«Όταν μισούμε κάποιον, μισούμε στην εικόνα του κάτι που υπάρχει μέσα μας»
— Έρμαν Έσσε
Το μίσος σπάνια γεννιέται από τον άλλον. Πιο συχνά γεννιέται από μια εσωτερική σύγκρουση που δεν έχουμε τολμήσει να κοιτάξουμε κατάματα. Ο Έρμαν Έσσε, με τη γνωστή του διεισδυτικότητα στην ανθρώπινη ψυχή, μας υπενθυμίζει ότι ο άλλος λειτουργεί ως καθρέφτης· και ο καθρέφτης, όταν μας δείχνει κάτι που δεν αντέχουμε να δούμε, γίνεται εχθρός.
Εκείνο που μας ενοχλεί βαθιά σε κάποιον –η αλαζονεία, η αδυναμία, η ανασφάλεια, ακόμη και η επιτυχία του– συχνά αντιστοιχεί σε μια δική μας πτυχή που έχουμε καταπιέσει ή αρνηθεί. Μισούμε, όχι γιατί ο άλλος είναι αυτό που είναι, αλλά γιατί μας θυμίζει αυτό που φοβόμαστε ότι είμαστε ή ότι θα μπορούσαμε να γίνουμε. Το μίσος γίνεται τότε άμυνα: ένας τρόπος να απομακρύνουμε από τη συνείδησή μας ό,τι μας πονά.
Η αποδοχή αυτής της αλήθειας είναι δύσκολη. Απαιτεί εσωτερική εντιμότητα και θάρρος. Όμως μέσα σε αυτήν κρύβεται και η δυνατότητα της λύτρωσης. Αν αντί να μισήσουμε, προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τι ακριβώς μας πληγώνει στον άλλον, ίσως οδηγηθούμε σε βαθύτερη αυτογνωσία. Και η αυτογνωσία, όσο επώδυνη κι αν είναι, ανοίγει τον δρόμο για τη συμφιλίωση – πρώτα με τον εαυτό μας και έπειτα με τους άλλους.
Τελικά, όπως υπαινίσσεται ο Έσσε, το μίσος δεν είναι σχέση με τον άλλον· είναι διάλογος με τον εαυτό μας. Και η ποιότητά του καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα της ζωής μας.