Είναι λάθος να χρησιμοποιούμε τη λέξη «ΕΠΑΝΔΡΩΜΕΝΗ» για μια αποστολή όπου συμμετέχουν και γυναίκες;
Σύντομη απάντηση: Όχι. Στην ελληνική γλώσσα «επανδρωμένη» ονομάζεται μια αποστολή που είναι στελεχωμένη με ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ πλήρωμα (ανεξαρτήτως φύλου).
Αναλυτική εξήγηση:
Η γλώσσα εξελίσσεται και οι λέξεις αποκτούν διαφορετικά νοήματα από αυτά που υποδηλώνει η κυριολεκτική ετυμολογία (επί+ανήρ).
Σε ό,τι αφορά το συνθετικό «ανήρ», επειδή στην αρχαιότητα ταυτιζόταν και με τον άνθρωπο (π.χ. ο Όμηρος έκανε τον διαχωρισμό: άνδρες και θεοί), το συναντάμε ακριβώς με αυτή τη σημασία στις λέξεις:
Ανδροειδές: Ρομποτικό ομοίωμα ανθρώπου (και όχι απαραίτητα άνδρα).
Ανδρείκελο: Ομοίωμα ανθρώπου.
Εξανδραποδίζω: Υποδουλώνω άνθρωπο (και όχι άνδρα).
Ακόμα και η λέξη άνθρωπος, σύμφωνα με την επικρατούσα γλωσσολογική αντίληψη, προέρχεται από την λέξη άνδρας: άνθρωπος < ανδρ-ωπός, που σημαίνει «αυτός που έχει όψη άνδρα».
Ας μη στενεύουμε τη γλώσσα μας μένοντας, λοιπόν, σε απλουστευμένες κυριολεκτικές ετυμολογίες. Άλλωστε, συχνά χρησιμοποιούμε λέξεις με σημασία μεταφορική που έχουν αλλάξει το νόημα τους.
Μερικά παραδείγματα:
Γυμνάζομαι: Η κυριολεκτική ετυμολογία σημαίνει «ασκούμαι γυμνός», αλλά ελπίζω να φοράτε τα ρούχα σας όταν πάτε στο γυμναστήριο!
Συνάδελφος: Κυριολεκτικά υποδηλώνει αυτόν που είναι αδελφός μαζί με κάποιους άλλους. Σήμερα, όμως, υποδηλώνει αυτόν που εργάζεται στον ίδιο χώρο/επάγγελμα με κάποιον άλλον.
Υποκριτής: στην αρχαιότητα ήταν ο ηθοποιός στο αρχαίο δράμα, αλλά σήμερα έχει εντελώς αρνητική χροιά.
Για την επάνδρωση η πλησιέστερη εναλλακτική είναι το «στελεχώνω», το οποίο όμως μάλλον χρειάζεται συμπλήρωση (στελεχώνω με….). Άρα, αν θέλετε οπωσδήποτε να αποφύγετε το «επανδρωμένη», μπορείτε να λέτε «στελεχωμένη» αποστολή – κι όποιος κατάλαβε, κατάλαβε.
Ο λόγος που προσωπικά δεν προτιμώ το «στελεχώνω» είναι ότι στα ελληνικά η λέξη αυτή δεν αφορά μόνο ανθρώπους – ενώ όταν αφορά ανθρώπους συνήθως αναφέρεται σε άτομα που κατέχουν κάποια θέση σε εταιρείες ή οργανισμούς.
Το «στέλεχος» μπορεί να είναι: ο κορμός ή βλαστός φυτού, το κύριο τμήμα ενός αντικειμένου, το βασικό ή ηγετικό μέλος οργανωμένου συνόλου ανθρώπων (π.χ. κορυφαίο στέλεχος εταιρείας), γενετική παραλλαγή ιού ή βακτηρίου.
Αντίστοιχα, ενώ καταλαβαίνουμε όλοι αμέσως τι θα πει «μη επανδρωμένη» (αποστολή χωρίς ανθρώπους), η φράση «μη στελεχωμένη», τουλάχιστον στο δικό μου μυαλό, δημιουργεί αυθόρμητα το ερώτημα «μη στελεχωμένη με τι;»
Για παράδειγμα, αν σας έλεγα «Η αποστολή Mars 2020 ήταν μη στελεχωμένη…» θα καταλαβαίνατε όλοι αμέσως τι σημαίνει;
Η λέξη «επανδρωμένη» εξακολουθεί -να είναι η καταλληλότερη, διότι γίνεται σαφές ότι αναφέρεται σε ανθρώπους.
Φυσικά, εάν οι γλωσσολόγοι και οι φιλόλογοι αποφασίσουν συλλογικά και δημιουργήσουν/εγκρίνουν κάποια άλλη καταλληλότερη λέξη, ευχαρίστως να χρησιμοποιούμε εκείνη, αλλά προς το παρόν, τα λεξικά προτείνουν τη λέξη «επανδρωμένη».
Υ.Γ. Προσέξτε ότι εάν, λανθασμένα, βιαστούμε να δούμε τη λέξη «επανδρώνω» ως σεξιστική, τότε -αν επιβεβαιωθούν οι γλωσσολόγοι- θα χρειαστούμε εναλλακτική και για τη λέξη «άνθρωπος» και για κάθε σύνθετη λέξη που την περιέχει, όπως και για όλες τις άλλες λέξεις που περιέχουν μέσα τους με κάποιον τρόπο το συνθετικό «ανήρ».