Κάποιες φορές η τακτοποίηση μιας μεγάλης βιβλιοθήκης μοιάζει περισσότερο με αρχαιολογική ανασκαφή παρά με οικιακή εργασία. Ιδίως όταν τα βιβλία έχουν συσσωρευτεί επί δεκαετίες και κουβαλούν μαζί τους όχι μόνο γνώσεις αλλά και ολόκληρες εποχές της ζωής σου. Ίσως με έχει επηρεάσει και εκείνη η περίφημη φράση που αποδίδεται στον Umberto Eco:
«Έχω μεγάλη βιβλιοθήκη για να μου θυμίζει ότι δεν γνωρίζω σχεδόν τίποτα.»
Κι όμως, αυτός ο «μπελάς» έχει και τη χάρη του. Μέσα στα ράφια και στα ξεχασμένα συρτάρια ξαναβρίσκεις βιβλία που νόμιζες πως είχαν χαθεί μαζί με τα χρόνια. Και τότε, με μια μόνο φευγαλέα ματιά, ανακαλούνται μνήμες, σκέψεις και επιρροές που σε διαμόρφωσαν βαθιά — πολλές φορές χωρίς ποτέ να έχεις συνειδητοποιήσει από πού ακριβώς ξεκίνησαν.
Ένα τέτοιο βιβλίο βρέθηκε πρόσφατα μπροστά μου: το Walden, που είχα διαβάσει το 1970 και είχε καταλήξει ξεχασμένο σε ένα παλιό συρτάρι.
Το έργο αυτό δεν είναι απλώς ένα βιβλίο φυσιολατρίας. Είναι ένα βαθιά ανθρώπινο και φιλοσοφικό κείμενο για την απλότητα της ζωής, την ελευθερία από την υπερκατανάλωση, τη σχέση ανθρώπου και φύσης, την αυτάρκεια, τη δημιουργική μοναξιά αλλά και την αντίσταση στη ματαιοδοξία της κοινωνικής επίδειξης.
Ο Henry David Thoreau έζησε πράγματι για περίπου δύο χρόνια (1845–1847) σε μια μικρή καλύβα κοντά στη λίμνη Walden Pond, προσπαθώντας να ζήσει «συνειδητά», μακριά από τις πιέσεις της οργανωμένης κοινωνίας. Το βιβλίο είναι ταυτόχρονα ημερολόγιο ζωής, στοχασμός, κοινωνική κριτική και ύμνος στη φύση.
Ίσως το κεντρικό του μήνυμα να συνοψίζεται σε κάτι πολύ απλό και πολύ δύσκολο μαζί: οι άνθρωποι συχνά σπαταλούν τη ζωή τους κυνηγώντας πράγματα που στην πραγματικότητα δεν χρειάζονται.
Θυμάμαι πως εκείνη την εποχή, όσοι διαβάζαμε Θορώ, διαβάζαμε επίσης Jack London, John Steinbeck, Νίκο Καζαντζάκη και Hermann Hesse. Συγγραφείς διαφορετικοί μεταξύ τους, αλλά με έναν κοινό παρονομαστή: την αγωνία για το νόημα της ζωής και την αναζήτηση μιας πιο αυθεντικής ύπαρξης.
Και είναι πραγματικά εντυπωσιακό πως πολλά από όσα έγραφε ο Θορώ το 1854 ακούγονται σήμερα πιο επίκαιρα από ποτέ: η υπερφόρτωση πληροφοριών, η τυραννία της ταχύτητας, η απομάκρυνση από τη φύση, η σύγχυση ανάμεσα στις ανάγκες και στις επιθυμίες.
