Η κοσμοθεωρία του Βαγγέλη Παπαθανασίου ως δημιουργού όπως έχει καταγραφεί στο Το βιβλίο Vangelis: Ο άγνωστος άνθρωποςτου Μαρκ Τζ. Τ. Γκρίφιν, στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μπαρμπουνάκη
Η δημιουργία προηγείται της τεχνικής. Ο Βαγγέλης δεν αντιμετώπιζε τη μουσική ως εφαρμογή κανόνων. Η τεχνική ήταν εργαλείο, όχι αφετηρία. Πίστευε περισσότερο στο ένστικτο, στην αμεσότητα και στην εσωτερική ανάγκη έκφρασης. Η μεγάλη γνώση δεν πρέπει να εμποδίζει τον αυθορμητισμό.
Η μουσική υπάρχει ήδη — ο δημιουργός την ανακαλύπτει. Αυτή είναι ίσως η πιο φιλοσοφική πλευρά του. Δεν έβλεπε τη μουσική απλώς ως ανθρώπινη κατασκευή. Τη συνέδεε με τη φύση, το σύμπαν, τον ρυθμό και την αρμονία που υπάρχουν γύρω μας. Ο μουσικός, επομένως, δεν «κατασκευάζει» πάντοτε τη μουσική· κατά κάποιον τρόπο συντονίζεται μαζί της.
Η ελευθερία είναι προϋπόθεση δημιουργίας. Απέφευγε τις κατηγοριοποιήσεις: ηλεκτρονική μουσική, κλασική, progressive, κινηματογραφική κ.λπ. Οι ετικέτες μπορεί να είναι χρήσιμες στη μουσική βιομηχανία, αλλά για τον δημιουργό μπορούν να μετατραπούν σε φυλακή. Το έργο πρέπει να ακολουθεί τον δημιουργό και όχι ο δημιουργός τις απαιτήσεις της αγοράς.
Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο. Παρότι ταυτίστηκε όσο ελάχιστοι με τα synthesizers και την ηλεκτρονική μουσική, δεν λάτρευε την τεχνολογία για την τεχνολογία. Το μηχάνημα αποκτά αξία μόνο όταν διευρύνει τις ανθρώπινες δυνατότητες. Αν αρχίσει να υπαγορεύει στον άνθρωπο πώς θα δημιουργήσει, τότε η σχέση αντιστρέφεται.
Ο αυτοσχεδιασμός είναι τρόπος σκέψης. Πολλά έργα του γεννήθηκαν μέσα από την άμεση εκτέλεση. Προτιμούσε να βρίσκεται μπροστά στα όργανα και να δημιουργεί εκείνη τη στιγμή αντί να έχει προκαθορίσει τα πάντα στο χαρτί. Υπάρχει εδώ μια ευρύτερη ιδέα: η υπερβολική προετοιμασία μπορεί μερικές φορές να σκοτώσει την ανακάλυψη.
Η επιτυχία δεν χρειάζεται θόρυβο. Αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του ανθρώπου Βαγγέλη. Απέφευγε τη δημοσιότητα, τις κοσμικές εμφανίσεις και την κατασκευή δημόσιας εικόνας, παρότι είχε αποκτήσει παγκόσμια αναγνώριση. Το έργο μπορούσε να βρίσκεται στο προσκήνιο ενώ ο ίδιος παρέμενε στο παρασκήνιο.
Δεν δημιουργούμε πρωτίστως για τα βραβεία. Το Όσκαρ για το Chariots of Fire ασφαλώς τον έκανε γνωστό σε ένα τεράστιο κοινό. Ωστόσο, η συνολική στάση του δείχνει έναν άνθρωπο που δεν όριζε την αξία του έργου του από βραβεία, πωλήσεις ή κριτικές. Η εξωτερική αναγνώριση είναι αποτέλεσμα, όχι σκοπός.
Η περιέργεια είναι κινητήρια δύναμη. Από τους Forminx και τους Aphrodite’s Child μέχρι το Blade Runner, τη Mythodea και τις συνθέσεις που συνδέθηκαν με το διάστημα, βλέπουμε έναν άνθρωπο που δεν ήθελε να επαναλαμβάνει την επιτυχία του. Αναζητούσε συνεχώς το επόμενο άγνωστο πεδίο.
Επιστήμη, τέχνη και φιλοσοφία δεν είναι ξένοι κόσμοι. Η σχέση του με το διάστημα, την αστρονομία και την τεχνολογία δεν ήταν διακοσμητική. Τον απασχολούσε η θέση του ανθρώπου μέσα στο σύμπαν. Γι’ αυτό και αρκετή μουσική του προκαλεί την αίσθηση ότι ξεπερνά μια συγκεκριμένη ιστορία και αναφέρεται σε κάτι ευρύτερο.
Ο άνθρωπος μπορεί να είναι μεγάλος χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να αποδεικνύει ότι είναι μεγάλος. Ίσως εδώ βρίσκεται το ωραιότερο μήνυμα που μπορεί να πάρει κανείς από τη ζωή του. Ο Βαγγέλης έγινε ένας από τους διεθνώς αναγνωρίσιμους Έλληνες δημιουργούς χωρίς να οικοδομήσει γύρω του έναν θορυβώδη μύθο αυτοπροβολής.
