του μηνός. Η επέτειος καθιερώθηκε το 1838 για να συμπέσει με τη μεγάλη εορτή της Χριστιανοσύνης, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.
Λαογραφία
Το λαογραφικό περιεχόμενο του Μαρτίου είναι πλούσιο και σχετίζεται με την θέση του ως πρώτου μήνα άνοιξης, αλλά και με τις άστατες καιρικές συνθήκες που επικρατούν και έχουν αποφασιστική σημασία για την γεωργοκτηνοτροφική παραγωγή. Αυτή η διαπίστωση αναδεικνύεται από την πληθώρα των σχετικών παροιμιών, αλλά και από τις διάφορες ευτράπελες διηγήσεις της ελληνικής παράδοσης.
Μία από αυτές είναι οι «Ημέρες της Γριάς», όπου για να δικαιολογηθούν οι λιγότερες μέρες του Φεβρουαρίου σε σχέση με τους άλλους μήνες, είναι γνωστή η λαϊκή παράδοση ότι ο Μάρτιος δανείστηκε από τον Φεβρουάριο τις τρεις τελευταίες ημέρες του, τις πιο χειμωνιάτικες, για να τιμωρήσει την γριά τσοπάνισσα των βουνών που καυχήθηκε ότι τελειώνοντας ο Μάρτιος δεν μπόρεσε να της κάνει κακό.
Μια άλλη διήγηση αναφέρει ότι ο Μάρτιος είχε δυο γυναίκες, μία καλή κι μία κακή, και ανάλογα με αυτή που έχει κοντά του είναι και ο καιρός. Σύμφωνα με μια τρίτη παράδοση, ο Μάρτιος έπαψε να είναι ο πρώτος μήνας του έτους,επειδή οι άλλοι μήνες του αφαίρεσαν τα πρωτεία και τα έδωσαν στο Γενάρη, επειδή τους ξεγέλασε πίνοντας όλο το κρασί από το κοινό τους βαρέλι. Ετσι, όταν ο Μάρτης θυμάται το κρασί που ήπιε, χαμογελάει και ο καιρός είναι ξάστερος, όταν όμως θυμάται την τιμωρία του και τα πρωτεία που έχασε, κλαίει και ο καιρός είναι βροχερός.
Πανελλήνια γνωστό είναι το έθιμο του Μάρτη, σύμφωνα με το οποίο το πρωί της πρωτομηνιάς οι μητέρες δένουν στον καρπό του χεριού των παιδιών τους μια στριμμένη ασπροκόκκινη κλωστή, τον «Μάρτη», για να τα προφυλάξει από τις ακτίνες του ηλίου, που πιστεύεται ότι είναι βλαβερές αυτή την εποχή.
Η θέση του Μαρτίου ως του πρώτου μήνα του έτους παλαιότερα συνετέλεσε, ώστε η πρώτη ημέρα του να έχει τη σημασία της Πρωτοχρονιάς στο λαϊκό καλεντάρι, με πλήθος εθίμων μαγευτικού χαρακτήρα. Έτσι, την 1η Μαρτίου σε πολλά μέρη συνήθιζαν να δίνουν σημασία στο ποδαρικό, να ραντίζουν το σπίτι με νερό, να σπάνε πήλινα αντικείμενα ή να τα ρίχνουν έξω από το σπίτι. Σε ορισμένα μέρη της Κρήτης μαστίγωναν συμβολικά με χλωρά κλαδιά ανθρώπους και ζώα, πιστεύοντας ότι τους μεταδίδουν τη θαλερότητα που έχουν τα κλαδιά αυτά.
Ο 84χρονος πανεπιστημιακός και συνεργάτης της NASA μιλάει στα «ΝΕΑ» για την περιπετειώδη πορεία του από τη Ζιάκα Γρεβενών μέχρι τις αποστολές στον Κόκκινο Πλανήτη
Είναι ο… νονός του πλανήτη Αρη και είναι Ελληνας. Είναι ο άνθρωπος χάρη στον οποίο η NASA «βάφτισε» περιοχές του Κόκκινου Πλανήτη με ελληνικά ονόματα, όπως Αγραφα, Καλαμπάκα, Ξάνθη και Τέμπη. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και συνεργάτης της NASA επί δεκαετίες, ο Θανάσης Οικονόμου έχει συμμετάσχει σε όλες τις αποστολές ρομποτικών ρόβερ στον Αρη από το 1997 ως το 2017, έχει κατασκευάσει όργανα που προσγειώθηκαν επιτυχώς στη Σελήνη τη δεκαετία του ’60, έχει μελετήσει τον Κρόνο και πλέον συνεργάζεται με την Αμερικανική Διαστημική Υπηρεσία για ένα νέο, φιλόδοξο, πλάνο: τις μελλοντικές αποστολές στον πλανήτη Αφροδίτη. Γεννημένος στην Ελλάδα και μεγαλωμένος στην Τσεχοσλοβακία ως παιδί του Εμφυλίου, κατάφερε να διαγράψει μια σπουδαία καριέρα στην Αμερική και να τιμηθεί με σημαντικές διακρίσεις. Σήμερα μιλάει στα «ΝΕΑ» με αφορμή την προσεδάφιση του «Preseverance» στον Αρη, ένα γεγονός που προκάλεσε παγκόσμιο ενθουσιασμό πριν από λίγες ημέρες.
Ο νυχτερινός ουρανός της δεκαετίας της ’40, όπως έλαμπε πάνω από το χωριό Ζιάκα στα Γρεβενά, ήταν η πρώτη εικόνα που τον έκανε να συλλογίζεται το Σύμπαν. Κι όμως, τα δύσκολα παιδικά χρόνια που έζησε, μια εποχή που σημαδεύθηκε από την Κατοχή και τον εμφύλιο πόλεμο, τον κράτησαν μακριά από τις σχολικές τάξεις. Ηταν ένας μικρός βοσκός που βοηθούσε την οικογένειά του, όταν βρέθηκε στην Τσεχοσλοβακία μαζί με άλλα παιδιά της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου. Εκεί τελείωσε το σχολείο, σπούδασε Πυρηνική Φυσική αποφοιτώντας με άριστα από το Πανεπιστήμιο της Πράγας και εργάστηκε σε ερευνητικά κέντρα μέχρι που μερικά χρόνια αργότερα δέχθηκε μια δελεαστική πρόταση από την Αμερική: μια θέση εργασίας στο Διαστημικό Κέντρο του Πανεπιστημίου του Σικάγου, όπου λίγο καιρό νωρίτερα είχε ξεκινήσει ερευνητικά προγράμματα η NASA. Ηταν η αρχή μιας επιτυχημένης πορείας που συνεχίζεται για περισσότερο από μισόν αιώνα. Κατά τη διάρκειά της συμμετείχε σε δεκάδες αποστολές της NASA, της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, της Ρωσίας, της Ιαπωνίας και της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας. Ο ίδιος ανέπτυξε μια σχέση τόσο στενή με το Διάστημα που, όπως λέει, τον έκανε να χάσει τον «ρομαντισμό» του. «Οταν πλέον κοιτάζω το φεγγάρι, αυτό που βλέπω είναι απλώς τα τρία σημεία όπου βρίσκονται τα όργανα που έχω κατασκευάσει» εξηγεί.
Κι όμως, στην αρχή της σταδιοδρομίας του ο Θανάσης Οικονόμου δεν μπορούσε να φανταστεί πως μερικές δεκαετίες αργότερα θα έφτανε στο σημείο να γίνει ο έλληνας «νονός» του Αρη. «Είναι αλήθεια πως διάφορα μέρη του Αρη έχουν ονομασίες από ελληνικά νησιά ή από άλλα μέρη της Ελλάδας. Και αυτό έγινε μετά από δική μου πρόταση» εξηγεί στα «ΝΕΑ». Ηταν τον Οκτώβριο του 2005, λίγο πριν από τον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου και ενώ το ρομποτικό ρόβερ «Spirit» βρισκόταν ήδη στον πλανήτη Αρη, όταν ο Θανάσης Οικονόμου πρότεινε στη NASA να δώσουν σε κάποιους από τους τομείς του Κόκκινου Πλανήτη ονόματα εμπνευσμένα από την αντίσταση του ελληνικού λαού κατά της γερμανικής κατοχής.
Οι συνεργάτες του το δέχθηκαν, καθώς ο Θανάσης Οικονόμου ήταν ένα από τα πρόσωπα που είχαν συνεισφέρει επί δεκαετίες στην εξερεύνηση του Αρη. Και έτσι έγινε. Οι λέξεις «Αγραφα», «Καλάβρυτα», αλλά και το «ΟΧΙ» σημειώθηκαν στους χάρτες που μοιράστηκαν στην ομάδα της NASA με την υποσημείωση ότι… «28 October is Οchi day in Greece!», ενώ σε κάποια σημεία του μεγάλου κρατήρα «Ερεβος» δόθηκαν και άλλα ονόματα ελληνικών πόλεων ή οροσειρών. Ετσι ο Αρης απέκτησε τη δική του «Θεσσαλονίκη», τα «Τέμπη», την «Καλαμπάκα» και το «Λασίθι». «Η ονοματοδοσία περιοχών μάς βοήθησε να καταλαβαίνουμε μεταξύ μας για τι συζητάμε» λέει ο Θανάσης Οικονόμου. «Ενώ το «Spirit» κινούνταν στην επιφάνεια του Αρη, μπορούσαμε να συνεννοηθούμε για το προς τα πού θα θέλαμε να πάει στη συνέχεια» σημειώνει. Ετσι μπορούσαν να πουν για παράδειγμα ότι «το Spirit οδεύει για… Θεσσαλονίκη». «Αργότερα, δώσαμε κι άλλα ονόματα εμπνευσμένα από τη μυθολογία και τα ελληνικά νησιά. Και αυτά μένουν εκεί για πάντα» προσθέτει.
Το «Perseverance»
Εκεί όπου πριν από λίγες ημέρες προσαρειώθηκε το «Perseverance». «Το «Perseverance» συνεχίζει την εξερεύνηση του Αρη, η οποία ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960 με τις πρώτες αποστολές που έγιναν τότε» εξηγεί ο Θανάσης Οικονόμου και συνεχίζει: «Σήμερα αυτή η εξερεύνηση έχεις τρεις βασικούς σκοπούς. Τη συλλογή δειγμάτων από περιοχές που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη πιθανότητα να περιέχουν λιθώματα και την αποστολή αυτών των δειγμάτων πίσω στη Γη με κάποιο μελλοντικό διαστημόπλοιο. Τα δείγματα θα μελετηθούν λεπτομερώς στα καλύτερα εργαστήριά μας εδώ στη Γη ώστε να απαντήσουμε στο ερώτημα αν πραγματικά υπάρχει ζωή και αλλού ή αν είμαστε μόνοι μας στον κόσμο. Δεύτερος σκοπός του «Perseverance» είναι να προετοιμάσει το έδαφος για τις μελλοντικές αποστολές στον Αρη. Θα προσπαθήσει να παράξει οξυγόνο και υδρογόνο από τοπικές πηγές για τις ανάγκες των μελλοντικών αστροναυτών και επίσης για τα υγρά καύσιμα που χρειάζονται για την επιστροφή τους πίσω στη Γη. Τέλος, αυτό το ρομποτικό ρόβερ φέρει μαζί του και ένα ελικόπτερο για την ανάπτυξη τεχνολογίας για μελλοντικές χρήσεις στον Αρη».
Η στιγμή που το ρομποτικό ρόβερ προσεδαφιζόταν με ασφάλεια στον Κόκκινο Πλανήτη προκάλεσε κύματα ενθουσιασμού σε εκατομμύρια ανθρώπους που την παρακολουθούσαν από τους τηλεοπτικούς τους δέκτες. Για τον Θανάση Οικονόμου όμως ήταν μια γνώριμη εμπειρία. «Αυτή τη στιγμή την έχω ζήσει αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της καριέρας μου. Είναι κάτι που δύσκολα περιγράφεται» σημειώνει. «Την πρώτη φορά, στην περίπτωση της Σελήνης στη δεκαετία του ’60, πήρε μόνο δευτερόλεπτα για να βεβαιωθούμε πως όλα πήγαν καλά. Στην περίπτωση του Αρη όμως αυτή η στιγμή διαρκεί έως και δέκα λεπτά και καταλαβαίνετε πόση ανακούφιση φέρνουν τα καλά μαντάτα. Υπάρχουν όμως και τα κακά μαντάτα, και αυτά είναι πολύ χειρότερα, διότι καταργούν ολόκληρη την προσπάθεια μιας δεκαετίας. Και εγώ έχω υποστεί και τις δύο αυτές τις περιπτώσεις» περιγράφει. «Πάντως βλέποντας εκείνη τη στιγμή στην τηλεόραση την προσεδάφιση του «Perseverance»rover, ήταν συγκινητικό, γιατί είδα όλους τους παλιούς γνωστούς μου στο πολύ γνωστό Control Room από τις προηγούμενες αποστολές» προσθέτει.
Στην Αφροδίτη
Ο Θανάσης Οικονόμου οδεύει αισίως για τα 84 του χρόνια, όμως ο ίδιος πιστεύει πως η ηλικία δεν παίζει ρόλο στην επιστήμη. Είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου από το 2018 και ασχολείται ακόμη ενεργά με το Διάστημα. Από το 2015 είναι ένα από τα πέντε μέλη της επιτροπής της NASA που διαπραγματεύεται με τη Διαστημική Υπηρεσία της Ρωσίας, την Roscosmos, για μια αποστολή στην Αφροδίτη. Παρ’ όλα αυτά δηλώνει κατηγορηματικά πως ο Αρης είναι ο αγαπημένος του πλανήτης. «Μετά τη Γη εννοείται» λέει και εξηγεί το γιατί: «Εχω αφιερώσει πολλά χρόνια για την εξερεύνησή του. Το πρώτο ρόβερ που εστάλη στον Αρη, το «Sojourner» της αποστολής Pathfinder το 1997, είχε πάνω του ένα μοναδικό επιστημονικό όργανο, το Alpha Proton X-ray Spectrometer, το οποίο είχε φτιάξει η ομάδα μου από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου και μας έδωσε για πρώτη φορά πληροφορίες σχετικά με τα υλικά από τα οποία είναι φτιαγμένος ο Αρης. Συνεχίσαμε έπειτα με τη NASA τις αποστολές του «Spirit» και του «Opportunity», με τη δική μου συμμετοχή σε αυτά τα προγράμματα να διαρκεί από το 2004 μέχρι το τέλος της αποστολής το 2017. Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των ετών έχω δημοσιεύσει πάρα πολλά άρθρα στα πιο σοβαρά διεθνή επιστημονικά περιοδικά σε σχέση με τη χημική σύσταση και τα ορυκτά που αποτελούν την επιφάνεια του Αρη, όπως και την ατμόσφαιρά του». Η αποστολή του 1997 θεωρήθηκε μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της επιστήμης εκείνη την εποχή και ο ίδιος τιμήθηκε για το συγκεκριμένο επίτευγμα όχι μόνο από τη NASA αλλά και από άλλους φορείς στο εξωτερικό καθώς και στην πατρίδα του, την Ελλάδα.
Αποστολές
Υστερα από τόσα χρόνια ενασχόλησης με τον συγκεκριμένο πλανήτη είναι ένας από τους καταλληλότερους ανθρώπους για να απαντήσουν στο – σχεδόν πάνδημο – ερώτημα: Πόσο κοντά βρισκόμαστε στην πρώτη επίσκεψη του ανθρώπου στον Αρη; «Είναι μια δύσκολη ερώτηση» αποκρίνεται. «Μια επανδρωμένη αποστολή στον Αρη είναι πολύ πιο περίπλοκη από μια αποστολή στη Σελήνη». Χρειαζόμαστε έξι με οκτώ μήνες για να πάμε, άλλους τόσους για να γυρίσουμε και επίσης να παραμείνουμε στην επιφάνειά του για έναν χρόνο περιμένοντας να συγχρονιστεί η τροχιά του με την τροχιά της Γης ώστε να είναι μικρότερη η απόσταση. Ετσι χρειαζόμαστε περισσότερο οξυγόνο, νερό, τρόφιμα, καύσιμα, εξηγεί. «Αντιθέτως, το ταξίδι στη Σελήνη διαρκεί μόνο μερικές μέρες. Επίσης, μια επανδρωμένη αποστολή στον Αρη είναι πανάκριβη και θα απαιτήσει καινούργιες τεχνολογίες, τις οποίες ακόμη δεν τις κατέχουμε» συμπληρώνει, για να καταλήξει: «Είμαστε ακόμη δεκαετίες μακριά από μια τέτοια αποστολή. Εντούτοις έχουν ήδη αρχίσει οι προετοιμασίες για αυτόν τον στόχο, όπως προανέφερα, ενώ και οι νέες αποστολές για τη Σελήνη, που σύντομα θα έχουμε, σημαίνουν προετοιμασία και για αποστολές στον Αρη. Αξίζει να αναφέρουμε ότι γίνονται και προσπάθειες από πάμπλουτους για παρόμοιες αποστολές που ίσως τελικά φέρουν πιο κοντά την πρώτη επίσκεψη ανθρώπου στον Αρη».
Η συζήτηση με τον Θανάση Οικονόμου μοιάζει να έχει ανεξάντλητο ενδιαφέρον: δεν είναι απλώς ο Ελληνας που έχει ασχοληθεί περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον με τον Κόκκινο Πλανήτη, αλλά ένας άνθρωπος που έδωσε μάχη για να «αγγίξει τον ουρανό». Και τα κατάφερε: η μυθιστορηματική ζωή του ξεκίνησε από τη Ζιάκα Γρεβενών και έφτασε μέχρι το Διάστημα.
Ανασύρθηκε χωρίς τις αισθήσεις του ο άνδρας που είχε χαθεί στο φαράγγι της Γκούριας στην Πάρνηθα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, ο άνδρας, περίπου 40 με 45 ετών, είχε βρεθεί στο σημείο για κατάβαση αλλά ξαφνικά τα ίχνη του χάθηκαν. Αμέσως, ειδοποίηθηκε η Πυροσβεστική και άνδρες της ΕΜΑΚ.
Μετά από έρευνες πολλών ωρών στην Πάρνηθα ο άτυχος άνδρας εντοπίστηκε χωρίς τις αισθήσεις του στο φαράγγι της Γκούρας και γίνεται προσπάθεια από την πυροσβεστική για την ανάσυρσή του.
Όπως αναφέρει η πυροσβεστική ο ορειβάτης εντοπίστηκε χωρίς τις αισθήσεις του από την Ο.Ο.Ε.Δ. της 1ης ΕΜΑΚ, στο φαράγγι της Γκούρας στην Πάρνηθα Αττικής. Για την ανάσυρσή του επιχειρούν 15 πυροσβέστες με 5 οχήματα.
