Μερικές από τις πιο σημαντικές ιδέες της ιστορίας γεννήθηκαν όχι όταν ακολουθήσαμε τον δρόμο της λογικής, αλλά όταν τολμήσαμε να τον εγκαταλείψουμε για λίγο.
Η δημιουργικότητα συχνά αρχίζει εκεί όπου η συνήθεια σταματά.
Από την εποχή του Αριστοτέλη, ο λογικός τρόπος σκέψης αναδείχθηκε ως ο πλέον αποτελεσματικός για την αξιοποίηση του νου. Στην πράξη, βέβαια, διαπιστώθηκε ότι πολλές ιδέες που υλοποιήθηκαν και έδωσαν αποτελεσματικές λύσεις δεν ήταν προϊόν μιας αυστηρά λογικής και συμβατικής διαδικασίας.
Γιατί άραγε μερικοί άνθρωποι φαίνεται να έχουν καινούργιες ιδέες, ενώ άλλοι, με την ίδια νοημοσύνη, δεν έχουν;
Απάντηση σε αυτούς τους προβληματισμούς έδωσε ο Edward de Bono, γιατρός, ψυχολόγος και καθηγητής στα πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ, με τις μελέτες και τα συγγράμματά του για τη λεγόμενη πλάγια σκέψη (lateral thinking).
Ο Edward de Bono υποστήριξε ότι ο άνθρωπος συχνά παγιδεύεται στον ίδιο του τον τρόπο σκέψης. Η λογική, όσο πολύτιμη κι αν είναι, κινείται συνήθως μέσα σε προκαθορισμένα αυλάκια. Προχωρά βήμα–βήμα, αναζητώντας την ορθότερη διαδρομή μέσα σε ένα ήδη χαραγμένο μονοπάτι.
Η πλάγια σκέψη, αντίθετα, προσπαθεί να εγκαταλείψει το μονοπάτι. Δεν επιδιώκει απλώς να βρει καλύτερη λύση μέσα στο ίδιο πλαίσιο· επιδιώκει να αλλάξει το ίδιο το πλαίσιο. Να δει το πρόβλημα από άλλη γωνία, να αμφισβητήσει τις αυτονόητες παραδοχές, να δημιουργήσει έναν απρόσμενο συνδυασμό ιδεών.
Πολλές φορές τα προβλήματα δεν είναι δύσκολα επειδή είναι περίπλοκα, αλλά επειδή τα κοιτάμε πάντοτε με τον ίδιο τρόπο. Η συνήθεια δημιουργεί νοητικά καλούπια. Όσο περισσότερο τα χρησιμοποιούμε, τόσο δυσκολότερο γίνεται να βγούμε έξω από αυτά. Η πλάγια σκέψη είναι η συνειδητή προσπάθεια να σπάσουμε αυτά τα καλούπια.
Στην ουσία πρόκειται για μια μικρή επανάσταση του νου. Μια πρόσκληση να αφήσουμε για λίγο τη βεβαιότητα της ευθείας λογικής και να δοκιμάσουμε τη δημιουργική περιπλάνηση. Εκεί, συχνά, εμφανίζονται οι ιδέες που αλλάζουν τα πράγματα.
Ίσως γι’ αυτό πολλές από τις σημαντικές ανακαλύψεις της ανθρώπινης ιστορίας δεν γεννήθηκαν από την αυστηρή τήρηση κανόνων, αλλά από τη στιγμή που κάποιος τόλμησε να σκεφτεί διαφορετικά.
Ίσως τελικά η δημιουργικότητα να μην είναι τίποτε άλλο παρά η στιγμή που ο νους τολμά να εγκαταλείψει το συνηθισμένο μονοπάτι και να ανοίξει ένα καινούργιο.
Πόσες ιδέες άραγε δεν γεννιούνται ποτέ επειδή φοβόμαστε να σκεφτούμε διαφορετικά;