Αμπελοτόπι στη θέση Σέσσι στα Σκούρτα Βοιωτίας
Συγκομιδή μοσχάτου αμβούργου
Ο μικροβιολόγος που ανέπτυξε τα περισσότερα σωτήρια εμβόλια που κάνουμε σήμερα
Ο εμβολιασμός αποτελεί σήμερα το σημαντικότερο μέσο της προληπτικής ιατρικής, διαφυλάσσοντας την υγεία ενηλίκων και παιδιών από σοβαρότατες νόσους που μετατρέπονταν άλλοτε σε επιδημίες και διεκδικούσαν χιλιάδες ζωές. Όλα αυτά βέβαια πριν ασχοληθεί με την ανοσολογία και εμβολιολογία ο δρ Μορίς Χίλμαν, ο οποίος ανακάλυψε τα 8 από τα 14 εμβόλια που εφαρμόζονται σήμερα στα πέρατα του κόσμου και έχουν αλλάξει το πρόσωπο της ανθρωπότητας.
Θρύλος σωστός στην ιατρική κοινότητα αλλά άγνωστος στον υπόλοιπο κόσμο, ο Χίλμαν έζησε μια ασυνήθιστα μακρά και παραγωγική καριέρα και ανέπτυξε περισσότερα από 40 εμβόλια, έναν πραγματικά τρομακτικό αριθμό που κάνει όλους τους υπόλοιπους μεγάλους ανοσολόγους, από τον Παστέρ μέχρι και τον Τζόνας Σολκ, να μοιάζουν πρωτόπειρα μαθητούδια.
Αυτός ο απίστευτος αριθμός εμβολίων τον μετατρέπει στον πλέον γόνιμο ιολόγο όλων των εποχών και αναρίθμητα πραγματικά εκατομμύρια ανθρώπων του χρωστούν τη ζωή και την ευημερία τους. Όπως έχει υπολογίσει η ιατρική κοινότητα, κάπου 8 εκατ. άνθρωποι σώζονται κάθε χρόνο χάρη στα 40 εμβόλια του Χίλμαν και ιδιαίτερα στα οχτώ που αποτελούν παγκόσμια σταθερά: ιλαρά, παρωτίτιδα, ερυθρά, ηπατίτιδα Α, ηπατίτιδα Β, μηνιγγίτιδα, πνευμονία και αιμόφιλος της ινφλουέντσας!
Ταυτοχρόνως, με τον εμβολιασμό του Χίλμαν έχουν εξαλειφθεί κοινές παιδικές ασθένειες. Το εμβόλιο της ιλαράς και μόνο έχει αποτρέψει πάνω από 1 εκατ. θανάτους, αν και η ανθρωπότητα δεν απέδωσε ποτέ τα οφειλόμενα στον μέγα μικροβιολόγο που τόσο πολύ πάλεψε για να την απαλλάξει από επικίνδυνες και θανατηφόρες νόσους. Παρά τις τεράστιες τομές του στην ανοσολογία και εμβολιολογία, δεν έγινε ποτέ γνωστός εκτός επιστημονικής κοινότητας.
«Αν κοιτάξετε σε όλο το πεδίο της εμβολιολογίας, κανείς δεν ήταν πιο σημαντικός», είπε ο διευθυντής του αμερικανικού ΚΕΕΛΠΝΟ, Anthony Fauci. Κι αυτό γιατί ο Χίλμαν δεν θέλησε ποτέ την αυτοπροβολή, παραμένοντας ένας διακριτικός ήρωας μέσα στο βασίλειό του, το μικροβιολογικό εργαστήριο. Διδάκτωρ μικροβιολογίας και χημείας, είχε από μικρός ενδιαφέρον για τους μικροοργανισμούς που σπέρνουν όλεθρο στον άνθρωπο. Γι’ αυτό και μετακόμισε αμέσως στην ελεύθερη αγορά, θεωρώντας πως το στενό ακαδημαϊκό περιβάλλον δεν είχε τους πόρους για έρευνα αιχμής στο πεδίο. Το έκανε μάλιστα παρά την εισήγηση των καθηγητών του πως η θέση του ήταν στο πανεπιστήμιο. Αυτός ήταν όμως ένας άνθρωπος με αποστολή και θα διάλεγε την οδό που θα του επέτρεπε να πραγματώσει τις καινοτόμες έρευνές του αλλά και τις κλινικές δοκιμές. Και τις πρακτικές εφαρμογές των πειραματισμών του φυσικά, το μεγάλο ζητούμενο για την ανθρωπότητα.
Ο σκοπός της ζωής του ήταν να βρει κάτι σημαντικό στον τομέα της μικροβιολογίας και να το μετατρέψει σε πρακτικό φάρμακο που θα έσωζε ζωές. Κάτι που έκανε σαράντα ολόκληρες φορές στη σπουδαία καριέρα του, καθώς μιλάμε για πραγματική διάνοια στην απομόνωση ιών και την ανάπτυξη αποτελεσματικών εμβολίων. Ήταν μάλιστα επικεφαλής όλου του φαρμακευτικού δρόμου από την έρευνα μέχρι και την αγορά, νιώθοντας διαχρονικά την υποχρέωση του επιστήμονα να επιστρέφει πίσω στην ανθρωπότητα τη γνώση που αποκομίζει με τα μέσα που του παρέχει η κοινωνία
Κι έτσι το 1944 έπιασε δουλειά στο εργαστήριο μιας φαρμακευτικής του Νιου Τζέρσεϊ, πάνω στην ώρα δηλαδή, αναπτύσσοντας ένα εμβόλιο κατά της «ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας» (εγκεφαλίτιδα τύπου Β), μιας πάθησης που έπληττε τα αμερικανικά στρατεύματα που μάχονταν στον Ειρηνικό Ωκεανό του Β’ Παγκοσμίου. Η ανοσοποίηση του στρατού των ΗΠΑ του χρωστούσε ήδη πολλά πριν καν λήξει ο πόλεμος!
Κατόπιν έθεσε στο μικροσκόπιό του ιούς και αναγνώρισε τις αλλαγές τους όταν ο μικροοργανισμός μεταλλασσόταν. Αυτή του η παρατήρηση, που έγινε όταν δούλευε σε στρατιωτικό εργαστήριο, απέτρεψε μια τεράστια πανδημία ασιατικής γρίπης στο Χονγκ Κονγκ το 1957. Διαβλέποντας μάλιστα το ενδεχόμενο να μεταπηδήσει η επιδημία στις ΗΠΑ, ο στρατός έφτιαξε αμέσως 40 εκατ. δόσεις από το εμβόλιό του για κάθε ενδεχόμενο. Το ενδεχόμενο παρουσιάστηκε και γλίτωσαν οι ΗΠΑ μερικά εκατομμύρια αθώες ζωές! Εκείνη τη χρονιά μετακινήθηκε και πάλι σε ιδιωτική φαρμακευτική, τη Merck, ως διευθυντής του τμήματος ανοσολογίας. Κάτω από την έρευνα και τη σκέπη του, η εταιρία είχε κατοχυρώσει μέχρι το 1984 περισσότερες από 37 πατέντες για φαρμακευτικά προϊόντα, με άλλα τρία εμβόλια έτοιμα για παραγωγή. Τότε παραιτήθηκε από τα ερευνητικά του καθήκοντα, παραμένοντας ωστόσο ενεργός ως σύμβουλος για τα επόμενα είκοσι χρόνια.
Εξίσου παροιμιώδης ήταν και ο ταγμένος τρόπος δουλειάς του. Όπως είχε περιγράψει ένας συνάδελφός του, ο Dr Offit: «Για να σας δώσω ένα παράδειγμα για τον τρόπο που δούλευε, το 1963 [όταν η κόρη του εμφάνισε τα κλασικά συμπτώματα της παρωτίτιδας] πήρε δείγμα από τον λάρυγγα της κόρης του, το έφερε στο εργαστήριο για να καλλιεργήσει τον ιό και μέχρι το 1967 υπήρχε ένα εμβόλιο για την παρωτίτιδα».
Για να σημειώσει κατόπιν με νόημα: «Οι σημερινοί κανονισμοί θα απαγόρευαν κάτι τέτοιο να συμβεί … Αν ο Μορίς ήταν ζωντανός σήμερα, αμφιβάλλω αν θα μπορούσε να γίνει ο Μορίς». Στα περισσότερα από τα 60 χρόνια του στη θεωρητική και εφαρμοσμένη έρευνα, ο Χίλμαν άλλαξε τον κόσμο παλεύοντας τόσο με το ιατρικό κατεστημένο και τους εμπορικούς περιορισμούς των φαρμακευτικών όσο και με τη γραφειοκρατία του κράτους. Ήταν ένας ανυπόμονος και τραχύς άνθρωπος που δεν είχε πρόβλημα να συγκρούεται με τους πάντες για να διεκδικήσει το δίκιο του. Μόνο που είχε πολύ συχνά δίκιο και ήταν μάλλον δικαιολογημένη η στάση του. Ο μεγαλύτερος εχθρός του ήταν μάλιστα η πολιτική, καθώς έλεγε ότι ήταν η μικρόνοια των πολιτικών και όχι η επιστήμη αυτή που καθόριζε ποιες ιατρικές τομές θα έπαιρναν άδεια για να βγουν στην αγορά. Όταν τιμήθηκε πάντως και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για το σύνολο του έργου του και τα εκατομμύρια ζωές που είχε σώσει, όλοι του συγχώρησαν το ευερέθιστο του χαρακτήρα του…
Πρώτα χρόνια
Ο Μορίς Ραλφ Χίλμαν γεννιέται με τη δίδυμη αδερφή του στις 30 Αυγούστου 1919 σε πόλη της Μοντάνα μέσα σε αγροτική οικογένεια. Δυστυχώς για τον ίδιο, η αδελφή του γεννήθηκε νεκρή και η μητέρα του πέθανε έπειτα από δύο μέρες εξαιτίας των επιπλοκών της γέννας. Ο θάνατος εξάλλου καραδοκούσε στα χρόνια του, μιας και η επιδημία της γρίπης του 1918-1919 είχε διεκδικήσει τις ζωές δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων παγκοσμίως και περισσότερων από 675.000 συμπατριωτών του. Άνθρωποι άλλωστε πέθαιναν καθημερινά από μολυσματικές νόσους όπως η ιλαρά, η ερυθρά και οι μαγουλάδες. Ο ίδιος γλίτωσε σαν από θαύμα από τη διφθερίτιδα που προσβλήθηκε ως παιδί, κάτι που σφράγισε την παιδική του ηλικία: «Ένιωθα πάντα πως ξεγέλασα τον θάνατο», είπε μετά για το χαρακτηριστικότερο περιστατικό των παιδικών του χρόνων.
Ο χήρος πατέρας με τα οχτώ παιδιά δεν μπορούσε να τα θρέψει όλα, γι’ αυτό και έδωσε τον νεογέννητο Μορίς στον αδερφό του και τη γυναίκα του, που δεν είχαν δικά τους παιδιά. Ο μικρός μεγαλώνει βοηθώντας στις βαριές αγροτικές δουλειές. Στα οχτώ του μάλιστα ο θετός του πατέρας θα τον πιάσει να διαβάσει την «Καταγωγή των ειδών» του Κάρολου Δαρβίνου μέσα στη λουθηρανική εκκλησία και θα αγαλλιάσει η ψυχή του, μιας και ήταν άθεος ο ίδιος, όπως θα γινόταν τελικά αργότερα και ο Μορίς. Όταν αποφοίτησε από το τοπικό γυμνάσιο το 1937, η Αμερική ήταν ακόμα στα δίχτυα της Μεγάλης Ύφεσης της δεκαετίας του 1930, με εκατομμύρια ανθρώπους να παραμένουν άνεργοι. Κι έτσι ένιωσε σαφώς ανακουφισμένος όταν έπιασε δουλειά σε ένα μικρομάγαζο της πόλης, αν και ο μεγαλύτερος αδερφός του δεν χάρηκε καθόλου με την προοπτική αυτή. Αυτός ήταν που θα τον έσπρωχνε να στοχεύσει ψηλότερα και να πάει στο πανεπιστήμιο. Ο Μορίς κέρδισε μια υποτροφία για το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Μοντάνα, απ’ όπου θα αποφοιτήσει το 1941 πρώτος στη χρονιά του με πτυχίο στη χημεία και τη μικροβιολογία.Τώρα ήθελε να γίνει γιατρός, αλλά δεν μπορούσε φυσικά να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του. Κι έτσι αποφασίζει να καταθέσει αίτηση για διδακτορικό στη μικροβιολογία, σε μια ευτυχή περίσταση για την ανθρωπότητα δηλαδή. Αίτηση έκανε μάλιστα σε δέκα πανεπιστήμια και είδε με μεγάλη έκπληξη ότι έγινε δεκτός και στα δέκα, παρά το γεγονός ότι όπως είπε αργότερα ένιωθε «χωριάτης» και δεν είχε καθόλου αυτοπεποίθηση. Επέλεξε τελικά το Πανεπιστήμιο του Σικάγο. Και παρά τη νέα υποτροφία, χρήματα δεν είχε ποτέ, ζώντας σε μια υπόγεια τρώγλη και παλεύοντας καθημερινά με την πείνα και την ανέχεια. Μέσα σε αυτές τις δυσκολίες θα πάρει το 1944 το διδακτορικό του στη μικροβιολογία. Και παρά τη φτώχεια του θα αρνηθεί μια καλοπληρωμένη θέση στο πανεπιστήμιο, θέλοντας όπως είπαμε να βγει στην ελεύθερη αγορά για να κάνει εκείνο το είδος έρευνας που μόνο οι μεγάλες φαρμακευτικές μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν. Η ακαδημαϊκή κοινότητα προσπάθησε να τον μεταπείσει με ό,τι είχε, μιας και το ταλέντο του στη μικροβιολογική έρευνα είχε ήδη εκδηλωθεί, εκείνος ωστόσο ήταν αμετάπειστος…
Dr. Maurice R Hilleman (AP Photo)
Η συνεισφορά του Χίλμαν στην επιστήμη
Ο Μορίς Χίλμαν θα γινόταν τελικά ο μεγαλύτερος και παραγωγικότερος ιολόγος που θα γνώριζε ποτέ ο κόσμος. Το μόνο μάλιστα που πήρε από τα σπουδαστικά του χρόνια ως εφαλτήριο για τις έρευνές του ήταν αυτή η πεποίθηση του Λουί Παστέρ ότι μπορείς να πάρεις έναν ιό και να τον εξασθενήσεις. Ο ιός θα ήταν πια πολύ ασθενής για να προκαλέσει τη νόσο, έλεγαν οι παλιότεροι μικροβιολόγοι, θα μπορούσε ωστόσο να θωρακίσει το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου παράγοντας φυσικά αντισώματα. Αυτή τη φυσική ανοσοποίηση έβαλε σκοπό ζωής να αναζητήσει ο Χίλμαν για τις ασθένειες που μάστιζαν την ανθρωπότητα για χιλιετίες. Κι έτσι το 1944 κρατά τον λόγο του και πιάνει δουλειά στη φαρμακευτική του Νιου Τζέρσεϊ, E.R. Squibb (τη σημερινή Bristol-Myers Squibb), πάνω στην ώρα για να προστατεύσει τα στρατεύματα της πατρίδας του από την ιαπωνική εγκεφαλίτιδα που μάστιζε τους Συμμάχους στα θέατρα μαχών του Ειρηνικού. Όταν πέτυχε στο πρώτο του εμβόλιο, μετακόμισε αμέσως στην Ουάσιγκτον για να εργαστεί για λογαριασμό του αμερικανικού στρατού, μιας και σε στρατιωτικό εργαστήριο γινόταν η έρευνα αιχμής για τον ιό της γρίπης. Το 1948 λοιπόν ο 29χρονος Χίλμαν πιάνει δουλειά στο Παράρτημα Αναπνευστικών Παθήσεων του αμερικανικού στρατού και γίνεται προοδευτικά εξπέρ στις μεταλλάξεις του ιού της γρίπης, αναγνωρίζοντας μάλιστα δύο διαφορετικούς μηχανισμούς γενετικής εξέλιξης του ιού.
Αφού αποκωδικοποίησε και τους τρόπους με τους οποίους ο ιός της γρίπης μετατρέπεται σε φονική πανδημία, ήταν έτοιμος να επέμβει στη νέα πανδημία γρίπης που χτύπησε το Χονγκ Κονγκ το 1957 και, όπως γινόταν συνήθως, θα κατέληγε σε εκατομμύρια θανάτους στα μήκη και τα πλάτη της οικουμένης. Όχι όμως αυτή τη φορά, μιας και Χίλμαν είχε έτοιμη τη φόρμουλα για το εμβόλιο που περιόρισε δραστικά την επιδημία και την εξάπλωσή της, επιβλέποντας μάλιστα προσωπικά τη μαζική παραγωγή του. Και όλα αυτά έγιναν σε χρόνο-ρεκόρ τεσσάρων μηνών, καθώς περιθώρια για δοκιμαστικά και ελέγχους δεν υπήρχαν. Ο μαζικός εμβολιασμός στις χώρες όπου εκδηλώθηκε η πανδημία γρίπης του 1957 δούλεψε και δούλεψε αποφασιστικά. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, ο φόρος αίματος περιορίστηκε στους 69.000 θανάτους, ένα νούμερο που λογίστηκε μικρό σε σχέση με παλιότερες επιδημίες γρίπης. Ο Χίλμαν έλαβε το Μετάλλιο Διακεκριμένων Πράξεων για την καινοτόμα και ζωοδότρα δουλεία του. Αν και αυτό, όπως θα αποδείκνυε η Ιστορία, δεν θα ήταν παρά η αρχή του απίστευτου σε έκταση και σπουδαιότητας έργου του. Όταν είδε ότι στο στρατιωτικό εργαστήριο δεν είχε τι άλλο να δώσει, μετακινήθηκε το 1957 στη φαρμακευτική Merck & Co. Εκεί, στα εργαστήρια της Πενσιλβάνια, θα κρατούσε ο 38χρονος Χίλμαν το τιμόνι του κέντρου παραγωγής εμβολίων της Merck για τα επόμενα 45 χρόνια, γινόμενος θρύλος της ανοσολογίας και της επιστημονικής κοινότητας.Η επιτυχία του χαρακτηρίστηκε μάλιστα «άνευ προηγουμένου» από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας όταν του απένειμε το δικό του βραβείο για το σύνολο της ανεπανάληπτης δουλειάς του. Τα αποτελεσματικότατα εμβόλιά του κατά των παιδικών ασθενειών (ιλαράς, ερυθράς, παρωτίτιδας, ανεμοβλογιάς) αλλά και επίμονων νόσων όπως η ηπατίτιδα Α και Β αλλά και η μηνιγγίτιδα και η πνευμονία, απάλλαξαν την οικουμένη από τη θανάσιμη απειλή ή τις μόνιμες βλάβες των παθήσεων, εξαλείφοντας μάλιστα οριστικά σε πολλές γωνιές της Δύσης τις συγκεκριμένες παιδικές ασθένειες μέσω του χρόνιου εμβολιασμού. Το τριπλούν εμβόλιο που γίνεται ακόμα και σήμερα στα παιδιά του πλανήτη (ιλαρά, παρωτίτιδα και ερυθρά) ήταν άλλη μια μεγάλη συνεισφορά του στην ανοσολογία, καθώς ο Χίλμαν έδειξε πως ο εμβολιασμός μπορεί να περιλαμβάνει φάρμακα για περισσότερες από μία νόσους.
Επιπλέον, τα πρότυπα που έθεσε για την ανάπτυξη των εμβολίων και οι φωτισμένες παρατηρήσεις του για τους τρόπους εξάπλωσης των επιδημιών έχουν υιοθετηθεί σήμερα από όλα τα κράτη της Δύσης και λειτουργούν ως βάση για τις πολιτικές δημόσιας υγείας σε περισσότερες από 150 χώρες παγκοσμίως. Η ανακάλυψη των εξελικτικών μοτίβων του ιού της γρίπης και της ικανότητάς του να προσβάλει τους ανθρώπους άφησε γερή κληρονομιά σε όλα τα εμβόλια που κυκλοφορούν σήμερα κατά του κοινού κρυολογήματος και του ιού της γρίπης.
Οι συνεισφορές του Χίλμαν δεν περιορίστηκαν μόνο στους ανθρώπους αλλά λειτούργησαν ευεργετικά και στα ζώα. Ο αποδοτικότατος εμβολιασμός του για τη Νόσο Marek των πουλερικών (ψευδοπανώλη των πτηνών), μια ιογενή νεοπλασματική νόσο των ορνίθων, έμελλε να αποδειχθεί ιδιαιτέρως σημαντικός για τη συστηματική πτηνοτροφία και να διαδραματίσει τον δικό του ρόλο στην ανάπτυξη της βιομηχανίας των πουλερικών. Ο ίδιος θεωρούσε πάντως τη μεγαλύτερη στιγμή του την ανάπτυξη του εμβολίου για την ηπατίτιδα Β, το οποίο άρχισε να παράγεται το 1981 και είναι ακόμα και σήμερα σε χρήση (ως μία πια από τις εναλλακτικές). Μέχρι το 2003, περισσότερες από 150 χώρες το χρησιμοποιούσαν, ρίχνοντας δραματικά τα περιστατικά εμφάνισης νέων κρουσμάτων στα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη (στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, η ηπατίτιδα Β μειώθηκε κατά 95%!). Αφού άφησε και μια σειρά από συνεισφορές στην καθαρή επιστήμη της μικροβιολογίας, ανακάλυψε μερικά ακόμα εμβόλια (απομονώνοντας αδενοϊούς και ρινοϊούς), εφηύρε νέους τρόπους αποτελεσματικότερης έρευνας και βοήθησε τα μέγιστα να γίνει η μικροβιολογία αυτό που είναι στις μέρες μας…
Προσωπική ζωή και τελευταία χρόνια
Ο Χίλμαν παντρεύτηκε το 1943 την πρώτη του σύζυγο, με την οποία απέκτησε δύο κόρες. Η Θέλμα πέθανε το 1962 και εκείνος ξαναπαντρεύτηκε την επόμενη χρονιά τη δεύτερο σύζυγό του. Ως άνθρωπος είχε τη φήμη του δεσποτικού και αυταρχικού επιστήμονα που δεν έπαιρνε όχι από κανέναν. Ευέξαπτος και φωνακλάς, εργαζόταν εφτά μέρες τη βδομάδα και περίμενε από τους βοηθούς του να πράττουν το ίδιο. Όποιος μάλιστα δεν ανταποκρινόταν στις προσδοκίες του ή δεν τον υπάκουγε τυφλά, έβλεπε αναγκαστικά την πόρτα της εξόδου από τη Merck. Οι κακές γλώσσες έλεγαν πως κρατούσε στο γραφείο του μικρά ομοιώματα από τα κεφάλια των υπαλλήλων που είχε απολύσει!
Παρά το γεγονός ότι ήταν τουλάχιστον ασυνήθιστος ως διευθυντής, τα ερευνητικά προγράμματα που έτρεχε απέδιδαν πάντα ζηλευτούς καρπούς με κολοσσιαίες μάλιστα επιδράσεις στην ανθρωπότητα. Γι’ αυτό και του συγχωρούσαν το απολυταρχικό του χαρακτήρα του, καθώς ο Μορίς Χίλμαν έκανε τη μεγάλη διαφορά στον κόσμο. Συνταξιοδοτήθηκε μόλις έκλεισε το 65ο έτος της ηλικίας του, όπως όριζαν οι επαγγελματικοί κανονισμοί, συνέχισε ωστόσο να λειτουργεί ως σύμβουλος της φαρμακευτικής για τα επόμενα είκοσι χρόνια! Διευθυντής κανονικός δηλαδή που τώρα είχαν «βαφτίσει» ειδικό συνεργάτη.
Το 1988, ο 69χρονος Χίλμαν έλαβε τη μεγαλύτερη επιστημονική διάκριση των ΗΠΑ, το Εθνικό Μετάλλιο Επιστήμης, το οποίο έβαλε κι αυτό στη βιβλιοθήκη του δίπλα στα άλλα περίβλεπτα βραβεία. Εργασιομανής ως το τέλος, από το αγαπημένο του εργαστήριο δεν βγήκε ποτέ, παρά μόνο για να παίρνει μέρος στα τόσα επιστημονικά συμβούλια και τις γνωμοδοτικές επιτροπές που ήταν μέλος. Σύμβουλος ήταν μάλιστα και του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας. Ο Μορίς Χίλμαν έφυγε από τον κόσμο στις 11 Απριλίου 2005 χτυπημένος από καρκίνο. Είχε δίπλα του τη δεύτερη σύζυγό του, τις δύο κόρες και τα πέντε εγγόνια του, αλλά και την ευγνωμοσύνη φυσικά όλης της ανθρωπότητας για το ανεπανάληπτο και σωτήριο έργο του στην ανοσολογία.
«Λοιπόν, κοιτώντας πίσω τη ζωή σου», είπε λίγο πριν τα στερνά του, «λες ‘‘τι έχω κάνει, έχω κάνει αρκετά για τον κόσμο ώστε να δικαιολογεί αυτό που είμαι σήμερα;’’. Αυτή είναι μια μεγάλη σκοτούρα … Και θα έλεγα πως είμαι χαρούμενος με όλα αυτά, θα το ξανάκανα ευχαρίστως γιατί παίρνεις μεγάλη ικανοποίηση όταν είσαι χρήσιμος … Εκτός από αυτό, είναι η αγώνας της επιστήμης και το να κερδίζεις μια μάχη απέναντι στα καταραμένα αυτά μικρόβια!»
Πηγή: newsbeast.gr
by Αντικλείδι , https://antikleidi.com
Κaloskopi Restart: Πώς μπορεί να αναγεννηθεί ένα ορεινό χωριό της Φωκίδας
EXPERIENCES
Κaloskopi Restart: Πώς μπορεί να αναγεννηθεί ένα ορεινό χωριό της Φωκίδας
Μια παρέα ανθρώπων έχει στόχο την επιστροφή κατοίκων για μόνιμη εγκατάσταση στην Καλοσκοπή
ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΠΟΥΛΙΟΠΟΥΛΟ
Η Καλοσκοπή/ Photo: Κaloskopi Restart
H Καλοσκοπή είναι ένα ορεινό χωριό στην Φωκίδα, σε υψόμετρο 1.100 μέτρων, στους πρόποδες της Γκιώνας. Το όνομά της το πήρε από την «Καλή σκοπιά», τη θέα που αντικρίζει κανείς από ψηλά στον απέραντο ορίζοντα.
Έχει πολλά στοιχεία που χαρακτηρίζουν αρκετά χωριά στις ορεινές περιοχές της Ελλάδας. Όμορφα πέτρινα σπίτια, υπέροχη φύση, με μηλιές, πλατάνια, καρυδιές, κερασιές και πολλές πηγές με τρεχούμενα νερά. Άλλα έχει και δύσκολους χειμώνες. Αυτοί οι δύσκολοι χειμώνες, όπως και η αστυφιλία των τελευταίων δεκαετιών, έχει οδηγήσει σε μια σταδιακή μείωση του πληθυσμού του.
Κάποτε ζούσαν εδώ πάνω από 1.000 άνθρωποι. Πλέον, τον χειμώνα παραμένουν λιγότεροι από 50. Iατρείο δεν υπάρχει, ούτε και κατάστημα με είδη πρώτης ανάγκης.
Το 2019, μια παρέα ανθρώπων με καταγωγή από το χωριό αποφάσισαν να ανακαινίσουν το γήπεδο μπάσκετ. Το αποτέλεσμα εντυπωσιακό και πολύχρωμο, πήρε δημοσιότητα στην περιοχή αλλά και τα κοινωνικά δίκτυα. «Έτσι αποφασίσαμε σιγά, σιγά να κάνουμε κάτι πιο οργανωμένο. Να προσπαθήσουμε να αναγεννήσουμε το χωριό μας. Να ξαναέρθουν εδώ άνθρωποι σε παραγωγική ηλικία. Όσοι μένουν ήδη εδώ να μην το εγκαταλείπουν τους χειμερινούς μήνες», λέει ο επιχειρηματίας Στράτος Ακτίδηςένας από τους ανθρώπους που συμμετέχουν στο «Κaloskopi Restart».
Το γήπεδο μπάσκετ/ Photo: Kaloskopi Restart
To χωριό είναι πλούσιο σε πηγές/ Photo: Καloskopi Restart
Το χειμώνα υπάρχουν στην Καλοσκοπή λιγότεροι από 50 κάτοικοι/ Photo: Κaloskopi Restart
Αρχικά, όλα γίνονταν σε εθελοντική βάση, όμως αυτό έδειξε πως έχει τα όριά του. Έτσι ιδρύθηκε η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (ΚΟΙΝΣΕΠ) Kaloskopi Restart. Σε αυτήν μετέχουν ως μέλη της 9 άτομα και άλλοι πολλοί ως υποστηρικτές. Έχει διοργανώσει αθλητικούς αγώνες, μουσικές βραδιές, ανακαίνιση της πλατείας, με στόχο να κρατηθεί το χωριό ζωντανό. Έχει, όμως, και πιο μακροπρόθεσμα σχέδια για την αναγέννηση του χωριού. «Επόμενος μας στόχος, τον οποίο είμαστε κοντά στο να πραγματοποιήσουμε, είναι να λειτουργήσουμε στο χωριό ως KΟΙΝΣΕΠ ένα καφενείο/παντοπωλείο. Με όσους κατοίκους έχουμε μιλήσει θεωρούν πως είναι βασικό στοιχείο για να αποκτήσει η Καλοσκοπή ξανά μόνιμους κατοίκους. Θέλουμε να λειτουργεί όλο τον χρόνο και έτσι οι κάτοικοι θα έχουν δυνατότητα να περνούν ευχάριστα τον χρόνο καθώς και να προμηθεύονται βασικά είδη πρώτης ανάγκης χωρίς να χρειαστεί να μετακινηθούν», λέει ο κ. Ακτίδης.
Photo: Kaloskopi Restart
Photo: Κaloskopi Restart
Photo: Kaloskopi Restart
Ο Στράτος Ακτίδης θεωρεί πως το παντοπωλείο/καφενείο μπορεί να αποτελέσει καταλύτη για το restart. «Στην ΚΟΙΝΣΕΠ μας συμμετέχουν αρχιτέκτονες, πολιτικοί μηχανικοί, άνθρωποι με αντίληψη για τo design. Άρα πιστεύουμε πως μπορεί να εξελιχθεί και σε πόλο έλξης για τους επισκέπτες της ευρύτερης περιοχής».
Άλλος ένας σημαντικός άμεσος στόχος του Kaloskopi Restart είναι ο εκσυγχρονισμός του ιατρείου του χωριού και η επαναλειτουργία του. «Με δικά μας κεφάλαια έχουμε ήδη κάνει μία μικρή αρχή, δωρίζοντας στην Τοπική Κοινότητα έναν αυτόματο απινιδωτή, οξυγόνο, παλμικό οξύμετρο, ασκό αναζωγόννησης και πλήρες κιτ πρώτων βοηθειών», λέει ο κ. Ακτίδης. «Το ιατρείο είναι προφανώς ένα σημαντικό βήμα για να αποφασίσει ένας άνθρωπος να μείνει σε μόνιμη βάση στο χωριό».
Ο τρίτος από τους άμεσους στόχους του Kaloskopi Restart είναι η αγορά ενός Mini Bus 9 θέσεων για να καλύπτει τις ανάγκες των κατοίκων που δεν έχουν δικό τους μεταφορικό μέσο. «Είναι ένα από τα θέματα που έχουμε συζητήσει με ανθρώπους που σκέπτονται τη μόνιμη επιστροφή τους, το θεωρούν πολύ βασικό» λέει ο κ. Ακτίδης.
Photo: Kaloskopi Restart
Photo: Kaloskopi Restart
Η ανακαινισμένη πλατεια/ Photo: Kaloskopi Restart
Το όραμα του «400-100-5-50»
Οι στόχοι του Kaloskopi Restart δεν εξαντλούνται εδώ. Η ΚΟΙΝΣΕΠ σχεδιάζει τη δημιουργία ενός πολιτιστικού χώρου, ενός ξενώνα, τη διοργάνωση εκδρομών προς το χωριό σε σταθερή βάση και άλλα πολλά. «Μιλάμε για τον στόχο “400,100,5,50”. Δηλαδή 400 εγγεγραμμένοι κάτοικοι, τουλάχιστον 100 μόνιμοι κάτοικοι, 5 καταστήματα και τουλάχιστον 50 κρεβάτια σε καταλύματα. «Μπορεί να ακούγεται δύσκολο αλλά είμαστε αρκετά αισιόδοξοι. Κι αυτό γιατί το πρώτο βήμα έχει ήδη γίνει, δηλαδή η ύπαρξη ενδιαφέροντος», λέει ο κ. Ακτίδης. «Αν γίνει η αρχή, αν λειτουργήσουν το καφενείο και το ιατρείο, μετά όλα γίνονται αρκετά πιο εύκολα. Θα ενθαρρυνθούν άνθρωποι να μετακομίσουν και να επενδύσουν στην περιοχή».
Άλλωστε το παράδειγμα της Παύλιανης είναι κοντινό και γεωγραφικά και ψυχολογικά. «Εκεί υπήρχαν κάποιες υποδομές, όμως ήταν το πανέμορφο πάρκο αναψυχής που έκανε το χωριό γνωστό σε όλη την Ελλάδα και σιγά σιγά έφερε κι άλλες επενδύσεις. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και εδώ. Χρειάζεται απλά το πρώτο σπρώξιμο» λέει ο κ. Ακτίδης.
To πάρκο αναψυχής στην Παύλιανη έχει κάνει το χωριό γνωστό σε όλη την Ελλάδα/ Photo: Shutterstock
«Είναι καθοριστικό για μένα πως το Kaloskopi Restart έχει βρει τη στήριξη των ντόπιων. Βλέπουν πόσο σημαντικό είναι να ξαναζωντανέψει το χωριό και να έρθουν να μείνουν -έστω σε ημιμόνιμη βάση- άνθρωποι σε παραγωγική ηλικία», καταλήγει.
Επισκεφθείτε: Κaloskopirestart.org
Πηγή: travel.gr
Παν μέτρον άριστον;
Η φράση «μέτρον άριστον» αποδίδεται στον Κλεόβουλο τον Λίνδιο και σημαίνει ότι καλύτερο είναι αποφεύγουμε τις ακρότητες και να τηρούμε το μέτρο σε κάθε πτυχή της ζωής μας. Αργότερα, προστέθηκε το «παν» δημιουργώντας όμως νοηματική ασάφεια στη φράση, σε σημείο που να θεωρείται λανθασμένο. Ωστόσο, το λεξικό Μπαμπινιώτη προκρίνει ως σωστό το «μέτρον άριστον», αλλά δεν απορρίπτει ως λάθος το «παν μέτρον άριστον».
Το στρατιωτικό επεισόδιο στο Φαρμακονήσι
Στην στρατιωτική ιστορία είθισται ο «εχθρός» να χτυπά εκεί που δεν τον περιμένεις. Ειδικά σε ημερομηνίες που για τον αντίπαλο έχουν ιδιαίτερη σημασία, όπως είναι για παράδειγμα εορτές και αργίες, τότε δηλαδή που είναι πιο πιθανό να επικρατεί μια πιο χαλαρή ή πιο γιορτινή ατμόσφαιρα την οποία θέλει να εκμεταλλευτεί.
Αυτό συμβαίνει συχνά σε πολέμους. Ακόμη και σε ακήρυχτους, όπως συμβαίνει εδώ και χρόνια μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, που συντηρείται μέσα από «θερμά» επεισόδια, τα οποία δεν είναι πάντοτε ούτε αναίμακτα ούτε επιφανειακά. Άλλωστε, η τραγική ιστορία με τα Ίμια ήταν αρκετά νωπή, όπως και το αίμα των Χριστόδουλου Καραθανάση, Παναγιώτη Βλαχάκου και τον Έκτορα Γιαλοψού.
Κάτι ανάλογο συνέβη και ανήμερα του Πάσχα του 1997, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Μιχάλη Στούκα. Κάτω από συνθήκες που δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως, στα ελληνικά χωρικά ύδατα κοντά στο Φαρμακονήσι τα ραντάρ «έπιασαν» ένα αντικείμενο το οποίο αποδείχθηκε ότι ήταν ένα τουρκικό υποβρύχιο τύπου S-350 και συγκεκριμένα το Yildiray, όπως επιβεβαιώθηκε δια ζώσης από τους λίγους Έλληνες καταδρομείς που είχαν αναλάβει την φρούρηση αυτού του μικρού νησιού που βρίσκεται τόσο κοντά στα μικρασιατικά παράλια ώστε πολύ συχνά να «φιλοξενεί» ανάλογα περιστατικά είτε από ύδατος είτε από αέρος.
Επικεφαλής της δύναμης των ανδρών του 521 Τάγματος Πεζοναυτών ήταν ο λοχαγός Κωνσταντίνος Κολοκούρης ο οποίος αντιλήφθηκε την παράνομη διέλευση του τουρκικού υποβρυχίου λίγα λεπτά πριν τις 10:30 του πρωινού της 27ης Απριλίου. Την ίδια ώρα που στην υπόλοιπη Ελλάδα ετοιμάζονταν να γιορτάσουν -οικογενειακά όπως επιβάλει η παράδοση- το Πάσχα, εκείνος κλήθηκε να λάβει την πιο σημαντική απόφαση της στρατιωτικής καριέρας του. Δηλαδή το πώς θα αντιδρούσε σε αυτήν την πρόκληση…
Σύμφωνα με τις μετέπειτα μαρτυρίες, ως όφειλε, δοκίμασε να ενημερώσει τους ανωτέρους του και να τηρήσει στάση αναμονής μέχρι να λάβει εντολές εμπλοκής. Ωστόσο για λόγους που μέχρι σήμερα δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως, η επικοινωνία με την προϊστάμενη διοίκηση στάθηκε αδύνατη, με αποτέλεσμα τα πάντα να βρίσκονται στο χέρι του ίδιου του λοχαγού που ήταν ο ανώτερος αξιωματικός που είχε επίγνωση της κατάστασης. Μετέβη, λοιπόν, ο ίδιος στο άκρο του νησιού στο οποίο κινείτο το σκάφος.
Δεν ήταν, όμως, μόνος…
Μαζί του είχε κι ένα στοιχείο πολυβόλου FN MAG των 7,62 mm με το οποίο αποφάσισε να ανοίξει πυρ κατά του υποβρυχίου! Και βλέποντάς του να συνεχίζει ακάθεκτο την πορεία του, ο Κολοκούρης έδωσε διαταγή να βάλλουν εναντίον και με ένα στοιχείο αντιαρματικού STRIM 89. Αν και το υποβρύχιο έπλεε εκτός του βεληνεκούς του όπλου, η έκρηξη των βλημάτων σε συνδυασμό με την «βροχή» πυρών από το πολυβόλο, έσπειρε τον πανικό στους Τούρκους, αναγκάζοντας τον κυβερνήτη του να δώσει εντολή άρον-άρον για κατάδυση. Και όλα αυτά ενώ ο Έλληνας λοχαγός είχε μετακινηθεί ξανά, ακολουθώντας την πορεία του Yildiray και στο ακρωτήριο «Γέροντας», στο βόρειο άκρο, επιχείρησε να το πλήξει και με όλμο των 60 mm που όμως δεν έγινε δυνατό να ετοιμαστεί για χρήση. Στο μεταξύ το υποβρύχιο είχε τραπεί σε άτακτη φυγή και κάπου εκεί το επεισόδιο έληξε οριστικά.
Αν και δεν το συνηθίζει, η Τουρκία κράτησε πολύ χαμηλούς τόνους για το περιστατικό, ενώ ούτε στην Ελλάδα έλαβε ιδιαίτερα μεγάλη δημοσιότητα. Για αρκετές ώρες μετά το γεγονός και οι δύο πλευρές βρίσκονταν σε επιφυλακή, αλλά τελικά δεν υπήρξε καμία δυσάρεστη έκπληξη ή εξέλιξη και πλέον η στρατιωτική διοίκηση κάθε χώρας κλήθηκε να αντιμετωπίσει με τον τρόπο που εκείνη νόμιζε τους πρωταγωνιστές.
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά στην γειτονική χώρα, ο κυβερνήτης του υποβρυχίου καθαιρέθηκε, καθώς φαίνεται ότι έδρασε χωρίς να έχει λάβει κάποια εντολή, ενώ ανάλογη ήταν και η τύχη του Έλληνα αξιωματικού, Κωνσταντίνου Κολοκούρη. Ο λοχαγός κλήθηκε εσπευσμένα στην Αθήνα όπου μεταφέρθηκε σχεδόν σαν έχει συλληφθεί, συνοδεία ανδρών του Λιμενικού Σώματος.
Στην ουσία κατηγορήθηκε ότι ανέλαβε λανθασμένες πρωτοβουλίες και οι ανώτεροί του τον έψεξαν για το γεγονός ότι κινήθηκε αυτοβούλως, χωρίς να αναμένει εντολές. Και σαν να μην έφτανε αυτό, το Επιτελείο τον κάλεσε να πληρώσει από τον μισθό του το κόστος των πολεμοφοδίων που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά την διάρκεια της αναχαίτισης του υποβρυχίου! Το… κοστούμι ήταν της τάξεως των 2.000.000 δραχμών –τότε- αφού υπολογίστηκε ότι έριξε περίπου 7.500 φυσίγγια με το FN MAG, αν και άλλοι θεωρούν αυτό το νούμερο υπερβολικό, κατεβάζοντάς το στα 1.000.
Όπως και να έχει πάντως, η συνέχεια ήταν ακόμη πιο άσχημη για τον υπερασπιστή του Φαρμακονησίου ο οποίος τέθηκε εκτός στρατεύματος, πριν τελικά δικαιωθεί και επιστρέψει στις Καταδρομές όπου παρέμεινε τελικά μέχρι την αποστράτευσή του με τον βαθμό του Ταξίαρχου.
Πηγή:
menshouse.gr
Λίμνη Μόρνου
