2.
μέρος δεύτερο.
Ο «Επιστημονικός Λαϊκισμός»
Το παζλ του ανορθολογισμού βέβαια, είναι μεγάλο, οι δεσμοί που ενώνουν την Καταστροφολογία, τη Συνωμοσιολογία και το Λαϊκισμό είναι πολλοί και ισχυροί. Όταν αυτό μάλιστα συνδέεται με τον «Επιστημονικό Λαϊκισμό», τότε τα πράγματα γίνονται σοβαρά για αρκετούς λόγους. Οι σημαντικότεροι ίσως από αυτούς είναι:
Πρώτον,το κύρος που περιβάλλει την επιστημονική ιδιότητα στα μάτια της κοινωνίας, ως προς την υιοθέτηση ανορθολογικών και μη επιβεβαιωμένων επιστημονικά θέσεων και υποθέσεων.
Δεύτερον,η αρνητική επίδραση που ασκείται όσον αφορά τις επιλογές, τη στάση και τις συμπεριφορές των ανθρώπων σε όλα τα επίπεδα της καθημερινής ζωής (π.χ. υγεία, διατροφή, σωματική και ψυχική ασφάλεια, κοινωνικές συνήθειες, κοινωνικές διακρίσεις κλπ.).
Τρίτον, το πόσο αυτές οι επιλογές παίζουν σημαντικό ρόλο στην οικονομία γενικότερα, αλλά και στις επιλογές οικονομικής φύσης (κατανάλωση, αποταμίευση, επενδύσεις κλπ.).
Ας ορίσουμε όμως αυτό το φαινόμενο, που το αποκαλούμε ως «Επιστημονικό Λαϊκισμό» σε τρία επίπεδα.
Το πρώτο αφορά τους λόγους της «επιτυχίας» του. Ο Επιστημονικός Λαϊκισμός λοιπόν:
1.- Αφορά δημόσιες εμφανίσεις, παρουσιάσεις, δημοσιεύσεις, συνεντεύξεις, βίντεο και βιβλία από επιστήμονες στον τομέα της εξειδίκευσής τους.
2.- Σε αρκετές περιπτώσεις όμως, αφορά και επιστήμονες με εξειδίκευση σε διαφορετικό πεδίο, σε συγγραφείς, δημοσιογράφους, αναλυτές και πάσης φύσεως σχολιαστές, με σημαντική αναγνωρισιμότητα.
3.- Πολύ συχνά βασίζεται στο φαινόμενο της «σοφιστείας». Παρ’ όλον ότι δεν παραποιούνται δηλαδή πραγματικά περιστατικά ή επιστημονικά δεδομένα, αντίθετα συνάγονται αυθαίρετα ή άνευ επιστημονικής παρατήρησης και πειραματικής / ερευνητικής διαδικασίας, συμπεράσματα.
4.- Εμφανίζεται σε χρονικές στιγμές που το κοινό είναι ευαισθητοποιημένο και έτοιμο να ακούσει και να δεχθεί αυτό που του αρέσει, αυτό που φοβάται η και αυτό που ελπίζει. Όταν μάλιστα αυτό ακολουθεί ή συμπίπτει με παγκόσμιες κρίσεις (όπως οικονομικές, περιβαλλοντικές, υγειονομικές ή ανθρωπιστικές), τότε η επιτυχία και η δημοφιλία του είναι σίγουρη!
5.- Εκφράζεται από πραγματικά ταλαντούχους ανθρώπους στη Διήγηση (Story–telling) και την επικοινωνία μέσα από έναν γοητευτικό, ελκυστικό, συχνά συγκινησιακό, μα σίγουρα απλό και κατανοητό λόγο, που αγγίζει (ιδιαίτερα συναισθηματικά) τον ακροατή ή τον αναγνώστη.
6.- Υιοθετεί αρκετά συχνά, αφ’ ενός ένα αλάθητο μανιχαϊστικό μοντέλο που προσομοιάζει επίσης στον πολιτικό λαϊκισμό (καλοί-κακοί, εμείς-άλλοι, ελίτ-λαός, συμφέροντα-κοινωνία κλπ.) και αφ’ ετέρου την κατάλληλη δόση επαναστατικότητας, αποκάλυψης και αντίστασης εναντίον του κάθε «κατεστημένου» (πολιτικού, επιχειρηματικού, επιστημονικού κλπ.), αλλά και υπέρ ή κατά (ανάλογα σε ποιους απευθύνεται) της «πολιτικής ορθότητας».
7.- Δημιουργεί βιβλία–bestsellers, με μεγάλους αριθμούς πιστών οπαδών και «followers», καθώς συχνά τους «επιβεβαιώνει», η και τους κολακεύει, προσθέτοντας επιστημονικό κύρος στις απόψεις τους, εφοδιάζοντας τους με επιχειρήματα και νέο και πρόσφορο υλικό.
8.- Έχει συνακόλουθα μεγάλη εμπορική επιτυχία, η οποία προκαλεί και αναπαράγει ακόμα μεγαλύτερη εμπορική αξιοποίηση και φυσικά μεγάλη προβολή από τα media, που έχουν «μεγάλη μύτη» σε ό,τι «πουλάει» (αναλογισθείτε τους stars των media στην πρόσφατη μνημονιακή εποχή) .
9.- Στηρίζεται στην «απόλυτη» συνταγή επιτυχίας: Εύκολη, γρήγορη, και απλουστευτική επιστημονική (αν και συχνότερα είναι επιστημονικοφανής) γνώση.
10.- Υπάρχει βέβαια και το ΕΥΤΥΧΩΣ! Ευτυχώς λοιπόν, αφού περάσει η «μόδα» τους, τα best–sellers αυτά ουδεμία επίδραση ασκούν πλέον, ούτε κανένα αποτύπωμα αφήνουν στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα. Προσφέρουν βέβαια διασημότητα και οικονομικό όφελος στους εκφραστές τους και πολλά κέρδη στους επαγγελματίες διαφημιστές και εκδότες τους.
Το δεύτερο επίπεδο αφορά τα κίνητρα των εκφραστών του. Τα κατά τη γνώμη μας κυρίαρχα κίνητρά τους ενδεικτικά είναι (και χωρίς να σημαίνει ότι όλα αυτά ισχύουν για όλους): Ναρκισσισμός, δημοφιλία, αναγνωρισιμότητα, διασημότητα, εξουσία, κύρος, επιστημονικός εγωισμός, εμμονή στην ανάδειξη-υποστήριξη-προβολή και επιβολή απόψεων και θεωριών τους (μερικές φορές ακόμα και σε παρανοϊκό επίπεδο), έμμεσος τρόπος προώθησής τους σε επιστημονικούς και συχνά άλλους «θώκους», παντογνωσία (επειδή είναι σημαντικοί στον τομέα τους, αποκτούν την ψευδαίσθηση ότι γνωρίζουν τα πάντα), οικονομικό όφελος κ.ά.
Το τρίτο αφορά την καθαρά επιστημονική του διάσταση, το θέμα δηλαδή των συχνών εμφανίσεων στα media και τον μεγάλο αριθμό επιστημονικών αναφορών (Googlescholars). Φαίνεται ότι οι περισσότεροι επιστήμονες που χαρακτηρίζονται από «Επιστημονικό Λαϊκισμό» κατέχονται από το Σύνδρομο του «Διάσημου Διανοούμενου» (IntellectualCelebritySyndrome). Αυτό που φαίνεται να τους απασχολεί ιδιαίτερα, είναι πρώτον, η μεγάλη δημοσιότητα και η εμφάνισή τους στα Κοινωνικά Δίκτυα και δεύτερον, ο μεγάλος αριθμός επιστημονικών αναφορών.
Το δυσάρεστο βέβαια για τους περισσότερους από αυτούς, είναι ότι οκτώ στις δέκα συχνότερα αναφερόμενες εργασίες όλων των εποχών, έχουν πολύ μικρή επιστημονική αξία. Το θέμα δηλαδή είναι τόσο οι Δημόσιες Εμφανίσεις τους, όσο και οι Επιστημονικές Αναφορές τους, να συνοδεύονται από σημαντική επιστημονική προσφορά. Τι όμως κι αν αυτό δεν συμβαίνει και το όνομά τους δεν γράφεται με χρυσά γράμματα στην επιστημονική ιστορία; «Μακροχρονίως, θα είμαστε όλοι νεκροί», είχε πει πολύ σοφά ο J.M.Keynes. Στο παρόν όμως και στο σύντομο μέλλον, η επικοινωνιακή τους «δεινότητα» και οι έξυπνοι και ευρηματικοί τίτλοι των δημοσιεύσεών τους, φαίνεται να πραγματοποιούν τις επιδιώξεις τους, σε αντίθεση με το κακό που έχει γίνει στην κοινωνία, στην οικονομία και ο σε βάθος χρόνου τραυματισμός του επιστημονικού κύρους!
συνέχεια…3
