Κλείνουν ακριβώς 250 χρόνια από τότε που κυκλοφόρησε το βιβλίο που έμελλε να γίνει η «Βίβλος» της οικονομίας. Ο Adam Smith, το 1776, έκατσε και έγραψε τον Πλούτο των Εθνών, προσπαθώντας να λύσει ένα αιώνιο αίνιγμα: Τι είναι αυτό που φέρνει χρήμα και ευημερία σε μια κοινωνία και τι απλώς τα καταναλώνει;
Παραγωγικός ή «τζάμπα κόπος»;
Ο Σμιθ έριξε μια ιδέα στο τραπέζι που ακόμα σηκώνει μεγάλη κουβέντα. Χώρισε τη δουλειά σε παραγωγική και μη παραγωγική.
Στη δεύτερη κατηγορία έβαλε επαγγέλματα που, όσο κι αν τα σεβόμαστε, δεν αφήνουν πίσω τους κάτι «χειροπιαστό». Είπε, για παράδειγμα, πως:
-Τα λόγια ενός ρήτορα…
-Η παράσταση ενός ηθοποιού…
-Η μουσική που παίζει εκείνη τη στιγμή…
…όσο όμορφα κι αν είναι, σβήνουν την ώρα που γεννιούνται. Δεν μένουν στο ράφι, δεν πουλιούνται την επόμενη μέρα, δεν στοιβάζονται στην αποθήκη.
Δεν το είπε για να υποτιμήσει τους καλλιτέχνες ή τους επιστήμονες. Απλώς, στην εποχή του, πλούτος σήμαινε υλικό αγαθό: στάρι, ύφασμα, εργαλεία.
Το σήμερα και το μεγάλο ερωτηματικό
Δύομισι αιώνες μετά, ο κόσμος έχει έρθει τούμπα. Σήμερα, τα μεγαλύτερα λεφτά βγαίνουν από υπηρεσίες, ιδέες και ψηφιακά προϊόντα που δεν τα πιάνεις καν με το χέρι σου.
Εδώ είναι που οι σκέψεις του Σμιθ μας ξαναχτυπούν την πόρτα:
Τι σημαίνει τελικά «παράγω»;
Μήπως η αξία δεν κρύβεται μόνο στο αντικείμενο, αλλά και στο αποτύπωμα που αφήνει μια ιδέα στον άνθρωπο;
Το καλό με τα κλασικά βιβλία δεν είναι ότι σου δίνουν έτοιμες λύσεις στο πιάτο, αλλά ότι σε αναγκάζουν να σκεφτείς από την αρχή αυτά πού τα θεωρούσαμε αυτονόητα…
ΚΜ