Τελευταία αποφάσισα να βάλω μια τάξη στη βιβλιοθήκη μου. Με φυσικό επακόλουθο να βρεθώ μπροστά σε αγαπημένα βιβλία της πρώιμης νιότης μου.
Σκέφτηκα ότι ίσως κάποιοι αναγνώστες να έβρισκαν ενδιαφέρον να γνωρίσουν — ή να θυμηθούν — την κεντρική ιδέα, όπως λέγαμε παλιά, ορισμένων από αυτά τα βιβλία.
Σήμερα θα αναφερθούμε σε έναν μεγάλο διανοητή του περασμένου αιώνα, τον διάσημο John Kenneth Galbraith.
Ο Galbraith, ιδιαίτερα στο έργο του «Η Εποχή της Αβεβαιότητας», προσπάθησε να δείξει ότι η οικονομία είναι λιγότερο μια «μηχανική επιστήμη» και περισσότερο μια ιστορία ιδεών, συμφερόντων και εξουσίας.
Δέκα βασικές ιδέες του Galbraith
Η οικονομία δεν είναι ακριβής επιστήμη.
Οι οικονομικές θεωρίες επηρεάζονται από την εποχή, την ιδεολογία και τα συμφέροντα.
Η αγορά δεν είναι πάντα αυτορρυθμιζόμενη.
Η ιδέα της «αόρατης χείρας» του Adam Smith λειτουργεί μόνο σε ορισμένες συνθήκες.
Οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν τεράστια δύναμη.
Στον σύγχρονο καπιταλισμό η οικονομία δεν ελέγχεται μόνο από την αγορά αλλά και από μεγάλους οργανισμούς.
Η τεχνοκρατική διοίκηση αντικαθιστά τον επιχειρηματία.
Στις μεγάλες εταιρείες η εξουσία περνά σε μια «τεχνοδομή» (managers, ειδικούς και διοικητές).
Η διαφήμιση δημιουργεί ανάγκες.
Η κατανάλωση δεν είναι πάντα φυσική ανάγκη, αλλά συχνά αποτέλεσμα επιρροής.
Η ανισότητα είναι σύμφυτη με το σύστημα.
Ο καπιταλισμός παράγει πλούτο αλλά και σημαντικές κοινωνικές ανισότητες.
Ο ρόλος του κράτους είναι αναγκαίος.
Ο Galbraith επηρεάστηκε από τις ιδέες του John Maynar Keynes για κρατική παρέμβαση στην οικονομία.
Οι οικονομικές κρίσεις επαναλαμβάνονται.
Η ιστορία δείχνει ότι οι άνθρωποι ξεχνούν τα λάθη του παρελθόντος και τα επαναλαμβάνουν.
Η οικονομική σκέψη επηρεάζεται από την εξουσία.
Πολλές οικονομικές θεωρίες υπηρετούν τα συμφέροντα ισχυρών ομάδων.
Η αβεβαιότητα είναι μόνιμο χαρακτηριστικό της οικονομίας.
Καμία θεωρία δεν μπορεί να προβλέψει πλήρως το μέλλον.
Τελικά
Ο Galbraith υποστήριξε ότι η οικονομία δεν είναι ένα ουδέτερο σύστημα νόμων, αλλά ένα πεδίο όπου συγκρούονται ιδέες, δύναμη και κοινωνία.
Το βιβλίο του, η εποχή της αβεβαιότητας, παραμένει επίκαιρο ιδιαίτερα σήμερα με το ταραγμένο και αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Γιατί μας θυμίζει κάτι απλό: ότι πίσω από τις θεωρίες και τους αριθμούς βρίσκονται πάντα άνθρωποι — με τα πάθη, τα συμφέροντα και τις αυταπάτες τους.
Και ίσως τελικά η μεγαλύτερη σοφία να μην είναι να πιστεύουμε ότι κατανοούμε πλήρως την οικονομία, αλλά να θυμόμαστε πόσο εύκολα οι βεβαιότητες μιας εποχής μετατρέπονται στις αυταπάτες της επόμενης…
