Με ρώτησαν γιατί το λέμε έτσι και τι ρόλο παίζουν τα κουκιά. Έχω μια θεωρία, που δεν είναι πλήρης -οπότε με το σημερινό άρθρο ρίχνω μισοάδεια ελπίζοντας να πιάσω (πιο) γεμάτα.
Πρόκειται, σύμφωνα με το slang.gr, για «κλασικό μάγκικο χαιρετισμό». Το slang.gr προχωράει στην εξής ανάλυση:
Κλασικός μάγκικος χαιρετισμός, ο οποίος αναλύεται ως εξής:
1) Γειαχαραντάν (= γεια + χαρά + νταν): Το πολύ δημοφιλές «γεια χαρά» στην καθομιλουμένη, ευχή για υγεία και χαρά δηλαδή. Το «νταν» κατά 99,9 % αποτελεί μάγκικη προσθήκη άνευ ιδιαίτερης σημασίας, ούτως ώστε να κάνει ρίμα με το ακόλουθο «και τα κουκιά μπαγλάν». Εκτός εάν υπήρξε όντως κάποιος Μέγας Φιλέλλην μαγκίτης ονόματι Dan, στον οποίο απευθύνονται οι χρήστες της φράσης από σεβασμό στο όνομά του.
2) και τα κουκιά μπαγλάν: αναφέρεται στο παίξιμο του κομπολογιού, στη χαρακτηριστική κίνηση δηλαδή, τινάγματος των χαντρών (=κουκιά) προς τα πίσω και τον χαρακτηριστικό ήχο που παράγεται.
Σημείωση: το (2) (και τα κουκιά μπαγλάν) δύναται να ακολουθεί και άλλη φράση πέρα του «γειαχαραντάν» αρκεί να παράγεται ρίμα.
Σε σχόλιο προστίθεται ότι το μπαγλάν πρέπει να προέρχεται από το τούρκικο bağlanmak = δεμένος.
Είναι μια θεωρία συνεκτική, γι’ αυτό και πειστική. Οι χάντρες του κομπολογιού όντως λέγονται και κουκιά ενώ από το ρήμα bağlamak προέρχεται και το δικό μας «μπαγλαρώνω».
Ωστόσο, έχω πολλές επιφυλάξεις για τη θεωρία αυτή, που νομίζω πως είναι χτισμένη πάνω στην εικόνα που έπλασε ο Χάρρυ Κλυνν στο απόσπασμα που είδαμε.
Από την αλλη, δυσκολεύομαι να δεχτώ ότι οι δυο αλλεπάλληλοι πλατειασμοί του χαιρετισμού «Γεια χαρά», πρώτον από Γεια χαρά σε Γεια χαραντάν και δεύτερο με την προσθήκη της φράσης «και τα κουκιά μπαγλάν» είναι εντελώς τυχαίοι, ότι προστέθηκαν απλώς εύηχες συλλαβές που κάνουν ρίμα.
Οπότε, να τα πάρουμε με τη σειρά.
Πρώτα ο πλατειασμός από Γεια χαρά σε Γεια χαραντάν. Κατά το σλανγκ.γρ, το «νταν» είναι μάγκικη τυχαία προσθήκη. Κάποιοι το γράφουν χωριστά: Γεια χαρά νταν, που δείχνει ότι το σκέφτονται σαν επιφώνημα, αλλά οι περισσότεροι το «χαραντάν» το εκλαμβάνουν σαν μία λέξη.
Κατά τη γνώμη μου, το -νταν αυτό δεν είναι τυχαίο. Δεν είναι και μεμονωμένο, αφού βρίσκουμε επίσης, πάντα στη μάγκικη γλώσσα, το «μερακλαντάν» και το «τζαμπαντάν». Νομίζω ότι ο πλατειασμός αυτός έγινε με επίδραση από το τουρκικό επίθημα -dan, που χρησιμοποιείται στο τέλος των λέξεων για να δηλώσει προέλευση, ας πούμε Istanbul’dan = από την Κωνσταντινούπολη. Χρησιμοποιείται μια τυπικά τούρκικη κατάληξη για να προσδώσει χρώμα στον χαιρετισμό.
Βλέπω ότι το ίδιο πιστεύει και ο Ζάχος [Παπαζαχαρίου] στο Λεξικό της Πιάτσας, ο οποίος στο λήμμα «γεια χαραντάν» [με τα κουκιά δεν ασχολείται] λέει: Η κατάληξη -νταν που στα τούρκικα σημαίνει προέλευση, έχει χάσει τη σημασία της και δίνει απλώς στο χαιρετισμό ένα τόνο «μαγκιάς», με καλοπροαίρετο, εγκάρδιο και λίγο προκλητικό νταηλίκι.
Το δεύτερο που έχω να παρατηρήσω είναι πως κατά πάσα πιθανότητα η αρχική μορφή της φράσης δεν είναι «και τα κουκιά μπαγλάν» αλλά «και τα κουκιά μπακλά» .
Γιατί «μπακλά»; Γιατί στα τουρκικά τα κουκιά λέγονται bakla, μπακλά! Θεωρώ εντελώς απίθανο το «τα κουκιά μπαγλάν» να προέρχεται από αλλού και όχι από την τουρκική λέξη που σημαίνει «κουκί».
Η τουρκική λέξη, μάλιστα, έχει περάσει και στα ελληνικά, αν και σε μικρή έκταση. Πάντως, καταγράφεται από παλιά. Ας πούμε, στο λεξικό του Σομαβέρα (1707) διαβάζω:
Κατάστιχο καμπόσων καρπών των χορταριών
1 το αγκούρι: cocomero, cucumero
2 η αγκυνάρα: carcioffo, cacioffolo, articiocco
3 ο χλωρός αρακάς, το χλωρό μπιζέλι: pisello
4 η κάπαρη: capparo, capperó
5 το καρπούζι, το χειμωνικό:melone d’acqua, anguria
6 το κολοκύθι: cocozza, cucuzza, zucca
7 η μελιντζάνα: melenzana
8 το ποπόνι, το πεπόνι: melone, mellone
9 το χλωρό ροβίθι, το χλωρό ρεβίθι: cece, cicero
10 το φασόλι, το φασούλι: faggiuolo
11 το φλασκόμηλο: pomo de salvia
12 το χλωροκούκι, το μπακλά: fava fresca
Η ονομαστή ταταυλιανή αποκριά στην Πόλη, που απαγορεύτηκε από τις αρχές το 1943 και αναβίωσε τα τελευταία χρόνια, λέγεται Μπακλά χορανί ή Μπακλαχοράνι, χορός των κουκιών ας πούμε.
Και οι κουκορίχτρες, οι μάντισσες δηλαδή που μάντευαν ρίχνοντας τα κουκιά, λέγονταν και μπακλατζούδες.
Το ποίημα Καραγκιόζης του Γιάννη Αναπλιώτη ξεκινάει ως εξής:
Άσπρα κουκιά
Μαύρα κουκιά
Μπακλάν κουκιά
Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι πως η φράση «και τα κουκιά μπακλά» καταγράφεται ήδη σε άλλες περιστάσεις. Συγκεκριμένα, σε σελίδα που εξετάζει το μικρασιατικό λεξιλόγιο, καταγράφεται, ως παράδειγμα υβριδικής έκφρασης με ανάμικτες ελληνικές και τουρκικές λέξεις, η «έκφραση αγανάκτησης» αβράντινι σιχτίμινι και τα κουκιά μπακλά.
Οι πρώτες δυο λέξεις είναι βαριά τουρκική βρισιά που την έχουμε συναντήσει και παλιότερα στο ιστολόγιο, κάτι σαν γαμώ το μουνί, αν και στα ελληνικά μπορεί να σημαίνει απλώς «ασ’ το διάολο», όμως αυτό που ενδιαφέρει είναι πως η φράση «και τα κουκιά μπακλά» προστίθεται για πλατειασμό χωρίς να έχει κάποια σύνδεση με το πρώτο σκέλος της φράσης.
Οπότε, σκέφτομαι, αν η φράση αυτή «και τα κουκιά μπακλά» που είναι στην ουσία μια ταυτολογία, μια «λαπαλισάδα» που λέγαμε τις προάλλες, συνηθιζόταν να κολλάει σε άλλες φράσεις, θα μπορούσε θαυμάσια να κολλήσει στο «γεια χαραντάν» και να γίνει «γεια χαραντάν και τα κουκιά μπακλά».
Στη συνέχεια, καθώς το «μπακλά» λίγοι το ξέρανε, θα έγινε πρώτα μπακλάν και μετά μπαγλάν για να προκύψει ο σημερινός μάγκικος χαιρετισμός.
Αυτή είναι η εκδοχή στην οποία τείνω -περιμένω τα σχόλιά σας, είτε επιβεβαιωτικά είτε ανασκευαστικά. Από μένα πάντως, γεια χαραντάν!
πηγή :
από sarant
https://sarantakos.wordpress.com.