Μια κυπριακή έκφραση, που μου έμαθε σήμερα το μεσημέρι στο εστιατόριο Μαρίνα στο Πάνορμο της Τήνου η αγαπητή μου Φώφη φίλη, φιλόλογος από την κατεχόμενη Λύση της Κύπρου, κρύβει μέσα σε λίγες λέξεις ένα μεγάλο ερώτημα: «Να μοιράσω σαν άνθρωπος ή σαν Θεός;»
Σαν άνθρωπος, λέει η λαϊκή σοφία, μοιράζεις ίσα. Αν έχεις δέκα καρβέλια και πέντε ανθρώπους, δίνεις από δύο στον καθένα. Η αριθμητική είναι απλή και η συνείδησή σου ήσυχη: κανέναν δεν αδίκησες.
Μόνο που η ζωή δεν είναι αριθμητική. Ο ένας μπορεί να έχει ήδη φάει και ο άλλος να πεινάει. Ο ένας να είναι μόνος και ο άλλος να έχει να θρέψει πέντε παιδιά. Αν τους δώσεις το ίδιο, τους μεταχειρίστηκες ίσα. Τους μεταχειρίστηκες όμως δίκαια;
Εδώ αρχίζει η δεύτερη μοιρασιά: «σαν Θεός». Όχι ίσα σε όλους, αλλά στον καθένα ανάλογα με αυτό που χρειάζεται. Η δικαιοσύνη παύει να μετριέται μόνο με τη ζυγαριά και αρχίζει να μετριέται και με την ανάγκη.
Η σκέψη αυτή διατρέχει αιώνες φιλοσοφίας. Ο Αριστοτέλης είχε ήδη διακρίνει την αριθμητική από την αναλογική ισότητα. Πολύ αργότερα, ο Μαρξ θα συμπύκνωνε ένα συγγενικό ιδανικό στη γνωστή φράση: «Από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του».
Παρά τις τεράστιες διαφορές ανάμεσα στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία, τη χριστιανική αντίληψη και τη μαρξιστική σκέψη, κάπου συναντώνται μπροστά στο ίδιο δύσκολο ερώτημα: είναι δικαιοσύνη να δίνεις σε όλους το ίδιο ή να δίνεις στον καθένα αυτό που του αναλογεί;
Ίσως γι’ αυτό η απλή κυπριακή κουβέντα έχει τόση δύναμη. Μας θυμίζει ότι την ισότητα είναι εύκολο να τη μετρήσεις. Η δικαιοσύνη, όμως, δεν μετριέται τόσο εύκολα. Χρειάζεται κρίση.
Τελικά, το δύσκολο δεν είναι να μοιράσεις ίσα. Είναι να μοιράσεις δίκαια.
Χρόνια πολλά Παντελη ! Να χαίρεσαι τη Φώφη
