Σε ένα χωριό της Εύβοιας, το δημοτικό σχολείο εμπνέει τους κατοίκους να σώσουν τα αρχαία τους

Γεννημένη με τη στόφα του δασκάλου, η κυρία Ευαγγελία Βελισσαρίου, διευθύντρια του δημοτικού σχολείου του Οξυλίθου Εύβοιας, πίστευε πάντα ότι η ιστορία δεν διδάσκεται μόνο στα βιβλία. Πιο σημαντικό για την ίδια είναι το εμπειρικό, βιωματικό κομμάτι, που βοηθάει αυτούς που ζουν σε μια περιοχή με πλούσια ιστορία να κατανοήσουν καλύτερα το παρελθόν όχι μόνο του τόπου τους, αλλά και ολόκληρης της χώρας και να το συνδέσουν με το παρόν· να ανακαλύψουν, με λίγα λόγια τις ρίζες τους και να επανασυνδεθούν με αυτές.

«Το πρώτο μας πρότζεκτ», μας είπε η δασκάλα όταν την συναντήσαμε στον Οξύλιθο, «αφορούσε τις βυζαντινές εκκλησιές του χωριού μας. Τις επισκεφτήκαμε με τα παιδιά και δημιουργήσαμε ένα βίντεο. Μέσα από τις τοιχογραφίες και από τους ρυθμούς των εκκλησιών, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να κατανοήσουν το Βυζάντιο, μια θρησκειοκρατούμενη αυτοκρατορία. Επίσης, παρατηρώντας την καταστροφή των τοιχογραφιών, τα παιδιά διδάχτηκαν την εποχή της Τουρκοκρατίας. Μέσα από παρόμοιες πρωτοβουλίες κατανοήσαμε ότι τα παιδιά είναι σε θέση να ζήσουν βιωματικά τις εποχές της ιστορίας μας».

Από το 00:00 μέχρι το 04:00 του βίντεο, τα παιδιά του δημοτικού σχολείου Οξυλίθου αναπαριστούν στα πλαίσια της βιωματικής μάθησης μία τυπική μέρα στην αρχαία Ελλάδα.«Εμπλουτίσαμε στη συνέχεια αυτές τις εμπειρίες με την προφορική παράδοση. Φιλοξενήσαμε στο σχολείο μας παππούδες και γιαγιάδες, που μοιράστηκαν τις αναμνήσεις τους και μας μετέφεραν θρύλους και παραδόσεις. Ακόμη και οι γονείς συμμετέχουν ενεργά στις πρωτοβουλίες μας και, αφήνοντας στην άκρη για λίγο την τηλεόραση, συζητούν με τα παιδιά διαφορετικά θέματα και μοιράζονται τον ενθουσιασμό τους. Προσπαθούμε επίσης να εμπλέξουμε τους τοπικούς συλλόγους και φορείς», λέει η διευθύντρια.«Προσωπικά θεωρώ», εξηγεί η κ. Βελισσαρίου την προσέγγισή της, «ότι το σχολείο είναι ένα ζωντανό κύτταρο της κοινωνίας και ένας οργανισμός δουλεύει σωστά μόνον όταν υπάρχει συνεργασία όλων των κυττάρων του. Το αποτέλεσμα όλη της προσπάθειας είναι τα παιδιά να θέσουν γερές βάσεις ώστε όλα αυτά που θα διαβάσουν στην συνέχεια να μοιάζουν πιο εύπεπτα».

Με αυτό το σκεπτικό και τα μάτια στραμμένα στην αρχαία ιστορία του τόπου τους και τη βιωματική εκμάθησή της, τα παιδιά του δημοτικού σχολείου του Οξυλίθου και οι δάσκαλοί τους ξεκίνησαν ένα πολύ φιλόδοξο πρότζεκτ, για την αρχαία Κύμη. Που βρίσκεται στα πόδια τους.

Τρεις πόλεις, τρεις διαφορετικοί πολιτισμοί γεννηθήκαν στον Οξύλιθο. Ο λόγος για την Κύμη και τις αποικίες της στα βορειοδυτικά παράλια της Μικράς Ασίας (Σμύρνη) και στην Καμπανία της νότιας Ιταλίας (Κύμη). Ο αρχαιολογικός χώρος που βρίσκεται λίγο έξω από τον Οξύλιθo, είναι η ζωντανή μαρτύρια αυτού του παρελθόντος. Η αρχαιολόγος Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη, που ανέσκαψε την τοποθεσία, τον θεωρεί μέρος της αρχαίας Κύμης.

Ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται σε απόσταση τριών χιλιομέτρων από τη θάλασσα, στον λόφο Βιγλατούρι. Η τοποθεσία, που έχει υπεροχή θέα στο πέλαγος (βρίσκεται στα 3 χλμ. από τη θάλασσα), βρίσκεται δίπλα στον ποταμό Μανικιάτη, τον αρχαίο Αχελώο, και στο μέσο μιας καταπράσινης πεδιάδας. Το νερό, το εύφορο έδαφος και η οχυρή θέση ήταν τα στοιχεία που προσέλκυσαν τους ανθρώπους να κατοικήσουν την περιοχή, από την προϊστορική εποχή μέχρι και σήμερα.Το όνομα Βιγλατούρι εξάλλου, που πήρε ο λόφος αργότερα, βγαίνει από τις λέξεις «βίγλα», που σημαίνει σκοπιά, καραούλι και «τουρ», που σημαίνει πύργος.

Στη τοποθεσία αυτή ανακαλύφθηκε ένας ολόκληρος οικισμός με σπίτια, ιερά, πλατείες, δρόμους και τάφους. Τα ερείπια είναι ορατά και καλύπτουν όλες τις πλαγιές του λόφου. Ανήκουν κυρίως στον οικισμό των γεωμετρικών χρόνων, κατά τους οποίους η περιοχή γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή της, αλλά υπάρχουν και βιοτεχνικές εγκαταστάσεις από την προϊστορική εποχή και ένα μυκηναϊκό μέγαρο.Έχουν αποκαλυφθεί ορθογώνια και αψιδωτά οικοδομήματα, λιθόστρωτοι δρόμοι κατασκευασμένοι από μικρές πέτρες, βότσαλα και πατημένα όστρακα, καθώς και μικρό τμήμα του τείχους στους πρόποδες του λόφου. Στον κεντρικό πυρήνα του οικισμού υπήρχε πλατεία κι ένα ιερό, που θεωρείται ότι χρησίμευε ως τόπος λατρείας ευγενών, οι οποίοι ταξίδεψαν και χάθηκαν μακριά από την πατρίδα τους.

Η Κύμη της γεωμετρικής εποχής ήταν σημαντική πόλη, με επαφές σε όλον τον τότε γνωστό κόσμο, λόγω της γεωγραφικής θέσης της Εύβοιας, η οποία αποτέλεσε γέφυρα στην διακίνηση ανθρώπων κι εμπορευμάτων από τον Βορρά προς τον Νότο και από την Ανατολή προς τη Δύση.Όταν λοιπόν τον 8ο αι. π.Χ. άρχισε η μεγάλη περιπέτεια του αποικισμού, οι αρχαίοι Κυμαίοι ήταν ιδανικά προετοιμασμένοι και εξοπλισμένοι. Έτσι, το 770 π.Χ. ίδρυσαν μαζί με τους κατοίκους της Χαλκίδας την ομώνυμη αποικία στην Κάτω Ιταλία.Από ό,τι φαίνεται, οι Ευβοείς ακολούθησαν τα ίχνη του Οδυσσέα, χωρίς όμως να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες του. «Όταν βρέθηκα στην Κύμη την ιταλιωτική, νόμιζα ότι βρισκόμουν στην Κύμη της Εύβοιας», είχε πει σε συνέντευξη στον Βασίλη Βασιλικό ο γνωστός αρχαιολόγος Γιάννης Σακελλαράκης. «Ο τόπος ήταν ο ίδιος, η απόσταση από τη θάλασσα, οι κατάφυτοι γήλοφοι. Μόνο οι άνθρωποι φορούσαν άλλα ρούχα. Ο μετανάστης ήθελε να μείνει κάπου που του θύμιζε την πατρίδα του».

Μαζί στη νέα τους πατρίδα οι Κυμαίοι πήραν και το κυμαϊκό-χαλκιδικό αλφάβητο, που πέρασε από τη Μεγάλη Ελλάδα στους Λατίνους, για να αποτελέσει αργότερα το λατινικό αλφάβητο.Η αποκάλυψη της αρχαίας Κύμης έγινε με την ανασκαφή που ξεκίνησε το 1984 και προκάλεσε ενθουσιασμό, καθώς σιγά σιγά έφερε στο φως την ιστορία της πόλης. Η αρχική χαρά όμως δεν ακολουθήθηκε από πράξεις. Το 1994, δέκα χρόνια μετά, οι ανασκαφές διακόπηκαν λόγω έλλειψης πόρων και χρηματοδότησης από το υπουργείο Πολιτισμού.Από αυτό το σημείο, αρκετά χρόνια μετά, ανέλαβαν δράση οι μικροί μαθητές του δημοτικού σχολείου Οξυλίθου και οι δάσκαλοί τους.

To 2012 το Δημοτικό Σχολείο Οξυλίθου εκπόνησε ένα πρόγραμμα που διάρκεσε έναν ολόκληρο χρόνο, σχετικά με το Βιγλατούρι. «Ξεκινήσαμε με τα παιδιά να ψάχνουμε στο ίντερνετ και σε βιβλία, ίχνη και στοιχεία που αφορούσαν την αρχαία Κύμη και το Βιγλατούρι», μας είπε η κυρία Βελισσαρίου φανερά περήφανη.«Συλλέξαμε πληροφορίες, φωτογραφίες, συνεργαστήκαμε και με συλλόγους που είχαν επισκεφτεί την αιολική Κύμη και το ταξίδι ξεκίνησε. Κατασκευάσαμε μέχρι και αγγεία και όστρακα των γεωμετρικών χρόνων, όπου τα παιδιά έγραψαν το όνομά τους με κυμαϊκό αλφάβητο, τα κρύψαμε στην αυλή του σχολείου και στη συνέχεια οργανώσαμε ανασκαφές. Ανεβάσαμε επίσης ένα θεατρικό, τις Νεφέλες, στον αρχαιολογικό χώρο του Βιγλατουρίου».Το σχολείο ταυτόχρονα ήρθε σε επαφή με τον δήμο του Bacoli στη νότια Ιταλία, όπου βρίσκεται η Cuma (Κύμη στα ιταλικά). «Mε τη βοήθεια του δήμου Κύμης, αντιπροσωπεία δασκάλων και μαθητών επισκέφτηκε το Bacoli, όπου προβλήθηκε το βίντεο για το Βιγλατούρι. Δωρίσαμε ακόμη και μια τριήρη κατασκευασμένη από τα παιδιά στους Ιταλούς», λέει η διευθύντρια.

rkidsholdtriiris.jpg

Το τελικό προϊόν του πρότζεκτ, στο οποίο συμμετείχαν όλες οι τάξεις, ήταν ένα τρυφερό video για την ιστορία του τόπου, που προβλήθηκε στο σχολείο σε μία ειδική εκδήλωση, στην οποία ήταν παρούσα η κυρία Σαπουνά-Σακελλαράκη.

Κανείς δεν περίμενε την αντίδραση της αρχαιολόγου: «Συγκινήθηκε τόσο πολύ, ώστε μας έδωσε την υπόσχεση ότι είναι διατεθειμένη να συνεχίσει τις ανασκαφές, με την προϋπόθεση ότι εμείς θα καταφέρουμε να μας γίνει δωρεά των ιδιοκτησιών που εφάπτονται του αρχαιολογικού χώρου», λέει η κ. Βελισσαρίου.Δάσκαλοι και μαθητές σήκωσαν τα μανίκια και έπιασαν δουλειά. Ήταν αποφασισμένοι να τα καταφέρουν, ώστε να σώσουν από τη λήθη ό,τι είχε απομείνει από το παρελθόν της περιοχής τους. Το έργο τους δεν ήταν εύκολο. Κατάφεραν όμως, με πείσμα και κόπο, να βρουν τους όμορους ιδιοκτήτες του αρχαιολογικού χώρου, και τους έπεισαν, έναν προς έναν, να δωρίσουν τα χωράφια τους στο ελληνικό δημόσιο.Τώρα, όπως με χαρά μας πληροφορεί η πολυσχιδής δασκάλα, αναμένεται να ξεπεραστούν τα τελευταία γραφειοκρατικά εμπόδια για να ξεκινήσουν εκ νέου οι ανασκαφές και ένα ακόμη όνειρο των δραστήριων μαθητών του Οξυλίθου να γίνει πραγματικότητα…