Συντάκτης: Kostas Bertsias

 Τι είναι η περμακουλτούρα; Από Τίνα Λυμπέρη – 

Μπορούμε να λύσουμε όλα τα προβλήματα του κόσμου σε έναν κήπο” λέει ο Geoff Lawton ένας από τους πιο καταξιωμένους δασκάλους και ακτιβιστές στον χώρο της περμακουλτούρας. Για να ξέρουμε πως μιλάμε για το ίδιο πράγμα, έχω εστιαστεί στον ορισμό αεικαλλιέργεια ο οποίος προέρχεται από τις λέξεις αειφόρος + καλλιέργεια και πιστεύω πως είναι η πιο πιστή ελληνική απόδοση της λέξης permaculture.

Θα μου ξεφεύγει όμως μερικές φορές ο όρος περμακουλτούρα που είναι η ελληνικοποίηση της αγγλικής λέξης permaculture και η αγαπημένη ορολογία μερικών συνεργατών μου! Ωστόσο, χρησιμοποιούνται επίσης οι ορολογίες: Συνεχής Καλλιέργεια, Μόνιμη Καλλιέργεια, Διαρκής Καλλιέργεια και Αειφόρος Καλλιέργεια.

Τι είναι η αεικαλλιέργεια / περμακουλτούρα;

Η αεικαλλιέργεια (περμακουλτούρα) είναι μια ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ που εμπνέεται από τους νόμους της φύσης και εντάσσει τους ανθρώπους σε αρμονία με τα τοπία, ζώα, φυτά, νερό, υλικά και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ώστε να παρέχει την τροφή, στέγη και ενέργεια που χρειαζόμαστε με βιώσιμο τρόπο.

Η Έλενα Συμεωνίδου, επεκτείνει τον ορισμό της περμακουλτούρας: Η περμακουλτούρα είναι μία εφαρμοσμένη επιστήμη που βασίζεται σε πολλούς επιστημονικούς τομείς και στόχος της είναι ο σχεδιασμός ενός αειφόρου τρόπου ζωής, δηλαδή ενός τρόπου ζωής που δεν δανείζεται από το μέλλον αλλά αντιθέτως εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα των φυσικών πόρων για τις επερχόμενες γενιές. Αφορά και ασχολείται με όλες τις πλευρές της ζωής, το οικιστικό περιβάλλον, την ενέργεια, την παραγωγή τροφής, την προσαρμοστικότητα στις αενάως μεταβαλλόμενες συνθήκες της ζωής, την ανθρώπινη συνεργασία και την ομαλή και δημιουργική συμβίωση όλων των μορφών ζωής στον πλανήτη. Συνδυάζει την πανάρχαια με τη σύγχρονη επιστημονική γνώση και τεχνολογία έτσι ώστε να υλοποιήσει την ηθική θεωρητική της βάση: φροντίζουμε τον πλανήτη, φροντίζουμε τους ανθρώπους, βάζουμε όρια στη κατανάλωση και μοιραζόμαστε δίκαια το πλεόνασμα.

Το παρακάτω κείμενο προέρχεται από τη μετάφραση της ιστοσελίδας What is Permaculture του Ινστιτούτου Περμακουλτούρας της Αυστραλίας, το οποίο αποτελεί έναν από τους φορείς με ηγετικό ρόλο στο κίνημα Περμακουλτούρας παγκοσμίως.

Η λέξη permaculture, νεολογισμός του Bill Mollison, αποτελεί σύμμειγμα των λέξεων permanent agriculture και permanent culture. Πρόκειται για ένα σύστημα σχεδιασμού και διαχείρισης αγροτικά παραγωγικών συστημάτων, που έχουν την ποικιλομορφία, τη σταθερότητα και την προσαρμοστικότητα των φυσικών οικοσυστημάτων. Στοχεύει στην αρμονική ενσωμάτωση του ανθρώπου στο τοπίο που τον περιβάλλει – και στη διαμόρφωση του τοπίου αυτού έτσι ώστε να εξασφαλίζει στον άνθρωπο τροφή, ενέργεια, ασφάλεια και τις υπόλοιπες υλικές και μη-υλικές ανάγκες του με βιώσιμο τρόπο.

Χωρίς μόνιμη καλλιέργεια (permanent agriculture) η κοινωνική σταθερότητα δεν είναι εφικτή. Η σχεδιασμός σύμφωνα με τις αρχές της περμακουλτούρας είναι ένα σύστημα σύνθεσης νοητικών, υλικών και στρατηγικών στοιχείων σε ένα μοντέλο που λειτουργεί για να ωφελήσει τη ζωή σε όλες της τις μορφές. Η φιλοσοφία που διέπει την περμακουλτούρα είναι της συνεργασίας και όχι του ανταγωνισμού με τη φύση της παρατεταμένης και προσεκτικής παρατήρησης και όχι της παρατεταμένης και άλογης δράσης της προσέγγισης των ζωντανών συστημάτων για όλες τις λειτουργίες τους και όχι μόνο για την απόδοση ενός και μοναδικού προϊόντος από αυτά και της διαχείρισης των οικοσυστημάτων με τρόπο που να τους επιτρέπει να εκδηλώνουν την ιδία τους εξέλιξη.

Η Περμακουλτούρα στη Φύση και την Κοινωνία Καθώς η βάση της περμακουλτούρας είναι ο σχεδιασμός με στόχο τη βελτίωση ενός συστήματος, μπορεί τούτη να προστεθεί σε οποιαδήποτε άλλη ηθική εκπαίδευση ή προσόντα τα οποία εξασκούμε, και είναι εν δυνάμει εφαρμόσιμη σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Εντούτοις, επικεντρώνεται σε ήδη κατοικημένη και σε αγροτική γη. Το μεγαλύτερο ποσοστό αυτής της γης χρήζει επείγουσας αποκατάστασης και επανασχεδιασμού. Ένα βέβαιο αποτέλεσμα της χρήσης της γνώσης και των δεξιοτήτων που μας δίνει η περμακουλτούρα […] θα είναι η απελευθέρωση του μεγαλύτερου μέρους του πλανήτη από την ανθρώπινη χρήση για την αποκατάσταση των φυσικών οικοσυστημάτων.

Και αυτά τα οικοσυστήματα πρέπει να πάψουμε να τα βλέπουμε κάτω από το πρίσμα της “χρησιμότητάς τους στους ανθρώπους”, παρά μόνο με την πολύ ευρεία έννοια της υγείας του πλανήτη. Η πραγματική διαφορά ανάμεσα σε ένα καλλιεργημένο (σχεδιασμένο) οικοσύστημα και σε ένα φυσικό είναι ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ειδών (και της βιομάζας) στην καλλιεργημένη οικολογία προορίζεται για τη χρήση των ανθρώπων ή των ζώων που αυτοί εκτρέφουν. Αποτελούμε ένα πολύ μικρό μέρος του συνόλου των ειδών στη φύση, και έχουμε στην άμεση διάθεσή μας μόνο ένα πολύ μικρό μέρος από τα προϊόντα, τη “σοδειά” αυτού του συνόλου.

Ο σχεδιασμός της ανθρώπινης κατοικίας είναι ανθρωπο-κεντρικός, με την έννοια ότι αποσκοπεί κυρίως στη κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών. Αυτός είναι ένας λογικός στόχος, αλλά είναι ανάγκη να τον εμπλουτίσουμε με μία φυσικο-κεντρική ηθική, που αποσκοπεί κυρίως στην προστασία της φύσης. Αλλά δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά πράγματα για τη φύση εάν δεν ελέγξουμε την απληστία μας και εάν δεν φροντίσουμε να καλύψουμε τις ανάγκες μας κοντά στο χώρο που ζούμε. Εάν αυτός ο στόχος επιτευχθεί, μπορούμε να αποσυρθούμε από ένα μεγάλο μέρος της γης που τώρα καλλιεργείται με τις συμβατικές γεωργικές μεθόδους και να αφήσουμε αυτή τη γη να ευημερήσει […] Έχουμε κακοποιήσει το περιβάλλον και ξεφορτωθεί τα απόβλητά μας σε οικοσυστήματα που δεν χρειαζόταν να διαταράξουμε στο ελάχιστο, εάν σχεδιάζαμε και χρησιμοποιούσαμε κατάλληλα τα σπίτια και τους κήπους μας.

Εάν χρειάζεται να καθορίσουμε έναν κώδικα δεοντολογίας για τα φυσικά οικοσυστήματα, ας είναι ο παρακάτω: Ανυποχώρητη αντίθεση στη περαιτέρω διατάραξη των φυσικών δασών που έχουν απομείνει, και όπου οι περισσότεροι ζωντανοί οργανισμοί βρίσκονται ακόμη σε ισορροπία Δυναμική αποκατάσταση και σταθεροποίηση των υποβαθμισμένων και κατεστραμμένων φυσικών συστημάτων Δημιουργία φυτικών συστημάτων για την προσωπική μας χρήση στην ελάχιστη δυνατή έκταση γης που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για την συντήρησή μας Δημιουργία καταφυγίων για φυτά και ζώα σπανίων ή απειλούμενων ειδών

Η Περμακουλτούρα είναι ένα σύστημα σχεδιασμού που ασχολείται κατά κύριο λόγο με το σημείο 3 στον παραπάνω κώδικα, αλλά όσοι άνθρωποι έχουν υπεύθυνη δράση στη ζωή τους εν γένει προσυπογράφουν στην πραγματικότητα και τα δύο πρώτα σημεία […]

Πηγή: Kangouro.gr (με άδεια από την Permaculture in Greece)

By dasarxeio

«Στις μέρες μας σώζεται ένας αριθμός (άγνωστος) μεγάλων δένδρων χωρίς κάποια συστηματική απογραφή. Προδιαγραφές αναγνώρισης, εκτίμηση της κατάστασης διατήρησής τους, διαδικασίες θεσμοθέτησης και προτεινόμενα μέτρα προστασίας-διαχείρισης βρίσκονται σε αρχικό στάδιο». Αυτά τονίζει στο πλαίσιο σχετικής εργασίας που παρουσίασε στο 20ο πανελλήνιο δασολογικό συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στα Τρίκαλα, ο Δρ Νικόλαος Σ. Γρηγοριάδης, τ. Διευθυντής Ερευνών Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών στη Θεσσαλονίκη, τις εργασίες του οποίου παρακολούθησε το Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Τα αιωνόβια δένδρα, σύμφωνα με τον ίδιο, πάντοτε και παντού συγκέντρωναν το ενδιαφέρον του ανθρώπου για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Οι εντυπωσιακές διαστάσεις που παίρνουν με τα χρόνια μαζί με τη μακροζωία αποτελούν δύο μόνο λόγους από τους λόγους για τους οποίους ο άνθρωπος διαχρονικά αισθάνεται δέος απέναντί τους. Στην αρχαιότητα, τα μεγάλα δένδρα ταυτίζονταν με την αιωνιότητα, ενώ στο εσωτερικό τους κατοικούσαν νύμφες και απαγορευόταν αυστηρά με ποινή θανάτου η κοπή τους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα διάσπαρτα στη χώρα, τονίζει ο κ. Γρηγοριάδης, οφείλουν την ύπαρξή τους σε τοπικές πρωτοβουλίες. Και εξηγεί:

«Στην Κω, κοντά στο μεσαιωνικό κάστρο βρίσκεται ο υπεραιωνόβιος πλάτανος, η ηλικία του οποίου εκτιμάται σε 2.300 χρόνια, συνδεδεμένος στη φαντασία του τοπικού πληθυσμού με τον Ιπποκράτη, τον μεγάλο δάσκαλο της ιατρικής στους αρχαίους χρόνους. Στη σκιά του λέγεται πως δίδαξε ο πατέρας της ιατρικής επιστήμης, αποτελώντας έτσι ένα φυσικό, πολιτιστικό και ιστορικό αξιοθέατο για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο από την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο. Επίσης, τελευταία η εκπόνηση ειδικής μελέτης για αιωνόβια δένδρα, όπως είναι η περίπτωση των τεσσάρων πλατανιών του Δήμου Θεσσαλονίκης έγινε σύμφωνα με τις διατάξεις της Εθνικής Δασικής-Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας (Δασικός Κώδικας και άρθρο 6 του Ν. 3937/2011) και τη βιβλιογραφία. Αποτελεί δε επίσης μια κλασική περίπτωση αρμονικής συνεργασίας μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών και τις αρμόδιες αρχές προκειμένου υπέργηρα δένδρα, εντός ή και εκτός κατοικημένων περιοχών, να μπορούν να κηρυχθούν “ Διατηρητέα Μνημεία της Φύσης”». Ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός, καταλήγει τονίζοντας ο κ. Γρηγοριάδης, θα συμβάλει στην καλύτερη φροντίδα τους και επομένως στη μακροζωία τους, στη μεγαλύτερη ασφάλεια των πολιτών και των υποδομών, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών και του περιβάλλοντος. Αποτελούν σπάνιους οικοτόπους συνεισφέροντας στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, με δυνατότητες οικοτουριστικής και εκπαιδευτικής ανάδειξης και ανάπτυξης της φυσικής κληρονομιάς μιας περιοχής προς όφελος της παρούσας αλλά και των μελλοντικών γενεών.

Από την εμπειρία του συγγραφέα αλλά και τη βιβλιογραφία προκύπτει πως η επικρατούσα προσέγγιση του θέματος στηρίζεται στην οπτική (visual) μέθοδο ή στη βασική, η οποία περιλαμβάνει ορισμένες μετρήσεις. Στόχος θα πρέπει να είναι η ολοκληρωμένη προσέγγιση, η οποία θα περιλαμβάνει στοιχεία και από τις τρεις ομάδες παραγόντων που επηρεάζουν την ανάλυση επικινδυνότητας των μνημειακών δένδρων, δηλαδή τους παράγοντες τους περιβαλλοντικούς, τους ανθρωπογενείς και εκείνους που έχουν άμεση σχέση με τα ίδια τα δένδρα, π.χ. διαστάσεις κ.ά..

Συμπερασματικά, δεν παραλείπει να τονίσει ο κ. Γρηγοριάδης, θα έπρεπε δένδρα παρόμοια και με τα παραπάνω γνωρίσματα να κηρύσσονται Διατηρητέα Μνημεία της Φύσης και παράλληλα να ξεκινήσει μια σειρά ειδικών μελετών (θρέψης, στατικής και δυναμικής ανάλυσης κ.λπ.) με στόχο την ασφάλεια και την προστασία πολιτών και αγαθών-υποδομών και τη διατήρησή τους για τις επόμενες γενεές. Ειδικότερα, παρατηρήθηκε έλλειψη εξειδικευμένης γνώσης και εμπειρίας όσον αφορά τα «Μνημειακά Δένδρα», γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη ανάπτυξης σχετικής ερευνητικής δραστηριότητας ειδικότερα στην Ελλάδα, η οποία μάλιστα φιλοξενεί πληθώρα υπεραιωνόβιων δένδρων, αρκετά από τα οποία συνδέονται με την ιστορική και πολιτιστική μας κληρονομιά, π.χ. ο πλάτανος του Ιπποκράτη στην Κω, το κλήμα του Παυσανία στην Πελοπόννησο κ.ά. Ο ίδιος τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Οι Έλληνες έχουν άρρηκτους δεσμούς με τη φύση που τους περιβάλλει και επομένως και με τα δένδρα – Μνημεία της Φύσης. Τα τελευταία αποτελούν επίσης μια ειδική κατηγορία του ευρωπαϊκού δικτύου ΦΥΣΗ 2000 και ως τέτοια προστατεύονται από την οργανωμένη πολιτεία».

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ