Η μυθιστορηματική διαδρομή του γιου μιας έφηβης και ενός ακροβάτη, που έφτασε να κατακτήσει τον κόσμο του e-commerce και να αλλάξει την έννοια του success story.

Κείμενο: Γιάννης Γορανίτης

Στα μέσα Ιουνίου, η περιουσία του Τζεφ Μπέζος ξεπέρασε τα $140 δισ. αφήνοντας πίσω κατά τουλάχιστον $50 δισ. τον Μπιλ Γκέιτς και υπερδιπλασιάζοντας τη διαφορά από την περιουσία του αντίπαλου δέους –πλην όμως, 5ου στη λίστα των πλουσιότερων ανθρώπων στη Γη– Μαρκ Ζάκερμπεργκ της Facebook.

Ο Μπέζος δεν είναι απλώς ο πλουσιότερος άνθρωπος εν ζωή, αλλά και ένας από τους πλουσιότερους που πάτησαν ποτέ το πόδι τους στον πλανήτη. Αν και η αναγωγή στα σημερινά μεγέθη δεν είναι τεχνικά εύκολη, οι περισσότεροι οικονομολόγοι καταφεύγουν στην τεχνική μετατροπής των αξιών μέσω του πληθωρισμού. Βάσει αυτής, ο πλουσιότερος άνθρωπος μετά τον Μεσαίωνα θα ήταν ο Τζον Ροκεφέλερ (με αναγωγή στα σημερινά δεδομένα θα κατείχε $367 δισ.). Με λίγο πιο χαλαρή αναγωγή, βέβαια, ο πλουσιότερος όλων των εποχών ήταν ο Τζένγκις Χαν, ο οποίος έφτασε να κατέχει σε δυνητικές αξίες περιουσία εκατοντάδων τρισεκατομμυρίων.

bezos-empire.jpg

Και παρότι ο Μπέζος δεν θα φτάσει ποτέ τον πλούτο του Τζένγκις Χαν, θα μείνει στην ιστορία ως ο πρώτος άνθρωπος που ξεπέρασε τα $100 δισ. στη σχετική λίστα του Forbes. Ο πλούτος του αυξάνεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς τους τελευταίους μήνες: στα τέλη Απριλίου κέρδισε πάνω από $12 δισ. μέσα σε λίγες ώρες, στον απόηχο της ανακοίνωσης των θετικών οικονομικών αποτελεσμάτων της εταιρείας που ίδρυσε και διοικεί. Το ακόμη πιο εντυπωσιακό σε σύγκριση με άλλους μεγιστάνες, είναι ότι το σύνολο σχεδόν του πλούτου του προέρχεται από μία και μοναδική πηγή: την Amazon. Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: σήμερα ο Μπέζος κατέχει κάτι λιγότερο από το 16% των μετοχών της εταιρείας που ο ίδιος ίδρυσε το 1994.

 

Τα παιδικά χρόνια

Τα πρώτα δείγματα του κοφτερού μυαλού του Τζεφ Μπέζος είχαν διαφανεί ήδη από την προσχολική ηλικία, όταν με τη βοήθεια ενός κατσαβιδιού ξεβίδωσε όλα τα προστατευτικά της κούνιας του, γιατί ήθελε να κοιμάται σε πραγματικό κρεβάτι, «όπως οι μεγάλοι». Τα παιδικά του χρόνια, όμως, μόνο εύκολα δεν ήταν.

Η μητέρα του, Τζάκι τον έφερε στον κόσμο στις 12 Ιανουαρίου του 1964, μόλις στα 16 της. Όμως ο ακροβάτης τσίρκου Τεντ Γιόρκενσεν δεν ήθελε καν να ακούσει για μωρό και οικογένεια. Η Τζάκι αποφάσισε να μεγαλώσει τον Τζεφ με τη βοήθεια των γονιών της. «Μια μονογονεϊκή οικογένεια στην Αλμπουκέρκη της δεκαετίας του ’60 ήταν δακτυλοδεικτούμενη» θυμόταν ο Μπέζος αργότερα. Όταν ο Τζεφ ήταν τεσσάρων, η Τζάκι παντρεύτηκε τον Μιγκέλ «Μάικ» Μπέζος. Ο μετανάστης από την Κούβα συμφώνησε να μην αποκαλύψει την αλήθεια στο παιδί πριν αυτό κλείσει τα 10 του χρόνια. Αλλά και όταν το πληροφορήθηκε, ο Τζεφ δεν συγκλονίστηκε. «Περισσότερο με ενόχλησε ότι έπρεπε να φορέσω γυαλιά μυωπίας, παρά το ότι ο Μάικ δεν ήταν ο βιολογικός μου πατέρας».

 

Ο Τζεφ περνούσε τα καλοκαίρια στο ράντσο του παππού του στο Τέξας. Ο Πρέστον Γκάις αποτελούσε πρότυπο και πηγή έμπνευσης για τον νεαρό Τζεφ. Του ανέθετε διάφορες εργασίες στο κτήμα με στόχο να τον εξοικειώσει με την αναγκαιότητα της χειρωνακτικής δουλειάς, αλλά και της δημιουργικής σκέψης. Τα διδάγματα αυτά, όπως ο Μπέζος παραδέχεται, αποτελούν βασικούς οδηγούς στις επιχειρηματικές του αποφάσεις και στον τρόπο διοίκησης –ο οποίος παρεμπιπτόντως έχει επικριθεί ως αυταρχικός.

 

Ως μαθητής αναπτύσσει το μεγάλο πάθος του για την επιστημονική φαντασία και το διάστημα. Σε μια έκθεση, μάλιστα, γράφει σε ότι «το μέλλον της ανθρωπότητας δεν είναι στη Γη». Το πάθος αυτό μετουσιώθηκε το 2004 στην αεροδιαστημική εταιρεία Blue Origin που έχει στόχο την ανάπτυξη τεχνολογιών και εφαρμογών που θα επιτρέψουν τα διαστημικά ταξίδια για όλους. Πρόσφατα αποκάλυψε ότι ρευστοποιεί τουλάχιστον 1 δισ. ετησίως από την περιουσία της Amazon προκειμένου να χρηματοδοτεί τα σχέδια κατάκτησης του διαστήματος.

 

 

«Η Γη είναι απλώς η βάση μας», υποδηλώνει το μότο της, εκφράζοντας τη φιλοσοφία του Μπέζος. Μοιράζεται, άλλωστε, το ίδιο πάθος με τον άσπονδο φίλο του, Ίλον Μασκ, με τον οποίο αντάλλαξε ευχές εν όψει της εκτόξευσης του Falcon Heavy.

screen_shot_2018-02-05_at_114301_am.png

Το αβαντάζ που έχει αποκτήσει η SpaceX στην κούρσα του διαστήματος, θα επιχειρήσει να ανατρέψει η Blue Origin, που μέσα στο 2019 θα ξεκινήσει την προπώληση εισιτηρίων στους τουρίστες που θα επιβιβαστούν στις υποτροχιακές πτήσεις του διαστημικού οχήματος New Shepard.

Το πάθος του Μπέζος για το διάστημα θα ανταμειφθεί το 2016 με μια cameo εμφάνισηστον ρόλο εξωγήινου στο Star Trek Beyond.

 

Δεξιά, ο Τζεφ Μπέζος.Πώς ξεκίνησαν όλα

Τη μακρινή δεκαετία του ’90, ο Μπέζος έκανε τα πρώτα διερευνητικά του βήματα στον κλάδο της τεχνολογίας. Αφού εγκατέλειψε τις σπουδές θεωρητικής φυσικής στο Πρίνστον («δεν μπορούσα να παρακολουθήσω το επίπεδο των υπόλοιπων φοιτητών») πήρε πτυχίο στην επιστήμη των υπολογιστών. Απέρριψε προτάσεις συνεργασίας από μεγάλες εταιρείες όπως η Intel, τα Bell Labs και η Anderson Consulting, για να εργαστεί στη startup Fitelανακαλύπτοντας τις τεράστιες δυνατότητες της τεχνολογίας και των τηλεπικοινωνιών.

Προγραμματικός στόχος της Fitel ήταν να δημιουργήσει ένα παγκόσμιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο για εμπορικές επιχειρήσεις και ο Μπέζος ανέλαβε να εντοπίσει τυχόν σφάλματα στον κώδικα. Πολύ γρήγορα ανέβηκε στην ιεραρχία φτάνοντας στη θέση του επικεφαλής ανάπτυξης. Επειδή όμως η ανάπτυξη της startup δεν ήταν η προσδοκώμενη, την εγκατέλειψε πριν κλείσει τα 25 του χρόνια, προκειμένου να εργαστεί ως διευθυντής προϊόντων στη Banker’s Trust (πλέον θυγατρική της Deutsche Bank).

Και εκεί, η άνοδός του είναι ραγδαία και σε ηλικία μόλις 26 ετών γίνεται αντιπρόεδρος. Η πρόταση από τον Ντέιβιντ Ε. Σόου να εργαστεί στη νεοϊδρυθείσα εταιρεία του ως hedge-fund manager δεν τον αφήνει ασυγκίνητο. Μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια γίνεται ανώτατος αντιπρόεδρος και διαχειρίζεται κρίσιμο πελατολόγιο. Παρότι οι αμοιβές του κινούνται σε πολύ υψηλά επίπεδα και οι προοπτικές του σε ακόμη υψηλότερα, ο Μπέζος δεν είναι ικανοποιημένος ως υπάλληλος. Όπως εξομολογείται στην ΜακΚένζι Τατλ, μια ερευνήτρια στην D.E. Shaw, όνειρό του είναι να ξεκινήσει τη δική του εταιρεία στον χώρο του internet. Η Τατλ τον προτρέπει να μην εγκαταλείψει το όνειρό του και του λέει ότι αν υπάρχει κάποιος στην εταιρεία που μπορεί να το κάνει, είναι αυτός. Ο διστακτικός με τις γυναίκες Μπέζος ενθουσιάζεται με την εμπιστοσύνη που του δείχνει και της κάνει πρόταση γάμου. Το 1993, μετά από μόλις έξι μήνες γνωριμίας, παντρεύονται. Θα αποκτήσουν τέσσερα παιδιά.

 

Λίγους μήνες αργότερα, ο επικεφαλής της D.E. Shaw αναθέτει στον 30χρονο τότε Μπέζος τη διερεύνηση νέων επιχειρηματικών ευκαιριών στον κόσμο του internet. Μετά από εντατική μελέτη των προοπτικών του λιανεμπορίου, ο Μπέζος καταλήγει στο αρχικό του συμπέρασμα: ο πλέον υποσχόμενος κλάδος για πωλήσεις μέσω internet είναι το βιβλίο. «Tο γεγονός ότι η χρήση του Διαδικτύου αυξανόταν κατά 2.300% ετησίως ήταν από μόνο του εντυπωσιακό. Ποτέ δεν είχα δει ή ακούσει για κάτι που μεγάλωνε τόσο γρήγορα και η ιδέα της δημιουργίας ενός ηλεκτρονικού βιβλιοπωλείου με εκατομμύρια τίτλους, κάτι που απλώς δεν θα μπορούσε να υπάρχει στον φυσικό κόσμο, ήταν πολύ συναρπαστική» εξήγησε σε μια εμβληματική ομιλία του στο Πρίνστον.

Ο ιδιοκτήτης της εταιρείας, όμως, δεν συμμερίζεται τον ενθουσιασμό του. Ο Μπέζος και ο Σόου βγαίνουν για έναν περίπατο στο Σέντραλ Παρκ για να συζητήσουν την ιδέα. «Μου έλεγε πόσο πίστευε σε μένα και στις ιδέες μου, αλλά θεωρούσε το βιβλίο ένα παρωχημένο προϊόν την εποχή του Διαδικτύου», διηγήθηκε ο Μπέζος. Ο Σόου του αντιπροτείνει μια εντυπωσιακή αύξηση μισθού και μετοχικό μερίδιο στην εταιρεία. Ο Μπέζος επιστρέφει από τον περίπατο και καλεί τη σύζυγό του στο εσωτερικό τηλέφωνο. Της αποκαλύπτει την ιδέα του για ένα ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο χωρίς φυσική παρουσία και καταστήματα. Η ΜακΚένζι ενθουσιάζεται. Παρότι δεν έχει επιχειρηματική εμπειρία, το γεγονός ότι η ιδέα σχετίζεται με το βιβλίο είναι αρκετό για να τον ακολουθήσει –εξάλλου είναι δόκιμη συγγραφέας και πρώην συνεργάτιδα της Τόνι Μόρισον. Το επόμενο πρωί αμφότεροι υποβάλουν τις παραιτήσεις τους και ξεκινούν ένα ταξίδι, μεταφορικά και κυριολεκτικά, στο άγνωστο.

 

O Μπέζος με τη σύζυγό του στη Γερμανία προκειμένου να παραλάβει το βραβείο Αxel Springer, Απρίλιος 2018. [JÖRG CARSTENSEN / DPA / AFP]

Το ζευγάρι κάνει μια στάση στο Τέξας όπου ο Τζεφ ζητά από τον πατριό του να επενδύσει στην ιδέα του τις $300.000 που έχει αποταμιεύσει για τα γεράματά του. Ο Μάικ Μπέζος όχι μόνο πείθεται, αλλά του δανείζει και το αυτοκίνητο με το οποίο θα ταξιδέψουν στο Σιάτλ. Καθώς η ΜακΚένζι οδηγεί, ο 30χρονος Μπέζος συντάσσει από τη θέση του συνοδηγού το πρωτόλειο business plan του ηλεκτρονικού καταστήματος που ονειρεύεται.

Στην πρώτη σελίδα φτιάχνει ένα σχεδιάγραμμα σαν αυτό

 

και όταν σταματούν στο Γκραν Κάνιον για να δουν την ανατολή, το δείχνει στη ΜακΚένζι. «Ο καλύτερος τρόπος για να το σκεφτώ ποιο είναι το σωστό, είναι να φανταστώ τον εαυτό μου στην ηλικία των 80 και να σκεφτώ αν θα έχω μετανιώσει για όσα έκανα ή δεν έκανα», λέει.Η δημιουργία ενός κολοσσού

Ο Τζεφ επιλέγει για το ηλεκτρονικό του βιβλιοπωλείο το όνομα «Abracadabra». Όταν συνειδητοποιεί ότι όλοι του ζητούν να τους εξηγήσει πώς γράφεται, καταλήγει στη σύντμηση Cadabra. Ο δικηγόρος του όμως καταλαβαίνει «Cadaver» (πτώμα) και κατοχυρώνει λάθος εμπορική ονομασία. Δεύτερη επιλογή του είναι το relentless.com, που όμως δεν αρέσει στην κυρία Μπέζος. Όταν της προτείνει το πιο εξωτικό «Amazon», εκείνη ενθουσιασμένη συναινεί.

Ο Μπέζος ξεκινάει τη στελέχωση της εταιρείας. Την άνοιξη του 1994, σε ένα σύντομο ραντεβού σε καφέ της Σάντα Κρουζ καθώς δεν έχει καν γραφείο, πείθει τον προγραμματιστή Σελ Κάφαν να συνεργαστεί μαζί του στο χτίσιμο ενός ηλεκτρονικού βιβλιοπωλείου. «Έβλεπα τον ενθουσιασμό στα μάτια του Τζεφ, αλλά δεν μπορούσα καν να διανοηθώ ότι θα φτάσει σε αυτά τα μεγέθη», λέει ο Κάφαν. «Δεν μπορούσα καν να φανταστώ ότι θα κατάφερνε να βγάλει η εταιρεία έναν χρόνο πριν εξαντληθούν οι πόροι που είχε συγκεντρώσει».

 

Tα γραφεία της Amazon το 1999.

Κι όμως, η εταιρεία όχι μόνο κρατήθηκε τον πρώτο χρόνο, κρίσιμο διάστημα για όλα τα startups, αλλά αναπτύχθηκε με εντυπωσιακούς ρυθμούς. Ο Μπέζος είχε συμβληθεί με τους δύο μεγάλους χονδρέμπορους βιβλίων των ΗΠΑ και ανέβασε όλο τον ηλεκτρονικό κατάλογό τους online. Μέσα στον πρώτο μήνα από τη λειτουργία της είχαν παραγγελίες και από τις 50 πολιτείες των ΗΠΑ και άλλες 45 χώρες.

 

Το πρώτο βιβλίο που παραγγέλθηκε από το Amazon, Ιούλιος 1995.

Τα γραφεία της Amazon βρίσκονταν τότε σε ένα παλιό γκαράζ που δεν είχε καν θέρμανση και ζεσταινόταν με ξυλόσομπα. Οι πέντε υπάλληλοί της εργάζονταν σε όλα τα πόστα. Ο Μπέζος έτρεχε ο ίδιος με τα δέματα στα γραφεία της εταιρείας κούριερ για να προλάβει τις τελευταίες αποστολές. Τον πρώτο καιρό, είχε στο γραφείο του ένα κουδούνι που χτυπούσε κάθε φορά που ένας πελάτης ολοκλήρωνε μια παραγγελία. Όταν το κουδούνι άρχισε να χτυπάει ασταμάτητα, ο Μπέζος αποφάσισε να το απενεργοποιήσει.

Η δημόσια εγγραφή της Amazon στις 15 Μαΐου 1997 σηματοδότησε το επόμενο μεγάλο βήμα στην ανάπτυξή της. Σχεδόν είκοσι χρόνια αργότερα είναι μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις παγκοσμίως με τζίρους που ξεπερνούν το ΑΕΠ πολλών χωρών. Μεσολάβησε το σκάσιμο της φούσκας του Dotcom, αλλά η εταιρεία του Μπέζος άντεξε (αν και τότε οι αναλυτές τη χαρακτήριζαν «Amazon.bomb»). Γρήγορα επεκτάθηκε και σε σειρά άλλων ειδών ψυχαγωγίας (CD, DVD, videogames), αλλά και ηλεκτρονικά, είδη ένδυσης, έπιπλα, τρόφιμα κ.ά.

Η βόμβα δεν έσκασε ούτε κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, και την τελευταία δεκαετία αναπτύσσεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς και σε πολλούς παράλληλους ή και κλάδους άσχετους με το ηλεκτρονικό εμπόριο. Το 2017 προχώρησε στην εντυπωσιακή εξαγορά αντί $13,4 δισ. του Whole Foods, μεταβάλλοντας εντελώς το τοπίο στον κλάδο της λιανικής τροφίμων των ΗΠΑ (μια αγορά 800 δισ. δολαρίων), σε βαθμό που κάποιοι κάνουν λόγο για ένα νεομονοπωλιακό καθεστώς με απρόβλεπτες συνέπειες για το εμπόριο.

 

Η πορεία του Μπέζος σε εξώφυλλα, από το 1999 έως σήμερα. 

Χάρη στις συνεργασίες με αναρίθμητους μικροεμπόρους μέσω του Marketplace, πουλάει σχεδόν τα πάντα, ακόμη και αυτοκίνητα, τσιγάρα και αλκοόλ που ο Μπέζος δεσμευόταν για χρόνια ότι δεν πρόκειται να εμπορευτεί. Σήμερα, η Amazon είναι η μεγαλύτερη εταιρεία λιανικής πώλησης μέσω internet, όσον αφορά τα έσοδα και τη συνολική, κεφαλαιοποίηση, και δεύτερη μεγαλύτερη πίσω από τον όμιλο Alibaba όσον αφορά τις συνολικές πωλήσεις. Μια άκρως επικερδής δραστηριότητα είναι η διάθεση των e-readers υπό το Kindle, τα τάμπλετ Fire και τα έξυπνα ηχεία Echo. Εξάλλου, η Amazon είναι ο μεγαλύτερος πάροχος υπηρεσιών cloud και υποδομών μέσω του Amazon Web Services.

 

Σε επίπεδο ομίλου, η Amazon συγκαταλέγεται στην πρώτη δεκάδα των εταιρειών του Fortune 500. H εκρηκτική ανέλιξή της από την 492^η θέση του 2002 στην 8^η του 2018 είναι πρωτοφανής. Από τους πέντε υπαλλήλους εκείνου του γκαράζ στο Σιάτλ, πλέον απασχολεί περισσότερους από 570.000 εργαζόμενους σε όλο τον κόσμο. Στις 5 Αυγούστου 2013 εξαγόρασε τη Washington Post και όλες τις παράλληλες μιντιακές δραστηριότητες του ομίλου αντί 250 εκατ. δολαρίων.

Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν θα είχαν γίνει (ή θα είχαν γίνει από κάποιον άλλον, και σίγουρα εντελώς διαφορετικά) αν ο Τζεφ Μπέζος δεν είχε εγκαταλείψει την ασφάλεια μιας καλής και πολλά υποσχόμενης καριέρας. Όπως δήλωσε –από την ασφάλεια, βέβαια, της μετέπειτα επιτυχίας του– θα ήταν πραγματικά απογοητευμένος αν δεν είχε τολμήσει τότε να κάνει το ριψοκίνδυνο βήμα και είχε αρκεστεί στον καλό μισθό του στελέχους της Γουόλ Στριτ. «Δεν είναι μόνο τα χρήματα» λέει, «είναι ο ενθουσιασμός της συμμετοχής σε αυτή την επανάσταση που ονομάζεται Διαδίκτυο».

 

Τι κρύβεται πίσω από το success story

Οι βασικές επικρίσεις στο πρόσωπο του Μπέζος σχετίζονται με τη φοροδιαφυγή και φοροαποφυγή, την οποία πετυχαίνει αξιοποιώντας πολλά τεχνάσματα.

H EE ανακοίνωσε τον Οκτώβριο ένα βαρύτατο πρόστιμο ύψους €250 εκατ. στην Amazon καθώς απολάμβανε «αθέμιτα προνόμια» για περίπου 15 χρόνια, από τότε δηλαδή που ίδρυσε θυγατρική στο Λουξεμβούργο (αναλυτές, βέβαια, εκτιμούν τη συνολική φοροδιαφυγή σε 400 ή και 500 εκατ. ευρώ). Ο νυν πρόεδρος της ΕΕ Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ είχε εμπλακεί προσωπικάστις προσπάθειες της κυβέρνησής του να προσελκύσει την ευρωπαϊκή έδρα της Amazon στο Λουξεμβούργο. Aυτό που πιθανότατα δεν θα μάθουμε ποτέ, είναι αν και γιατί οι τοπικές και ευρωπαϊκές αρχές σφύριζαν αδιάφορα όταν οι λογιστές του Μπέζος έστηναν ένα πολυσύνθετο κουβάρι εταιρειών και θυγατρικών με αποκλειστικό –όπως αποδείχτηκε– στόχο τη φοροαποφυγή μέσω τριγωνικών συναλλαγών και ενός ιδιότυπου συστήματος «ανταλλαγής» δικαιωμάτων. Όπως αποκαλύφθηκε, το ευρωπαϊκό σχήμα φοροδιαφυγής εντασσόταν σε ένα σχέδιο με το κωδικό όνομα Project Goldcrest.

 

Oι αποθήκες του Amazon στο Πίτερσμποροου της Αγγλίας πριν την Black Friday του 2015. [CHRIS J RATCLIFFE / AFP]

Στις ΗΠΑ οι φορολογικές αρχές έχασαν πρόσφατα μια δίκη με επίδικο ποσό περίπου $1,5 δισ. (προ τόκων), που ζητούσαν ετεροχρονισμένα από την Amazon. Ο Τραμπ έχει κατ’ επανάληψη αναφερθεί στους «λιγοστούς» έως ανύπαρκτους φόρους που πληρώνει η Amazon στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, αλλά και στον τρόπο που αξιοποιεί το σύστημα των ταχυδρομείων των ΗΠΑ.

I have stated my concerns with Amazon long before the Election. Unlike others, they pay little or no taxes to state & local governments, use our Postal System as their Delivery Boy (causing tremendous loss to the U.S.), and are putting many thousands of retailers out of business!— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) March 29, 2018

Η ανακοίνωση μιας διαγωνιστικής διαδικασίας για την πόλη που θα φιλοξενήσει τα επόμενα κεντρικά γραφείατης Amazon, «υποχρέωσε» αρκετές τοπικές αρχές να πλειοδοτήσουν σε φοροαπαλλαγές και άλλες ελαφρύνσεις, κάτι που και στο παρελθόν αποτέλεσε αντικείμενο έντονων επικρίσεων.

Δεν είναι όμως μόνο η φοροδιαφυγή. Η Amazon έχει κατά καιρούς κατηγορηθεί για την καταστροφική επέλασή της σε σειρά κλάδων. Οι αλλαγές που επέφερε αρχικά στον κλάδο του βιβλίου και εν συνεχεία σε όλο το λιανεμπόριο ήταν κατακλυσμιαίες με χιλιάδες λουκέτα σε καταστήματα σε όλο τον κόσμο να συνδέονται με την επεκτατική και άκρως επιθετική πολιτική της. Πολλοί θα ισχυριστούν ότι ο ανταγωνισμός είναι το απαύγασμα της ελεύθερης αγοράς, και εν τέλει ωφελεί τον καταναλωτή, αλλά σε τόσο κολοσσιαία μεγέθη οι εξηγήσεις μάλλον δεν είναι τόσο απλές.

 

[Bruno Muff]

Επικρίσεις δέχεται ο Μπέζος και για το γεγονός ότι δεν χρηματοδοτεί αρκετές φιλανθρωπικές δράσεις, αναλογικά με τον συνολικό πλούτο του. Αναλυτές θεωρούν ότι αν άλλαζε φιλοσοφία (έχει κατ’ επανάληψη εκφραστεί κατά των δωρεών), θα άλλαζε το παγκόσμιο τοπίο της φιλανθρωπίας.

Επικοινωνιακά πυροτεχνήματα, όπως ο προϋπολογισμός των $33 εκατ. που ανακοίνωσε ότι θα διαθέσει για την εκπαίδευση των Dreamers, δηλαδή των παιδιών παράνομων μεταναστών που γεννήθηκαν στις ΗΠΑ και δεν γνωρίζουν άλλη πατρίδα, δεν αρκούν για να μετριάσουν τις αρνητικές εντυπώσεις. Πιθανότατα αυτός είναι ο λόγος που στα κοινωνικά δίκτυα ζήτησε «ιδέες» φιλανθρωπικών τοποθετήσεων και δωρεών.

Οι επικριτές, όμως, του Μπέζος δεν σταματούν στη «σφιχτή» διαχείριση της περιουσίας. Αρκετές είναι και οι καταγγελίες για τις εργασιακές σχέσεις εντός της εταιρείας. Ένας απελθών διευθυντής ανθρωπίνου δυναμικού είχε χαρακτηρίσει την εργασιακή κουλτούρα που έχτισε ο Μπέζος ως «ηθελημένο Δαρβινισμό», περιγράφοντας μια αδίστακτη πολιτική που απαιτεί διαρκώς υψηλές επιδόσεις και συνεπάγεται σοβαρές επιπτώσεις για όσους υποαποδίδουν ή απουσιάζουν. Παρά τις πολλές ώρες εργασίας που επιβάλλονται σιωπηλά σε όλες τις βαθμίδες, τα λάθη δεν γίνονται ανεκτά, ενώ «οτιδήποτε παρεμποδίζει την παραγωγικότητα των εργαζομένων» (συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών σχέσεων και ζητημάτων) ενδέχεται να τους θέσει σε ένα «σχέδιο βελτίωσης της απόδοσης», τον ευφημισμό για το τελευταίο στάδιο πριν την απόλυση.

 

O Mπέζος τρώει ένα ιγκουάνα (για φιλανθρωπικό σκοπό) στο ετήσιο δείπνο του Explorers Club. [Emily Driscol / BonSci Films]

Την περίοδο των εορτών η Amazon προσλαμβάνει εργαζόμενους μερικής απασχόλησης μέσω εργολαβικών εταιρειών, χωρίς να τους πληρώνει υπερωρίες. Παράλληλα, το 10% του εργατικού δυναμικού λαμβάνει μέρος του μισθού του σε κουπόνια.

Στη βιογραφία του Μπέζος και την αναλυτική ιστορία της Amazon που κυκλοφόρησε με τίτλο The Everything Storeαποκαλύπτονται πολυάριθμες πτυχές της εταιρικής κουλτούρας της εταιρείας. Μια απάντηση στο βιβλίο του Μπραν Στόουν ήρθε μέσω του ίδιου του Amazon από τη σύζυγο του Μπέζος. Η ΜακΚένζι συνέταξεμια κριτική 1.000 λέξεων και βαθμολόγησε το βιβλίο με 1 στα 5 λόγω ανακριβειών και προχειρότητας.

 

Δεν ξέρουμε βέβαια κατά πόσο ο ίδιος ο Τζεφ Μπέζος ενδιαφέρεται για τις επικρίσεις που δέχεται ο ίδιος και ο κολοσσός που δημιούργησε. Όπως άλλωστε έχει δηλώσει, «αν δεν μπορείς να αντέξεις την κριτική, τότε μην κάνεις τίποτα καινούριο ή ενδιαφέρον».

ΠΗΓΗ: inside story

Γιάννης Γορανίτης, Γράφει για τεχνολογία, επιστήμη και ψηφιακή κουλτούρα σε περιοδικά, εφημερίδες και websites. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και πρόσφατα ξεκίνησε ένα εντελώς άσχετο μεταπτυχιακό. Η συλλογή διηγημάτων «24» (Εκδόσεις Πατάκη) είναι το πρώτο του βιβλίο.

deals!

«αν δεν μπορείς να αντέξεις την κριτική, τότε μην κάνεις τίποτα καινούριο ή ενδιαφέρον»

Τζέφ Μπέζος