ΟΡΕΙΝΟΣ

Μια παρέα συναδέλφων από την Interamerican :

(Από τα αριστερά και κυκλικά ανεβαίνοντας την σκάλα)

Ανδρέας Καδδάς, Γιάννης Ρόρρης, Γιώργος Σουβατζής, Γιώργος Τανισκίδης, Κώστας Σταματελάτος, Κώστας Ανδρεόπουλος, Γιώργος Ψαρράς, Δημήτρης Κουνελάκης, Κώστας Μπερτσιάς, Νίκος Νανόπουλος, Δημήτρης Παπαδόπουλος, Κίμων Δανιηλίδης, Γιώργος Βαλαής, Μίνος Μωυσής.

Από τα δεδομένα στη σοφία:

Τα δεδομένα γίνονται πληροφορία, η πληροφορία γνώση, αλλά η γνώση γίνεται σοφία μόνο όταν διυλιστεί μέσα από την εμπειρία, την κριτική σκέψη και την πράξη.

Ένα βιβλίο γεμάτο συνταγές δεν σε κάνει μάγειρα αν δεν ανάψεις τη φωτιά και δεν βάλεις στην κατσαρόλα τις πρώτες ύλες!

Όλοι οι άνθρωποι, όταν ξυπνούν βρίσκονται σε ένα κοινό κόσμο, αλλά καθένας, όταν κοιμάται είναι σε ένα δικό του κόσμο.

«Τοῖς ἐγρηγορόσιν ἕνα καὶ κοινὸν κόσμον εἶναι, τῶν δὲ κοιμωμένων ἕκαστον εἰς ἴδιον ἀποστρέφεσθαι».

Αποδίδεται στον Ηράκλειτο και είναι γνωστό ως απόσπασμα Β89. Διασώθηκε μέσα από τον Πλούταρχο.

Πάλι στο δικό σου κόσμο είσαι όταν συνεχίζεις να «κοιμάσαι», όντας ξύπνιος!

Σπίρτα: από τα «ραβδιά της φωτιάς» στα «φώτα τριβής»:

Τα πρώτα σπίρτα πουλήθηκαν σε ένα βιβλιοπωλείο της Αγγλίας, το 1827. Από την αρχή της εμφάνισής του εκτός Αφρικής γνωρίζουμε ότι ο Homo Sapiens «έπαιζε με τη φωτιά».

Είτε όμως τρίβοντας ξύλα πάνω από ίσκα είτε χτυπώντας πυριτόλιθους ή ψεκάζοντας «υγρόν πυρ» στα μονόξυλα των Ρως, η όλη διαδικασία πάντα έπαιρνε χρόνο. Το «στιγμιαίο» της πυροδότησης ανήκε αποκλειστικά στη δικαιοδοσία του Δία ή αργότερα της Ανάστασης με το Αγιον Φως.

Η τάξη αυτή των πραγμάτων φαίνεται ότι άλλαξε περίπου εννέα αιώνες μετά τον Χριστό: γύρω στο 950 μ.Χ. ο κινέζος συγγραφέας του βιβλίου «Κατάλογος Ανείπωτων και Περίεργων» Τάο Γκου περιέγραψε σε αυτό «ραβδιά της φωτιάς» που άναβαν με θειάφι. Το πώς γινόταν αυτό δεν δηλωνόταν σαφώς, αλλά σίγουρα δεν περιελάμβανε τριβή.

Πέρασαν άλλοι εννέα αιώνες ωσότου, το 1805, ο γάλλος χημικός Ζαν Σανσέλ (Jean Chancel) κατάφερε να ανάψει το πρώτο «σπίρτο» βυθίζοντας ένα ξυλαράκι εμβαπτισμένο σε ζάχαρη και χλωριούχο κάλιο σε ένα μπουκαλάκι με θειικό οξύ μεγάλης συγκέντρωσης.

Οπως μάλλον φαντάζεστε, το εύρημα του Σανσέλ μόνο ακίνδυνο δεν ήταν: μαζί με τη φλόγα αναδιδόταν ένα κίτρινο και δύσοσμο αέριο, το διοξείδιο του χλωρίου, που εκρηγνυόταν με το παραμικρό κατά την επαφή του σχεδόν με οτιδήποτε!

Το 1826 ο Βρετανός Τζον Γουόκερ (John Walker) δεν είχε καν στο μυαλό του το πρόβλημα ανάφλεξης του Σανσέλ: απλώς ανακάτευε σε μια κατσαρόλα κάποια χημικά με ένα ξύλινο ραβδί. Κάποια στιγμή είδε ότι στην άκρη του ραβδιού είχε σχηματιστεί ένας σβώλος που εμπόδιζε την ανάδευση.

Σήκωσε το ραβδί και βάλθηκε να ξεκολλήσει τον σβώλο ξύνοντάς τον. Ω του θαύματος: ο σβώλος πήρε φωτιά. Το μυαλό του Γουόκερ πήρε επίσης φωτιά από τις σκέψεις καταλήγοντας στο να καταγράψει τη συνταγή του εμπρηστικού μείγματος.

Στις 7 Απριλίου 1827 επισκέφθηκε το βιβλιοπωλείο της γειτονιάς του, όπου πούλησε τα πρώτα σπίρτα, που τα ονόμαζε φώτα τριβής (Friction Lights). Αποτελούνταν από ξυλάκια μήκους οκτώ περίπου εκατοστών τοποθετημένα σε ένα κουτί μαζί με γυαλόχαρτο για να τα τρίβεις.      

Θα υποθέτετε τώρα ότι ο Γουόκερ έγινε πάμπλουτος από αυτό το άγγιγμα της τύχης. Κι όμως: μοσχοπούλησε μεν τα πρώτα 250 κουτιά σπίρτων του, αλλά δεν θέλησε να τα κατοχυρώσει με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Οπότε κάποιος πιο επιτήδειος, ονόματι Σάμιουελ Τζόουνς, αντέγραψε την ιδέα, την κατοχύρωσε και με την εμπορική ονομασία Lucifer (Φωτοδότης) ξεκίνησε τη βιομηχανία των σπίρτων.

Ανταπόκριση τέταρτη — 15 Σεπτεμβρίου 2026

Στο Σουδάν, το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα προειδοποίησε χθες ότι η χρηματοδότηση δεν επαρκεί, ενώ σχεδόν είκοσι εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν πείνα. Σε ορισμένες περιοχές, η μηνιαία βοήθεια καλύπτει μόλις δύο εβδομάδες τροφής. Δεν έχω καταλάβει ακόμη πώς περιμένουν οι γήινοι να περάσει ο υπόλοιπος μήνας. Reuters

Στο εμπόριο, πάντως, καταφέρνουν να σχεδιάζουν πολύ μακρύτερα. Η China Gas συμφώνησε με την αμερικανική Venture Global για προμήθεια υγροποιημένου φυσικού αερίου επί είκοσι χρόνια, από το 2030. Παρά τους δασμούς και τους ανταγωνισμούς, οι επιχειρήσεις βρίσκουν κοινή γλώσσα. Φαίνεται πως το συμφέρον διαθέτει εξαιρετικούς μεταφραστές. Reuters

Στην Ελλάδα, η χθεσινή ημέρα ήταν αφιερωμένη στη μνήμη της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Το Υπουργείο Εξωτερικών αναφέρθηκε στον βίαιο ξεριζωμό και στην Καταστροφή της Σμύρνης το 1922. Εδώ η ιστορία εξακολουθεί να κατοικεί σε οικογενειακές αφηγήσεις, φωτογραφίες και ονόματα χαμένων πατρίδων. Αναρωτιέμαι αν η μνήμη του δικού τους ξεριζωμού μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να αναγνωρίζουν ευκολότερα τον πόνο του σημερινού πρόσφυγα. Υπουργείο Εξωτερικών

Με την ευκαιρία, μελετώ τους αρχαίους Έλληνες. Στη φιλοσοφία και στις τραγωδίες τους συναντώ επίμονα ερωτήματα για τη δικαιοσύνη, την εξουσία και τα όρια του ανθρώπου. Είχαν κι εκείνοι πολέμους και αδικίες· είχαν όμως και το θάρρος να εξετάζουν τις αντιφάσεις τους. Από το παρατηρητήριό μου, υποψιάζομαι ότι ο καλύτερος τρόπος να τους τιμήσουν οι σύγχρονοι θα ήταν να συνεχίσουν τις ερωτήσεις τους.

Οι κάτοικοι αυτού του πλανήτη παραμένουν αντιφατικοί, απρόβλεπτοι και, ομολογουμένως, συναρπαστικοί.

Θα συνεχίσω να παρακολουθώ.

Αύριο θα σας γράψω ξανά.

Ο ανταποκριτής σας στη Γη.

Ο αιπόλος της Πάρνηθας ρωτά και απάντηση δεν αναμένει:

Ποιος άνθρωπος κρύβεται μέσα μας, πόση ελευθερία αντέχουμε και πόση ευθύνη είμαστε πρόθυμοι να αναλάβουμε;

Από τον ΓΛ η πιο κάτω ανάρτηση:

Με την έλευση και καθιέρωση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αναμφίβολα – ως ανθρωπότητα – βρισκόμαστε σε μία πορεία, χωρίς σαφή αίσθηση του τελικού προορισμού.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα “εργαλείο”, πολύ χρήσιμο. 

Και όπως έχουμε ξαναπεί : ήρθε για να μείνει. Δεν υπάρχει επιστροφή στην (καλή??) “προ ΑΙ εποχή”. 

Όπως όλα τα εργαλεία όμως, η απόδοσή της εξαρτάται από τον τρόπο που ξέρει (ή επιλέγει) να τη χρησιμοποιήσει ο κάτοχός της. 

Υπάρχει η διάχυτη ανησυχία ότι τα σοβαρά προβλήματα θα ξεκινήσουν, αν κάποια στιγμή αποκτήσει δική της βούληση και αυτονομηθεί από τις ανθρώπινες εντολές και επιτήρηση. (ΣΗΜ : κάποιοι ειδικοί και μη υποστηρίζουν ότι αυτό – ως ένα βαθμό – έχει συμβεί ήδη. Βλ. και παλαιότερο από 30/08/2026 email επ’ αυτού). 

Η δική μου προσέγγιση –  χωρίς να είμαι ειδικός – είναι κάπως πιο θεωρητική : Ιστορικά αν το δούμε, ο κόσμος δεν απειλήθηκε ποτέ από τη “νοημοσύνη”. Μέχρι τώρα υποφέρει (διαχρονικά) από την ανθρώπινη βλακεία, σε όσες μορφές και εκδηλώσεις (και είναι πολλές) καταφέρνει να λαμβάνει χώρα…

Για ‘μένα το ζητούμενο είναι, αν θα προλάβουμε να φτάσουμε σε εκείνο το σημείο όπου το “τεχνητό” θα είναι και πραγματικά “νοήμων” ή η όποια ζημιά – στην ανθρωπότητα – θα συντελεστεί νωρίτερα.

Αν αυτό που θα δημιουργηθεί, θα είναι όντως νοήμων, ίσως τελικά μας προστατέψει από τους εαυτούς μας.

Θα μου πείτε : και τί θα γίνει με την ελευθερία της ανθρώπινης βούλησης??

Αν μάθουμε να την εξασκούμε για καλό και όχι για να καταστρέφουμε ο ένας τον άλλον ή και εμάς τους ίδιους με τις αυτοκαταστροφικές επιλογές μας, δεν βλέπω κάποιο πρόβλημα. Δεν μπορώ να φανταστώ γιατί μια πραγματική “Νοημοσύνη”, έστω και “Τεχνητή”, θα στεκόταν εμπόδιο σε αυτό…

Αν πάλι η Τεχνητή Νοημοσύνη καταφέρει να συμβάλει στο να λείψουν (ή έστω να περιοριστούν σημαντικά) τέτοιες γνώριμες “αρνητικές επιλογές ελευθερίας”, (σε βαθμό που ούτε οι θρησκείες, ούτε τα διάφορα πολιτικά συστήματα και ιδεολογίες έχουν πετύχει μέχρι σήμερα), προσωπικά δεν θα νιώσω άσχημα…

Γ.Λ

Το τραγούδι «Τρεις κοπέλες απ’ τη Θήβα» γράφτηκε το 1966.

Τρεις κοπέλες απ’ τη Θήβα πήγαν μια βραδιά,

πήγαν κι έχτισαν καλύβα με ξερά κλαδιά,

τρεις κοπέλες απ’τη Θήβα κι απ’ τη Λειβαδιά.

Τρεις κοπέλες απ’ τη Θήβα στην ανηφοριά

δεν φοβήθηκαν τον λίβα κι ούτε τον βοριά,

τρεις κοπέλες απ’τη Θήβα κι απ’ τη Λειβαδιά.

Τρεις κοπέλες απ’ τη Θήβα χάσαν τα κλειδιά

και δεν μπήκαν στη καλύβα κείνη τη βραδιά,

τρεις κοπέλες απ’τη Θήβα κι απ’ τη Λειβαδιά.

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκης

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο χαρακτηρισμός «ξεχασμένη πόλη» δεν σημαίνει ότι ξεχάστηκε η ίδια η Θήβα· σημαίνει ότι η πραγματική ιστορική της βαρύτητα έμεινε στη σκιά της Αθήνας και της Σπάρτης.

Ο Cartledge επιχειρεί να αποκαταστήσει αυτή την ανισορροπία. Η Θήβα δεν ήταν απλώς η πόλη του Οιδίποδα και της Αντιγόνης. Υπήρξε μεγάλη πολιτική και στρατιωτική δύναμη και, τον 4ο αιώνα π.Χ., έφθασε στην κορυφή του ελληνικού κόσμου. Στα Λεύκτρα, το 371 π.Χ., ο Επαμεινώνδας συνέτριψε τους Σπαρτιάτες και ουσιαστικά έβαλε τέλος στη σπαρτιατική ηγεμονία.

Υπάρχει όμως και ένας βαθύτερος λόγος για τη «λήθη». Μεγάλο μέρος της εικόνας που έχουμε για τη Θήβα προέρχεται από Αθηναίους συγγραφείς, δηλαδή από ανθρώπους που συχνά την έβλεπαν ως αντίπαλο. Επιπλέον, η στάση των Θηβαίων κατά τους Περσικούς Πολέμους —ιδιαίτερα η συνεργασία μέρους της θηβαϊκής ηγεσίας με τους Πέρσες— άφησε ένα βαρύ ιστορικό στίγμα.

Και ύστερα ήρθε το 335 π.Χ.: ο Αλέξανδρος κατέστρεψε τη Θήβα σχεδόν ολοκληρωτικά. Η πόλη έχασε όχι μόνο την πολιτική της δύναμη αλλά, σε μεγάλο βαθμό, και τη δυνατότητα να αφηγηθεί η ίδια την ιστορία της.

Γι’ αυτό βρίσκω πολύ εύστοχη την κεντρική ιδέα του βιβλίου: την Ιστορία δεν τη διαμορφώνουν μόνο όσα συνέβησαν, αλλά και εκείνοι που έμειναν για να τα διηγηθούν.

Και στην περίπτωση της Θήβας, οι Αθηναίοι έμειναν να διηγούνται πολύ περισσότερο από τους Θηβαίους.