ΟΡΕΙΝΟΣ

Από το βιβλίο

«Θαμμένα όνειρα, ζωντανές αναμνήσεις»

1. Το νερό θυμάται

Απόγευμα, δώδεκα Νοεμβρίου.

Η συγκομιδή των ελιών στο μικρό λιόφυτο, στις απώτερες βόρειες πλαγιές της Πάρνηθας, τελείωνε. Με τη βοήθεια δυο παλληκαριών από το Αργυρόκαστρο, είχαμε ριχτεί με ιδιαίτερο ζήλο στη δουλειά από τα χαράματα.

Δεν ήταν χρονιά με πολύ πλούσια σοδιά, αλλά το λάδι της χρονιάς φαίνεται πως θα μας το έδιναν τα περίπου ογδόντα γέρικα ελαιόδεντρα.

Δεν μου αρέσει να τραυματίζω τα δένδρα και έτσι επιλέξαμε την παλιά παραδοσιακή μέθοδο συγκομιδής, δηλαδή μάζεμα με το χέρι. Είναι μια μέθοδος αρκετά κουραστική και ελάχιστα αποδοτική· αξίζει, όμως, για το ιδιαίτερο αίσθημα που απολαμβάνεις αποσπώντας τις ελιές από τη μάνα τους χωρίς να την πληγώνεις, ακουμπώντας με τα χέρια σου αυτόν τον ευλογημένο καρπό, δίνοντάς του έτσι την αγάπη σου, για να μετουσιωθεί σε λίγο, στο λιοτρίβι, σε χρυσαφένιο νάμα που καθημερινά συντροφεύει τα γεύματά σου.

Η πίεση να προλάβουμε το μάζεμα μέσα στη μέρα, όπως το επιθυμούσα, άρχισε να υποχωρεί, μιας και ελάχιστα δέντρα είχαν μείνει αμάζευτα και απέμεναν ακόμη δυο ώρες για να δύσει ο ήλιος στην κοντινή κορφή.

Έτσι, αποφασίσαμε να κάνουμε μια μικρή διακοπή για να απολαύσουμε τον καφέ μας.

Το λιόφυτο είναι σχεδόν στην κορφή ενός μικρού λόφου, με το περίεργο όνομα Ντουσκαριά, και πανοραμική θέα στον κάμπο του Ασωπού ποταμού και του Ευβοϊκού κόλπου. Έχει νότιο σύνορο τον αγωγό μεταφοράς νερού της λίμνης του Μόρνου — ο Μόρνος φαίνεται να είναι παντού στη ζωή μου.

Καθίσαμε με τον Φώτη και τον Ηλία στο τοιχίο που στηρίζει το κανάλι, γεμίσαμε τα ποτηράκια με καφέ από το θερμός και αρχίσαμε την κουβέντα που, χωρίς να το επιδιώκω, κατέληξε στην πατρίδα μου.

Τους λέω πού γεννήθηκα και πού μεγάλωσα και τους εξηγώ πως αυτός ο τόπος δεν υπάρχει πλέον, γιατί έγινε λίμνη και σκεπάστηκε από τα νερά του Μόρνου. Το κανάλι, δε, που πάνω του τώρα ακουμπάμε, μεταφέρει αυτό το νερό για να ξεδιψούν οι Αθηναίοι.

Μάλλον η αφήγησή μου έδειχνε κάποια πίκρα και ξαφνικά ακούω τον Ηλία να μου λέει συμπονετικά:

«Είστε τυχερός! Ξέρεις τι ευλογία είναι το κάθε ποτήρι νερό που πίνεις να έχει μέσα την πατρίδα σου;… Το νερό, έλεγε ο παππούς μου, έχει μνήμη, θυμάται, και έτσι, όταν μπαίνει στο σώμα σου, βρίσκει έναν συμπατριώτη και με μεγάλη χαρά σου προσφέρει την ευεργεσία του!»

Ανέλπιστα άκουσα την πιο λυτρωτική κουβέντα.

Να ’σαι καλά, ρε Λιάκο, από το μακρινό Αργυρόκαστρο!

Κ.Μ.

«Ασ’ τους άλλους. Εσύ ο ίδιος, πού ευθύνεσαι; Τί προσάπτεις στον εαυτό σου; Από εκεί θα βρεθούν τα υπόλοιπα. Όσο αυτό δεν γίνεται, η κρίση θα παρατείνεται, το σάπισμα θα βαθαίνει και τα φαινόμενα της ανομίας θα γίνονται πιο άγρια. Ψυχή έχουμε· δεν έχουμε κατανόηση του εαυτού μας. Άλλο να είσαι έξυπνος και άλλο να κατανοείς.

Η κατανόηση είναι ένας βαθμός πάνω από την εξυπνάδα και την γνώση· είναι μια ευαισθησία βαθύτερη, η οποία έχει να κάνει με το κατά πόσο βγαίνουμε από τον εαυτό μας.

Παριστάνουμε ή νομίζουμε ότι είμαστε πολύ κοινωνικοί, ενώ στο βάθος έχουμε ένα συναισθηματικό εγωκεντρισμό που μας οδηγεί σε ναυάγια και καταθλίψεις. Ενδιαφέρει αυτή την ώρα της κρίσεως να κοιταχθούμε απ’ έξω. Τι σημαίνει «απ’ έξω»; Σημαίνει αντί να παίρνουμε θέσεις, να κατανοούμε. Έτσι και στον εαυτό μας θα μένουμε και θα ισορροπούμε. Αντίθετα εμείς καθρεφτιζόμαστε στις επιθυμίες μας, δηλαδή δεν κοιταζόμαστε πουθενά. Υπάρχει περίπτωση να βρεθούμε;»

Σ. Ράμφος:. «Η λογική της παράνοιας», εκδόσεις Αρμός 2011

«Στενό δεσμό με την ησυχία, ως παραίτησι από το δύνασθαι, έχει η σιωπή ως παραίτησι από το λέγειν. O λόγος προκαλεί αίσθημα ελευθερίας και δυνάμεως, είναι ο ίδιος δύναμι πνευματικής επιρροής, ζωτική ατομική μας επικράτεια με κοινωνικήν αιχμή».

Στέλιος Ράμφος, ΠΕΛΕΚΑΝΟΙ ΕΡΗΜΙΚΟΙ

Πέθανε ο συγγραφέας και φιλόσοφος Στέλιος Ράμφος.

Γεννημένος το 1939 στην Αθήνα, σπούδασε Νομική στην Αθήνα, Φιλοσοφία στο Παρίσι ενώ επέστρεψε και εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα το 1974.

Από τους πλέον επιδραστικούς διανοούμενους της εποχής μας, ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με την ελληνική φιλοσοφία και αργότερα με την πατερική φιλοσοφία και την Ορθοδοξία στο Παρίσι. Δίδαξε στο Παρίσι και στην Αθήνα, συνέγραψε βιβλία και πλήθος κειμένων και μελετών και υπήρξε πάντα ένα ανήσυχο πνεύμα. Οι αναζητήσεις του τον έφεραν από τα μονοπάτια της Αριστεράς μέχρι τη Νεορθοδοξία, ο ίδιος όμως θέλησε να είναι πάντα πέρα από ταμπέλες και στεγανά, σε μια αέναη αναζήτηση.

Από τον ΓΛ η πιο κάτω ανάρτηση:

Μέρος τρίτο (τελευταίο)

Από αυτά με τα οποία η σοφία προετοιμάζει την ευτυχία για ολόκληρη τη ζωή, εκείνο που είναι πολύ πιο σημαντικό είναι η εξασφάλιση της φιλίας.

Ας συμμετέχουμε στις συμφορές των φίλων, όχι με θρήνους, αλλά με τη φροντίδα μας γι’ αυτούς. 

Ορισμένοι άνθρωποι θέλησαν να γίνουν ένδοξοι και διάσημοι, νομίζοντας ότι με αυτό τον τρόπο θα προστατευτούν από τους άλλους ανθρώπους. Έτσι, αν η ζωή τους έγινε ασφαλής, απέκτησαν το αγαθό της φύσης. Αν όμως δεν έγινε σφαλής, τότε δεν κατέχουν αυτό που, από την αρχή κιόλας επιθύμησαν, παρακινημένοι από το φυσικό ένστικτο.

Η μελέτη της φύσης δεν φτιάχνει κομπαστές ούτε φαφλατάδες, ούτε άτομα που επιδεικνύουν αυτή την – αξιοζήλευτη στον πολύ κόσμο – γνώση, αλλά υπερήφανους και ανεξάρτητους ανθρώπους, που πιστεύουν στην αξία των δικών τους αγαθών και όχι σε εξωτερικά πράγματα. 

Κακό πράγμα η ανάγκη, όμως δεν έχουμε καμία ανάγκη να ζούμε κάτω από την εξουσία της ανάγκης.

Τίποτα δεν είναι αρκετό, για όποιον το αρκετό είναι λίγο.

Ο πλούτος που μας αρκεί ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη φύση, έχει τα όριά του και αποκτάται εύκολα. Ενώ ο πλούτος που αποζητά η ανθρώπινη ματαιοδοξία, χάνεται στο άπειρο.

Υπάρχει και στη λιτότητα ένα όριο που, όποιος δεν το υπολογίζει, παθαίνει κάτι παραπλήσιο μ’ αυτόν που δεν βάζει όρια στις επιθυμίες του.

Το σημαντικότερο όφελος που πηγάζει από την αυτάρκεια είναι η ελευθερία.

Είναι ανόητο να ζητάει κανείς από τους θεούς αυτά που μπορεί να τα εξασφαλίσει ο ίδιος στον εαυτό του.

Δεν απομακρύνουν την ταραχή της ψυχής και δεν φέρνουν την αληθινή χαρά ούτε ο μεγαλύτερος πλούτος που υπάρχει, ούτε οι τιμές και ο θαυμασμός των πολλών, ούτε κάποιο άλλο από τα πράγματα που ανάγονται σε απροσδιόριστα αίτια.

Πρέπει να ελευθερώσουμε τον εαυτό μας από το κάτεργο της καθημερινής ρουτίνας και της πολιτικής.

Η φυσική δικαιοσύνη είναι σύμβαση προς το κοινό συμφέρον, ώστε να μη βλάπτει ο ένας τον άλλο, ούτε να βλάπτεται.

Μην κάνεις τίποτα στη ζωή σου που θα σου προκαλέσει φόβο, αν το μάθουν οι γύρω σου.

Κανέναν δεν πρέπει να φθονούμε.Τους καλούς δεν είναι σωστό να τους φθονεί κανείς, κι όσο πάλι για τους κακούς, όσο καλύτερα τους έρχονται τα πράγματα, τόσο περισσότερο χαλάνε οι ίδιοι. 

Ποτέ δεν επιθύμησα να γίνω αρεστός στους πολλούς. Αφενός, δεν κάθισα να μάθω τί αρέσει στους πολλούς κι αφετέρου, τα όσα ήξερα εγώ βρισκόταν μακριά από τη δική τους αντίληψη.

ΓΛ

Οι σκέψεις μας είναι σαν τους σπόρους: όποιους ποτίζεις, αυτοί μεγαλώνουν. Αν τρέφεις συνεχώς τον φόβο, την καχυποψία και την πικρία, κάποτε θα θεριέψουν. Αν καλλιεργείς την ευγνωμοσύνη, τη συγχώρεση, την ελπίδα και τη δημιουργία, αυτά θα αρχίσουν σιγά σιγά να καθορίζουν και τον τρόπο που βλέπεις τη ζωή.

Από τον ΓΛ η πιο κάτω ανάρτηση :

Μέρος δεύτερο

Το ευτυχισμένο και άφθαρτο ον (ΣΗΜ : ο Θεός) ούτε έχει – αυτό το ίδιο – ενοχλήματα, ούτε και προξενεί σε άλλον. Έτσι ούτε οργίζεται με κανέναν, ούτε χαρίζεται πουθενά. Όλα αυτά ταιριάζουν σε ον αδύναμο.

Όταν τυχόν βρίσκεσαι σε δυσκολία, τούτο συμβαίνει γιατί λησμόνησες τις αρχές της φύσης. Δημιουργείς στον εαυτό σου άπειρους φόβους και επιθυμίες. 

Από τις επιθυμίες ορισμένες είναι φυσικές και αναγκαίες, άλλες είναι φυσικές και όχι αναγκαίες και άλλες δεν είναι ούτε φυσικές ούτε αναγκαίες, αλλά γεννιούνται από τη ματαιοδοξία.

Όσες επιθυμίες δεν προκαλούν πόνο αν δεν ικανοποιηθούν, δεν είναι αναγκαίες και απομακρύνονται εύκολα, όταν δούμε ότι ικανοποιούνται δύσκολα ή ότι μας βλάπτουν.

Οι φυσικές επιθυμίες που δεν προξενούν πόνο άμα δεν ικανοποιηθούν, αλλά παρόλα αυτά διατηρούνται έντονες, πηγάζουν από τη ματαιοδοξία. Το γεγονός ότι δεν φεύγουν, δεν οφείλεται στη φύση τους, αλλά στη ματαιοδοξία του ανθρώπου. 

Για κάθε επιθυμία μας πρέπει να θέτουμε το ερώτημα : τί θα μου συμβεί αν γίνει αυτό που επιθυμώ και τί αν δεν γίνει ;;

Σε λίγα μόνο πράγματα επηρεάζει η τύχη το σοφό. Τα μεγαλύτερα και τα πλέον σημαντικά θέματα τα ορίζει η λογική του, και θα τα ορίζει σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Την τύχη όμως ο σοφός ούτε θεό τη θεωρεί, όπως κάνουν οι πολλοί – αφού τίποτα δεν γίνεται από το θεό ακατάστατα – ούτε πάλι τη θεωρεί ως αστάθμητη αιτία όλων των πραγμάτων. Δεν πιστεύει ότι από την τύχη δίνεται στους ανθρώπους το καλό ή το κακό σχετικά με την ευτυχισμένη ζωή, αλλά ότι η τύχη αποτελεί απλώς το αφετηριακό σημείο για μεγάλα καλά ή μεγάλα δεινά. Πιστεύει πως είναι προτιμότερο να ατυχήσει σε κάτι που το σκέφτηκε σωστά, παρά νά ‘χει επιτυχία σε μια πράξη του απερίσκεπτη. Γιατί στις ανθρώπινες πράξεις καλύτερα να πάει στραβά κάτι, το οποίο βασίστηκε σε σωστή κρίση, παρά να έχει, χάρη στην τύχη, καλή έκβαση κάτι που δεν στηρίζεται σε σωστή κρίση. 

Ο σοφός, ακόμα κι όταν περιοριστεί στα απαραίτητα, ξέρει να δίνει μάλλον παρά να παίρνει. Τόσο μεγάλος είναι ο θησαυρός της αυτάρκειας που έχει βρει.

Όταν λοιπόν υποστηρίζουμε ότι ο τελικός σκοπός είναι η ηδονή, δεν εννοούμε τις ηδονές των ασώτων, όπως ορισμένοι νομίζουν – από άγνοια κι επειδή διαφωνούν μ’  εμάς ή παίρνουν στραβά τα λόγια μας – αλλά εννοούμε το να μην έχει κανείς σωματικό πόνο και ταραχή στην ψυχή. Γιατί τη γλύκα στη ζωή δεν τη φέρνουν τ’ απανωτά φαγοπότια και τα γλέντια, ούτε οι απολαύσεις με αγόρια και γυναίκες, ούτε τα ψάρια και τα άλλα εδέσματα που προσφέρονται σε ένα πολυδάπανο τραπέζι, αλλά ο νηφάλιος στοχασμός, αυτός που διερευνά τους λόγους για τους οποίους προτιμάμε ή αποφεύγουμε καθετί, και αποδιώχνει τις δοξασίες, που με τόση ταραχή γεμίζουν την ψυχή μας. Αφετηρία για όλα αυτά, και συνάμα το υπέρτατο αγαθό, είναι η φρόνηση. Για τούτο κι από τη φιλοσοφία προτιμότερη είναι η φρόνηση, από την οποία απορρέουν όλες οι αρετές : η φρόνηση που μας διδάσκει ότι δεν είναι δυνατόν να ζει κανείς χαρούμενα, αν η ζωή του δεν έχει γνώση, ομορφιά και δικαιοσύνη, κι ούτε πάλι είναι δυνατόν να έχει η ζωή του γνώση, ομορφιά και δικαιοσύνη, αν δεν έχει και χαρά. Όποιος δεν τα διαθέτει αυτά, δεν μπορεί να ζει ευτυχισμένα. Γιατί οι αρετές είναι σύμφυτες με το να ζει κανείς ευτυχισμένα, και το να ζει πάλι κανείς ευτυχισμένα, είναι αξεχώριστο από αυτές.  

Είναι ορθό λοιπόν, για έναν άνθρωπο να μελετά εκείνα που αποφέρουν ευτυχία, αφού, όταν υπάρχει ευτυχία έχουμε τα πάντα, κι όταν αυτή λείπει, κάνουμε τα πάντα για να την αποκτήσουμε. 

Συνεχίζεται…