Η σύγχρονη επιστήμη δεν γεννήθηκε μέσα στα πανεπιστήμια, αλλά έξω από αυτά: στις αυλές των ηγεμόνων, στα σαλόνια των λογίων και στις πρώτες επιστημονικές εταιρείες, οι οποίες συχνά συγκρούονταν με το πανεπιστημιακό κατεστημένο.
Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:
Royal Society (1660, Αγγλία): Το σύνθημά της ήταν το αποκαλυπτικό Nullius in verba — «μην δέχεσαι τον λόγο κανενός ως αυθεντία». Ο Φράνσις Μπέικον κατηγορούσε τα πανεπιστήμια ότι είχαν γίνει «φυλακές λίγων συγγραφέων». Φυσικά, υπήρχαν εξαιρέσεις: ο Νεύτων, για παράδειγμα, ήταν καθηγητής στο Κέιμπριτζ. Δεν ήταν λοιπόν μια μάχη «πανεπιστημίων εναντίον επιστημόνων», αλλά η γέννηση μιας νέας νοοτροπίας.
Γαλλική Ακαδημία Επιστημών (1666): Είχε καθαρά πρακτικό σκοπό. Ιδρύθηκε από τον υπουργό Κολμπέρ με τη λογική ότι η επιστήμη πρέπει να υπηρετεί το κράτος: χαρτογραφήσεις, ναυσιπλοΐα, μηχανική, στρατός και αστρονομία. Το κράτος πλήρωνε γιατί περίμενε συγκεκριμένα κέρδη.
Παράλληλα, η γνώση άρχισε να εκλαϊκεύεται. Τα επιστημονικά βιβλία γράφονταν πλέον στις εθνικές γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά κ.λπ.), ενώ τα συντηρητικά πανεπιστήμια επέμεναν στα λατινικά, μιλώντας μόνο σε μια κλειστή ελίτ.
