ΟΙ παγκόσμιες οικονομίες ξαναζούν το φαινόμενο του υψηλού πληθωρισμού. Τα προηγούμενα λίγα χρόνια είχε αναπτυχθεί η άποψη ή η εντύπωση, ότι με τον πληθωρισμό είχαμε ξεμπερδέψει. Κάναμε τα πάντα για να τον φουντώσουμε, όμως αυτός επέμενε να σημαδεύει νούμερα πέριξ του μηδενός. Και γι αυτό όμως υπήρχε λόγος…
Σαν λέξη ο πληθωρισμός δεν μας αρέσει. Τον έχουμε συνδυάσει με κάτι το κακό. Τι όμως τον προκαλεί; Πως εμφανίζεται έτσι ξαφνικά στην εξώπορτα των οικονομιών μας; Ο πληθωρισμός έχει διάφορες αιτίες που μπορεί να προκληθεί. Άλλοτε καλές και άλλοτε κακές. Κακή αιτία είναι να ξεφύγει η κατάσταση στην κυκλοφορία του χρήματος. Να τυπώσουμε τόσο πολύ που να χάσει την αξία του και να αποτυπωθεί αυτό στις τιμές. Ανάλογη είναι και η περίπτωση μιας ηθελημένης ή μη υποτίμησης.
Κακή αιτία είναι τα ελλείμματα στην προσφορά προϊόντων και υπηρεσιών. Τα νοικοκυριά και οι επιχερήσεις τα ζητούν απεγνωσμένα, δεν φτάνουν για όλους, οι τιμές στον Θεό. Στην κατοχή, είχαμε τυπώσει χαρτονομίσματα των τρισεκατομμυρίων και βάλε. Κακή αιτία είναι και εξελίξεις στο γεωπολιτικό πεδίο, σαν αυτές που ζούμε σήμερα. Οι αγορές ως προεξοφλητικός μηχανισμός βλέπουν μελλοντικές ελλείψεις και τις προεξοφλούν στα σημερινά επίπεδα τιμών.
Καλή αιτία είναι η υπερβάλλουσα ζήτηση. Υψηλά εισοδήματα, ζητούν να καταναλωθούν, η παραγωγή δεν προλαβαίνει να ανταποκριθεί στα καινούργια επίπεδα ζήτησης, οι τιμές ανεβαίνουν. Πληθωρισμός λόγω υπερβάλλουσας ανάπτυξης. Η αιτία είναι καλή, όμως και σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να ελεγχθεί, γι αυτό και οι κυβερνήσεις είτε αυξάνουν τους φόρους είτε αυξάνουν τα επιτόκια είτε και τα 2. Το λεγόμενο soft landing…
Υπάρχει κάτι χειρότερο από τον πληθωρισμό; Ναι, ο αποπληθωρισμός. Μία οικονομία δηλαδή που σέρνεται, που βρίσκεται σε ύφεση. Γι αυτό, η Κεϋνσιανή θεωρία, πρεσβεύει ότι σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να παράξεις τεχνητά πληθωρισμό με δανεικά και νέο τυπωμένο χρήμα. Βραχυπρόθεσμα λειτουργεί, μεσομακροπρόθεσμα σε καταστρέφει.
Γιατί παρά το ότι κόβαμε τόσο χρήμα δεν είχαμε πληθωρισμό και νομίζαμε ότι είχαμε ξεμπερδέψει; Λόγω παγκοσμιοποίησης. Το χρήμα κοβόταν, δεν έμενε όμως μέσα στην οικονομία που το έκοβε, ταξίδευε σε όλον τον κόσμο και απορροφόταν. Επίσης, η στροφή της κατανάλωσης σε προϊόντα από “φτηνές” χώρες, διατηρούσε τις τιμές χαμηλά.
Γιατί έχουμε όμως σήμερα; Για συνδυασμό παραγόντων. Πρώτον, το γεωπολιτικό. Δεύτερον, το παρακάναμε εντελώς στο κόψιμο χρήματος και αυτό λόγω πανδημίας έμενε στις οικονομίες και τις υπερθέρμαινε. Τρίτον, η πανδημία δημιούργησε ελλείμματα στην παραγωγή που δεν μπορεί ακόμα να ματσάρει τη ζήτηση. Τέταρτον, οι ανατροπές στην εφοδιαστική αλυσίδα έπαψαν να καθιστούν φτηνά τα προϊόντα από τις “φτηνές” χώρες. Φεύγουν από το Βιετνάμ φτηνά, μέχρι να φτάσουν όμως στην Ευρώπη επιβαρύνονται με τρελά κόστη.
Μπορούμε ως αυτόνομη εμείς οικονομία να τιθασεύσουμε τον πληθωρισμό; Όχι, διότι δεν έχουμε μακροοικονομικά εργαλεία. Ούτε επιτόκια, ούτε νομισματική κυκλοφορία. Επίσης είμαστε απόλυτα εξαρτημένοι από εισαγωγή προϊόντων και πρώτων υλών. Τιμές που δεν μπορούμε να ελέγξουμε. Ούτε φόρους πρέπει να ανεβάσουμε γιατί δεν έχουμε πληθωρισμό ανάπτυξης. Έχουμε ανάγκη την ανάπτυξη για να ισοφαρίσει τις πληθωριστικές αυξήσεις. Πρέπει να τους ρίξουμε.
Πόσο θα ζήσουμε με τον πληθωρισμό; Πολύ, γιατί οι παράγοντες είναι και πολλοί. Και οι πολιτικές θα είναι και αντίρροπες. Θέλουμε ανάπτυξη αλά θα ανέβουν και τα επιτόκια για να συγκρατηθούν οι ανατιμήσεις. Σαν να παίρνουμε ένα φάρμακο και μαζί το αντίδοτό του.
Μπαίνουμε σε μία δύσκολη περίοδο, που το πιο επικίνδυνο από όλα θα ήταν να αποπροσανατολιστούμε από τον στόχο μας. Μία οικονομία πιο σύγχρονη, εξωστρεφή, με λιγότερους φόρους και πίστη στην επιχειρηματικότητα…