Υπάρχουν λέξεις που παλιώνουν μαζί με τις εποχές που τις γέννησαν. Σιγά σιγά αποσύρονται από την καθημερινή ομιλία, μένουν στα παλιά βιβλία και στις αναμνήσεις των μεγαλύτερων. Μια τέτοια λέξη είναι το «σέβας».
Οι παλιότεροι τη χρησιμοποιούσαν συχνά. «Έχε σέβας», έλεγαν. Σέβας στους γονείς, στους μεγαλύτερους, στον δάσκαλο, στα ιερά, στους νεκρούς. Σήμερα προτιμούμε τη λέξη «σεβασμός». Και ίσως κάποιος αναρωτηθεί: τι σημασία έχει; Οι λέξεις αλλάζουν.
Μόνο που το σέβας δεν ήταν ακριβώς σεβασμός.
Είχε μέσα του κάτι από δέος και ευλάβεια. Σήμαινε πως απέναντι σε ορισμένα πράγματα ο άνθρωπος αναγνώριζε ένα όριο. Δεν αισθανόταν ότι όλα μπορούσε να τα κρίνει, να τα αμφισβητήσει, να τα χλευάσει ή να τα χρησιμοποιήσει.
Βεβαίως, εκείνος ο παλιός κόσμος δεν ήταν ιδανικός. Πίσω από το σέβας κρυβόταν κάποιες φορές ο φόβος. Τα παιδιά δεν μιλούσαν μπροστά στους μεγάλους, οι μαθητές έτρεμαν τον δάσκαλο και οι αυθεντίες σπάνια αμφισβητούνταν. Ευτυχώς πολλά από αυτά άλλαξαν. Η ελευθερία να ρωτάς, να διαφωνείς και να αμφισβητείς είναι μεγάλη κατάκτηση.
Άλλο όμως η απελευθέρωση από τον φόβο και άλλο η απώλεια του δέους.
Γιατί υπάρχει και κάτι ανάμεσα στην υποταγή και στην ασέβεια. Είναι η αναγνώριση ότι δεν αρχίζουν και δεν τελειώνουν όλα στο εγώ μας. Ότι υπάρχουν πράγματα μεγαλύτερα από εμάς: η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η γνώση, η φύση, η μνήμη, η εμπειρία των ανθρώπων που προηγήθηκαν, το μυστήριο της ίδιας της ζωής.
Υπάρχει κίνδυνος χάνοντας το «σέβας» από το καθημερινό μας λεξιλόγιο, να χάςουμε και κάτι βαθύτερο. Όχι επειδή μια λέξη μπορεί από μόνη της να αλλάξει μια κοινωνία, αλλά επειδή οι λέξεις που εγκαταλείπουμε καμιά φορά φανερώνουν και τις αξίες που αρχίζουμε να παραμελούμε.
Δεν χρειάζεται να επιστρέψουμε στον φόβο για να ξαναβρούμε το σέβας. Ούτε να ξαναστήσουμε στα βάθρα τις παλιές αυθεντίες.
Χρειάζεται ίσως κάτι πολύ απλούστερο και πολύ δυσκολότερο: να θυμηθούμε ότι δεν είναι όλα για γκρέμισμα, δεν είναι όλα για χλεύη και, κυρίως, δεν περιστρέφονται όλα γύρω από εμάς.
Γιατί μια κοινωνία χωρίς φόβο είναι πρόοδος.
Μια κοινωνία όμως χωρίς σέβας κινδυνεύει να γίνει μια κοινωνία χωρίς όρια.
1
