Χέντι Λαμάρ, μια παραγνωρισμένη ευφυΐα
‘
Δεκαέξι ετών αποφάσισε ότι ήθελε να γίνει ηθοποιός και έγινε πολύ γρήγορα διάσημη, λόγω των σκανδαλωδών για την εποχή γυμνών της ταινίας EcstasyΙmdb. Ήταν το πρώτο μη πορνογραφικό φιλμ που παρουσίασε γυναικείο οργασμό, στη συγκεκριμένη σκηνήΤο απόσπασμα φαινόταν μόνο το πρόσωπο της Λαμάρ. Ήταν 18 ετών και αργότερα δήλωσε πως την παραπλάνησαν. Η ταινία προκάλεσε τόσο μεγάλο σκάνδαλο, ώστε ο Πάπας αλλά και ο Χίτλερ την απαγόρευσαν –ο τελευταίος επειδή η πρωταγωνίστρια ήταν Εβραία.
Το 1933 παντρεύτηκε τον τρίτο πλουσιότερο άνδρα της Αυστρίας, τον βιομήχανο πυρομαχικών Φριτζ Μαντλ, ο οποίος από ζήλια, αλλά και προκειμένου να προστατέψει το όνομά του, ξόδεψε μια περιουσία αγοράζοντας και καταστρέφοντας κόπιες του Ecstasy ελπίζοντας να τις εξαφανίσει τελείως (δεν τα κατάφερε). Εκτιμούσε όμως το κοφτερό της μυαλό και την συμβουλευόταν συχνά για επαγγελματικά ζητήματα. Η Λαμάρ παρευρισκόταν σε πολλά επαγγελματικά ραντεβού και δείπνα και σιγά σιγά απέκτησε γνώσεις γύρω από την τεχνολογία των ραδιοκυμάτων. Στην αυτοβιογραφίαΣτο amazon της, η Λαμάρ γράφει ότι στις μεγάλες δεξιώσεις που έδιναν στο σπίτι, συχνά έδιναν το παρών ο Μπενίτο Μουσολίνι και ο Αδόλφος Χίτλερ.
Λίγο πριν ξεσπάσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, η Λαμάρ αποφάσισε να εγκαταλείψει τον αυταρχικό σύζυγό της, εν μέρει επειδή έκανε δουλειές με τους Ναζί. Προσέλαβε μια καμαριέρα που της έμοιαζε, τη νάρκωσε και το έσκασε από το παράθυρο φορώντας την στολή της. Μαζί της πήρε όσα περισσότερα κοσμήματα μπορούσε και έφυγε για το Παρίσι, όπου κατέθεσε αίτηση διαζυγίου.
Oι Εβραίοι ηθοποιοί της Ευρώπης που προσπαθούσαν να γλιτώσουν από τους Ναζί ήταν πολλοί και ο Λούις Μπ. Μάγιερ βρισκόταν στο Λονδίνο προκειμένου να κλείσει συμβόλαια για την MGM σε τιμή ευκαιρίας. Συνάντησε τη Χέντι Λαμάρ και της πρότεινε μισθό 125 δολαρίων την εβδομάδα, τον οποίο εκείνη βρήκε πολύ μικρό απέρριψε αμέσως. Δεν ήθελε όμως να χάσει την ευκαιρία της, κι έτσι έκλεισε εισιτήριο για τις ΗΠΑ με το ίδιο υπερωκεάνιο που θα έπαιρνε ο Μάγιερ. Στο ταξίδι, φόρεσε το πιο κολακευτικό της φόρεμα και τα καλύτερα κοσμήματα της και εμφανίστηκε στο εστιατόριο, φροντίζοντας να περάσει μπροστά από το τραπέζι του Μάγιερ. Πριν φτάσουν στη Νέα Υόρκη είχε υπογράψει συμβόλαιο μαζί του. «Δεν ξέρω πώς, αλλά ξαφνικά έπαιρνα 500 δολάρια την εβδομάδα», είπε αργότερα η ίδια. Εκείνος επινόησε και το νέο της όνομα.
Η ταινία Πληγωμένος ΑετόςAlgiers (film) την έκανε σταρ, αλλά οι ρόλοι που της προτείνονταν δεν ήταν πάντα οι καλύτεροι. «Η ομορφιά της αναπληρώνει ό,τι της λείπει σε υποκριτική ικανότητα», είχε σχολιάσει ο Κινγκ Βιντορ που την σκηνοθέτησε δύο φορές. Έπαιξε δίπλα στον Σπένσερ Τρέισι, την Τζούντι Γκάρλαντ, τον Κλαρκ Γκέιμπλ και άλλους μεγάλους της εποχής, αλλά οι ταινίες της δεν κατάφεραν να συγκινήσουν το κοινό (με εξαίρεση το υπέρ-επιτυχημένο Σαμψών και ΔαλιδάSamson and Delilah #Box office, πολύ αργότερα, το 1949). Το όμορφο πρόσωπό της έγινε όμως έμπνευση για τη Χιονάτη του Ντίσνεϊ, αλλά και της Catwoman. Η MGM την πίεζε υπερβολικά. Όπως και στην Γκάρλαντ, της έδιναν χάπια για να κοιμάται και χάπια για να ξυπνά και να πηγαίνει στη δουλειά και αυτός ο εθισμός της κράτησε πολλά χρόνια.
Όμως η Χέντι Λαμάρ δεν ενδιαφερόταν μόνο για τη μεγάλη οθόνη. Το μυαλό της πάντα έτρεχε. Αν και αρκετά κοινωνική, προτιμούσε να περνά τα βράδια στο σπίτι της μελετώντας και σχεδιάζοντας δικές της επινοήσεις. Όπως έλεγε, «οι εφευρέσεις της έρχονταν εύκολα». Είχε δώσει στον τότε φίλο της, Χάουαρντ Χιουζ, σχέδια για να βελτιώσει την αεροδυναμικότητα των αεροπλάνων του, μετά από εκτενή παρατήρηση των πουλιών και των ψαριών.
Όταν ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, η Λαμάρ, που γνώριζε πολλά για τις τεχνολογίες των Ναζί, αποφάσισε ότι θα έκανε ό,τι μπορούσε για να βοηθήσει τους Συμμάχους. Διαισθανόμενη ότι το Πεντάγωνο δεν θα δεχόταν ποτέ συναλλαγές με μια στάρλετ του Χόλιγουντ, στράφηκε στο Εθνικό Συμβούλιο Εφευρετών που προωθούσε τυχόν ενδιαφέρουσες εφευρέσεις στο στρατό.
Η ιδέα της ήταν μια συσκευή αναπήδησης συχνοτήτων, έτσι ώστε οι τορπίλες των αμερικάνικων υποβρυχίων να κατευθύνονται ασύρματα και να βρίσκουν τον στόχο τους αποφεύγοντας τις παρεμβολές των γερμανικών u-boats. «Ήταν τόσο προφανές», είπε η Λαμάρ αργότερα. «Έριχναν τορπίλες προς όλες τις κατευθύνσεις που δεν πετύχαιναν ποτέ τον στόχο, οπότε εφηύρα κάτι που τα κατάφερνε». H Xέντι είχε την ιδέα. Απευθύνθηκε στον ριζοσπαστικό συνθέτη Τζορτζ ΆνταϊλGeorge Antheil που ήταν γνωστός για το έργο του Ballet MécaniqueBallet Mécanique για 15 αυτοματοποιημένα πιάνα. Μαζί επινόησαν μια συσκευή που χρησιμοποιούσε κύλινδρο αυτόματου πιάνου για να εναλλάσσει ένα σήμα μεταξύ 88 συχνοτήτων. Η ιδέα τους του frequency hopping είναι σήμερα η βάση για τη σύγχρονη τεχνολογία διασποράς φάσματος που χρησιμοποιείται σε τηλεπικοινωνίες, ευρυζωνικές συνδέσεις και αλλού, πιο διάσημα στο Wi Fi.
Το 1942 η Λαμάρ και ο Άνταϊλ έλαβαν δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για το «Σύστημα Κρυφής Επικοινωνίας» τους, αλλά το Πολεμικό Ναυτικό, στο οποίο πατριωτικά παραχώρησαν τα δικαιώματα, δεν το αξιοποίησε, κρίνοντάς το πολύπλοκο. Ο στρατός κράτησε την πατέντα απόρρητη και την έβαλε στο ράφι μέχρι το 1962, όταν την εφάρμοσε στην κρίση του Κόλπου των ΧοίρωνΚρίση των πυραύλων της Κούβας με την Κούβα. Η Λαμάρ είχε υπογράψει την πατέντα με το επώνυμο του τότε συζύγου της, οπότε κανείς δεν ήξερε ότι η εφευρέτης ήταν η σταρ του σινεμά, ενώ και η ίδια δεν έμαθε πότε ότι τελικά χρησιμοποιήθηκε η εφεύρεσή της.
Η Χέντι Λαμάρ ποτέ δεν έλαβε την αναγνώριση που μια τόσο σημαντική εφεύρεση λογικά συνεπάγεται. Κατά τη διάρκεια του πολέμου δε, προσπάθησε να γίνει μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Εφευρετών, αλλά της αρνήθηκαν, προτείνοντάς της καλύτερα να πουλήσει πολεμικά ομόλογα,. Η Χέντι πούλησε ομόλογα αξίας 25 εκατ. δολαρίων μέσα σε δέκα μέρες.
Η Λαμάρ συνολικά παντρεύτηκε έξι φορές (συνήθως για δύο χρόνια) και απέκτησε τρία παιδιά, δύο βιολογικά και ένα υιοθετημένο, ο οποίος όμως στα 12 του δόθηκε σε άλλη οικογένεια. Η σχέση της με τα παιδιά της δεν ήταν πάντα καλές. Ο υιοθετημένος της γιος δεν συμπεριλαμβανόταν στη διαθήκη της και μετά από αγωγή, συμβιβάστηκε με 50.000 δολάρια.
john-loder2.jpg
Αν και η Λαμάρ είχε δηλώσει πως η ομορφιά της είναι η κατάρα της, μεγαλώνοντας προχώρησε σε πολλές πλαστικές επεμβάσεις, με καταστροφικά μάλλον αποτελέσματα. Ο γιος της από τον τρίτο της γάμο, Άντονι, μιλώντας γι] αυτό, είπε ότι η μητέρα του «έκανε προσθετική στήθους, ανόρθωση ζυγωματικών, μεγάλωσε τα χείλη της και πολλά, πολλά άλλα. Έκανε πλαστικές πιστεύοντας ότι θα ξαναβρεί την εμφάνιση και την καριέρα της, αλλά γύρισε μπούμερανγκ και κατέστρεψε την ομορφιά της». Σύμφωνα με τον ίδιο, η Χέντι ήταν εθισμένη σε χάπια, ενώ υπήρχαν φήμες ότι ήταν κλεπτομανής. Το 1966 συνελήφθη σε ένα πολυκατάστημα έχοντας βάλει στην τσάντα της μικροαντικείμενα αξίας 84 δολαρίων («μερικά μαγαζιά με αφήνουν να το κάνω», είπε στον φύλακα) και το 1991 προσπάθησε να φύγει από ένα φαρμακείο έχοντας κλέψει καθαρτικά και ένα κολλύριο. Και τις δυο φορές οι ένορκοι την αθώωσαν, τη δεύτερη φορά με τον όρο να μην ξαναπαραβεί τον νόμο για ένα χρόνο. Τα πρωτοσέλιδα που την αφορούσαν δεν ήταν πάντα θετικά. Στην εκδίκαση του δεύτερου διαζυγίου της, καθώς ο γιος της είχε πάθει ένα σοβαρό τροχαίο, έστειλε τη ντουμπλέρ της να καταθέσει ως εκείνη στο δικαστήριο –ο δικαστής θύμωσε τόσο που μείωσε την αποζημίωσή της κατά 50%.
Σε μεγαλύτερη ηλικία, κάποιοι πιστεύουν ότι έγινε δικομανής, έκτος σύζυγός της ήταν ο δικηγόρος της. Μήνυσε τον ghostwriter και τον εκδότη της αυτοβιογραφίας της για συκοφαντική δυσφήμιση, τον Μελ Μπρουκς επειδή χρησιμοποίησε το όνομά της σε ένα αστείο στην ταινία Blazing Saddles και ένα κατάστημα που την κατηγόρησε για μικροκλοπή.
Για την σπουδαία της εφεύρεση, δεν πληρώθηκε ποτέ –σήμερα, μια τέτοια τεχνολογική εφεύρεση με τόσο ευρεία εφαρμογή εκτιμάται στα 30 δισ. δολάρια. Ο χαρακτηρισμός ως απόρρητης της αρχικής της πατέντας και ο πανταχού παρών σεξισμός που τυποποιεί και αδικεί τις –ωραίες ειδικά–γυναίκες, έπαιξαν το ρόλο τους στο να μην τύχει η Λαμάρ της αναγνώρισης που της άξιζε, όπως και το γεγονός ότι ήταν αυτοδίδακτη και δεν είχε ακαδημαϊκή κατάρτιση. Όταν το 1967 έμαθε ότι τα σχέδιά της χρησιμοποιούνταν από το Ναυτικό, το χρονικό παράθυρο για να κινηθεί νομικά είχε κλείσει. Στην αρχή της δεκαετίας του ’90, άρχισε να συζητείται έντονα η επίσημη αναγνώριση της συμβολής της Χέντι Λαμάρ στην επιστήμη.
Το 1997, σε ηλικία 82 ετών έλαβε το Βραβείο Ηλεκτρονικής ΠρωτοπορίαςEFF Pioneer Award –δεν μπορούσε πια λόγω υγείας να το παραλάβει προσωπικά, αλλά σήμαινε πολλά για εκείνη. Έζησε τα τελευταία της χρόνια στη Φλόριντα απομονωμένη, προτιμώντας να μιλά ακόμα και με τα παιδιά της τηλεφωνικά και πέθανε το 2000. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, η Λαμάρ και ο Άνταϊλ έγιναν μετά θάνατον μέλη του National Inventors Hall of Fame. Ο Άντονι δήλωσε ότι «θα της άρεσε πολύ να τη θυμούνται ως κάποια που συνεισέφερε θετικά στην ανθρωπότητα». Ένα χρόνο πριν πεθάνει, η Λαμάρ έδωσε την τελευταία της συνέντευξη, απαντώντας στο ερωτηματολόγιοTurbo Proust! | VF του Προυστ στην τελευταία σελίδα του Vanity FairThe Proustian bargain | VF. Στην ερώτηση ποιο είναι το αγαπημένο της μότο, απάντησε, «Μην παίρνεις τα πράγματα πολύ σοβαρά».
Την ιστορία της Χέντι Λαμάρ, μοιραίας σταρ και εφευρέτη, αφηγείται το ντοκιμαντέρ Bombshell: The Hedy Lamarr StoryΗ ιστοσελίδα της ταινίας, συμπαραγωγή της Σούζαν Σαράντον.
