Ζούμε σε μια εποχή που αγαπά τις μετρήσεις. Μετράμε τα βήματά μας, τους παλμούς της καρδιάς μας, την παραγωγικότητά μας, ακόμη και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς μας. Δεν είναι λοιπόν παράξενο που τις τελευταίες δεκαετίες πληθώρα τεστ νοημοσύνης, προσωπικότητας, συναισθηματικής νοημοσύνης και επαγγελματικής καταλληλότητας έχουν κατακλύσει σχολεία, πανεπιστήμια, στρατούς και μεγάλες επιχειρήσεις.
Το παράδοξο είναι ότι όσο περισσότερο εξελίσσονται αυτά τα εργαλεία, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να απαντηθεί με βεβαιότητα το ερώτημα: τι ακριβώς μετρούν; Οι ίδιοι οι σοβαροί ερευνητές αναγνωρίζουν ότι τα τεστ δεν αποκαλύπτουν ολόκληρο τον άνθρωπο. Μετρούν ορισμένες ικανότητες, τάσεις ή συμπεριφορές μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες, αλλά όχι το πλήρες εύρος της προσωπικότητας και των δυνατοτήτων του.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εμφάνιση της συναισθηματικής νοημοσύνης. Για πολλά χρόνια το τεστ IQ θεωρούνταν σχεδόν η απόλυτη πυξίδα της ανθρώπινης ευφυΐας. Σύντομα όμως έγινε φανερό ότι άνθρωποι με εξαιρετικές γνωστικές ικανότητες συχνά δυσκολεύονταν να συνεργαστούν, να ηγηθούν, να δημιουργήσουν σχέσεις ή να διαχειριστούν τις αποτυχίες τους. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα ότι υπάρχει μια άλλη μορφή ευφυΐας: η ικανότητα να κατανοεί κανείς τα συναισθήματα τα δικά του και των άλλων, να δείχνει ενσυναίσθηση, να ελέγχει τις αντιδράσεις του και να κινείται με ευελιξία μέσα στον κοινωνικό κόσμο.
Κάθε νέο τεστ όμως που φιλοδοξεί να συμπληρώσει το προηγούμενο, μοιάζει να επιβεβαιώνει ένα βαθύτερο συμπέρασμα: ο άνθρωπος είναι μεγαλύτερος από κάθε μέτρηση. Η δημιουργικότητα, η επιμονή, το ήθος, η φαντασία, η αγάπη, η πίστη σε έναν σκοπό, η ικανότητα να σηκώνεται κανείς ύστερα από μια ήττα, δύσκολα χωρούν σε αριθμούς και κλίμακες αξιολόγησης.
Τα τεστ έχουν αναμφίβολα τη χρησιμότητά τους. Μπορούν να προσφέρουν ενδείξεις, να φωτίσουν πτυχές της προσωπικότητας και να βοηθήσουν στη λήψη αποφάσεων. Γίνονται όμως επικίνδυνα όταν μετατρέπονται σε τελεσίδικες ετυμηγορίες για την αξία ενός ανθρώπου.
Τελικά τα τεστ μετρούν κάτι πραγματικό, αλλά όχι τα πάντα. Και ευτυχώς όχι τα πάντα. Γιατί η ανθρώπινη προσωπικότητα παραμένει πιο πλούσια, πιο σύνθετη και πιο απρόβλεπτη από κάθε ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να την εγκλωβίσει σε έναν αριθμό.
