Όσα δεν γνωρίζατε για τα χρόνια του Καποδίστρια, του Όθωνα και του Γεωργίου του Α’

Πόσα γνωρίζουµε πραγµατικά για τη Νεότερη Ελληνική Ιστορία; Οι ιστορικοί δίνουν συνήθως έµφαση σε πολέµους, σε µεγάλα κατορθώµατα σπουδαίων ανδρών, στους πολιτικούς και κοινωνικούς ανταγωνισµούς. Όµως, πολλά από τα «παραλειπόµενα» της Ιστορίας είναι το ίδιο, αν όχι περισσότερο, ενδιαφέροντα. Αντλώντας από πλήθος πηγών, το νέο βιβλίο Όσα δεν γνωρίζατε για τα χρόνια του Καποδίστρια, του Όθωνα και του Γεωργίου του Α’ των ιστορικών Ιωάννη Γρυντάκη, Γεώργιου Δάλκου, Άγγελου Χόρτη και Έκτορα Χόρτη προσεγγίζει την Ιστορία μέσα από ένα διαφορετικό κάτοπτρο και αναδεικνύει την άγνωστη πλευρά της περιόδου 1828-1913. Οι συγγραφείςεστιάζουν στις ιστορικές µορφές που τη σηµάδεψαν (Καποδίστριας, Όθωνας, Αµαλία, Κολοκοτρώνης, Μαυροκορδάτος κ.ά.) ζωντανεύοντας τον χαρακτήρα, το ήθος και τη δράση τους. Φωτίζουν επίσης το κλίµα της εποχής, τα καθηµερινά προβλήµατα των απλών ανθρώπων, τον τρόπο που ζούσαν, που σκέπτονταν, τον αγώνα τους για επιβίωση. Πολλά έχουν ενδιαφέρον ιστορικό, καθώς φωτίζουν τα ιστορικά γεγονότα, άλλα μας ξαφνιάζουν για την παραδοξότητά τους, άλλα ανατρέπουν την «επίσημη» άποψη για μεγάλες προσωπικότητες, άλλα απλώς προκαλούν θυμηδία. 

Αμέσως μετά την άφιξή του στην Ελλάδα, ο Καποδίστριας άρχισε τις περιοδείες στην Πελοπόννησο. Στην πρώτη από αυτές, κοντά στην Κόρινθο, προηγούνταν ο ταχυδρομικός διανομέας Καρδαράς, ντυμένος επίσημα, με βελούδινη, χρυσοκέντητη στολή. Ακολουθούσε έφιππος ο Καποδίστριας, ντυμένος πολύ απλά και κάτισχνος από την ταλαιπωρία και την κακή διατροφή. Ο λαός, που είχε συγκεντρωθεί αυθόρμητα, νομίζοντας ότι ο κυβερνήτης ήταν ο λαμπροφορεμένος διανομέας, τον χειροκροτούσε και εκδήλωνε σε αυτόν την αγάπη και τον θαυμασμό του. Στην αρχή όλοι διασκέδασαν. Όμως στη συνέχεια ο Κολοκοτρώνης δεν το άντεξε. Πλησίασε τον Καποδίστρια και του είπε ότι ο λαός είχε δικαίωμα να γνωρίσει τον κυβερνήτη του. «Και τι θέλεις να κάμνω, Θεοδωράκη;» απάντησε ο Καποδίστριας.«Η υπερεξοχότης σου να ενδυθεί την κυβερνητική του στολή».Έτσι, ο Καποδίστριας οδηγήθηκε σε ένα κοντινό χάνι και φόρεσε τη στολή του, η οποία όμως ήταν πολύ κατώτερη από αυτήν του ταχυδρομικού διανομέα![Α. Ντε Βαλόν, Αι Αθήναι και τα γεγονότα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, σ. 70.]

Ο γέρος του Μοριά, που είχε την ικανότητα να βλέπει ξεκάθαρα τα γεγονότα, σχολίασε τη δολοφονία του φίλου του και κυβερνήτη της Ελλάδας Καποδίστρια με τον ακόλουθο μύθο:«Κάποτε τα γαϊδούρια πήραν την απόφαση να σκοτώσουν τον σαμαρά, για να γλιτώσουν από τα σαμάρια και τα φορτία που έβαζαν πάνω τους οι άνθρωποι. Με τα πολλά το κατόρθωσαν. Αμέσως μετά ανέλαβαν την κατασκευή των σαμαριών οι βοηθοί του μάστορα, που δεν ήξεραν να κάνουν καλά τη δουλειά τους. Έτσι, τα κακοφτιαγμένα σαμάρια πλήγωναν την πλάτη των δυστυχισμένων γαϊδουριών, που δεν άργησαν να καταλάβουν ότι με την ανόητη πράξη τους έπεσαν από το κακό στο χειρότερο…».[Γ. Τερτσέτης, Κολοκοτρώνη απομνημονεύματα, σ. 229]

Ο νόμος για τις εφημερίδες ήταν τόσο αυστηρός στην περίοδο της Αντιβασιλείας, ώστε οι πιθανότητες να κυκλοφορούν για μεγάλο χρονικό διάστημα ήταν ελάχιστες. Η πιο αυστηρή διάταξη ήταν αυτή που όριζε ότι πρώτα απ’ όλα ο υπεύθυνος συντάκτης μιας εφημερίδας έπρεπε να καταβάλλει ως εγγύηση 5.000 δραχμές, ποσό πολύ μεγάλο για την εποχή. Από την εγγύηση αυτή το κράτος έπαιρνε ποσά για τα πρόστιμα και τις αποζημιώσεις από ενδεχόμενες καταδίκες της εφημερίδας, που αποφασίζονταν από τους αντιβασιλείς για ψύλλου πήδημα. Όταν το ποσό μηδενιζόταν, έπρεπε να ανανεωθεί άμεσα στο σύνολό του. Έτσι, εντός ολίγου εξαφανίστηκαν όλες οι αντιπολιτευόμενες εφημερίδες…[Γ. Κρέμος, Νεωτάτη γενική ιστορία, σ. 1035]

Όταν ξέσπασε η μεγάλη κρητική επανάσταση (1866-69), ο Σπύρος Καραϊσκάκης, παλιός συνεργάτης του Όθωνα, πήγε στη Ρωσία, προκειμένου να κάνει έρανο για την επανάσταση. Στην επιστροφή του επισκέφθηκε και τον έκπτωτο βασιλιά στη Βαυαρία. Όταν αυτός άκουσε τον σκοπό του ταξιδιού του, έγραψε ένα γράμμα, το σφράγισε και του είπε να πάει στο Μόναχο και να το δώσει στον αδερφό του, τον βαυαρό βασιλιά. Ο βασιλιάς δέχτηκε τον Καραϊσκάκη και διάβασε το γράμμα. Μόλις τέλειωσε το διάβασμα, του είπε γεμάτος απορία και έκπληξη:«Μα αυτός ο άνθρωπος δεν θα αλλάξει ποτέ; Ξέρετε τι μου γράφει; Να σας δώσω 100.000 φιορίνια. Το ποσό αυτό είναι όλη η ετήσια χορηγία που παίρνει από το βαυαρικό στέμμα».Πήρε, λοιπόν, ο Καραϊσκάκης τα χρήματα και αποχώρησε, αφού ορκίστηκε ότι δεν θα έλεγε σε κανέναν την πηγή της προέλευσής τους όσο ζούσε ο Όθων, σύμφωνα με την επιθυμία του.[Α. Κλεομένης, Περί των πρώτων της Ελλάδος βασιλέων Όθωνος και Αμαλίας, σ. 113]

Στις επίσημες τελετές της βασιλικής αυλής είχε επικρατήσει η συνήθεια να προηγούνται των υπουργών οι πρεσβευτές. Την άτυπη αυτή συνήθεια την κατάργησε ο Κωλέττης. Θέσπισε μάλιστα από τους δύο προέδρους των νομοθετικών σωμάτων, της Βουλής και της Γερουσίας, να προηγείται ο της Βουλής. Ο πρέσβης της Αγγλίας Λάιονς δυσαρεστήθηκε, τελικά όμως υποχώρησε, αλλά ο πρόεδρος της Γερουσίας δεν δεχόταν επ’ ουδενί την απόφαση του πρωθυπουργού. Έτσι, στις 3 Φεβρουαρίου του 1845, που δόθηκε χορός στα ανάκτορα, η Αμαλία χόρεψε πρώτα με τον πρόεδρο της Γερουσίας, γεγονός που έκανε τον πρόεδρο της Βουλής Κανέλλο Δεληγιάννη να εκραγεί και να αποχωρήσει απ’ τον χορό. Κι όταν η βασίλισσα τον ζήτησε για χορό και δεν τον βρήκε, εξοργίστηκε. Το γεγονός αυτό έγινε μείζον πολιτικό ζήτημα και συζητήθηκε στη Βουλή, που αποφάσισε να συγκροτηθεί επιτροπή και να μεταβεί στα ανάκτορα, για να ζητήσει συγγνώμη από τη βασίλισσα για την πράξη του προέδρου. Έπειτα από λίγες μέρες της ζήτησε συγγνώμη και ο Δεληγιάννης αυτοπροσώπως.[Τ. Ευαγγελίδης, Ιστορία του Όθωνος, σ. 339]

Στην Πλάκα ένας αμόρφωτος μπακάλης, θέλοντας να εντυπωσιάσει, αφού συζήτησε με έναν μορφωμένο δάσκαλο, κατέληξε να ονομάσει το μπακάλικό του Το κέρας της Αμαλθείας. Δυστυχώς γι’ αυτόν, ο κατασκευαστής της επιγραφής, από άγνοια ή αβλεψία, έγραψε: Παντοπωλείον το κέρας της Αμαλίας. Το γεγονός εκλήφθηκε ως προσβολή για τη βασίλισσα και πολλοί οπαδοί της συγκεντρώθηκαν έξω από το παντοπωλείο με άγριες διαθέσεις. Το κακό για τον άτυχο παντοπώλη δεν σταμάτησε εδώ. Οι ροπαλοφόροι αστυνομικοί που έσπευσαν για να προλάβουν τα επεισόδια είχαν επικεφαλής κάποιον που η γυναίκα του λεγόταν Αμαλία… Μέσα σε λίγη ώρα το μπακάλικο είχε διαλυθεί και ο μπακάλης είχε φάει της χρονιάς του. Τον έδερναν βασιλικοί και αστυνομικοί μαζί.[Θ. Σιταράς, Η παλιά Αθήνα ζει, γλεντά και γεύεται (1834-1938), σ. 263]

Κάποια μέρα, έξω απ’ την εκκλησία της Αγίας Ειρήνης, σταμάτησε τον βασιλιά Γεώργιο, που είχε αναμειχθεί με τον κόσμο, ένας αρειμάνιος φουστανελοφόρος Ακαρνάνας, που δεν τον γνώριζε.«Μι το παρντόν, αφεντ’κό» του είπε με την ιδιάζουσα προφορά του.
«Στις διαταγές σου, παλικαρά μου. Τι προστάζεις;»«Του λόγου σου φαίνεται πως γουρνίζεις απ’ αυτούνα». Και αμέσως έβγαλε από τον κόρφο του ένα αρχαίο νόμισμα λέγοντας:
«Τούτο για, αφεντ’κό, γένεται δηλαδή λεφτά;»
«Γιατί όχι;»
«Κι σαν πόσα απάνου κάτ’;»
«Όσα θέλεις».
«Τι λιες, ουρέ; Μίλα καλά, γιατί θα ντα στείλω για τα πουλεμ’κά μας».Ο βασιλιάς κατάλαβε περί τίνος επρόκειτο και απάντησε:
«Εγώ σου δίνω χίλιες δραχμές».
«Χαλάλι σου, μα του Σταυρό, χαλάλι σου…»
Ο βασιλιάς τού μέτρησε τις χίλιες δραχμές κι εκείνος πήγε αμέσως και τις κατέθεσε ως συνδρομή στην Επιτροπή των Εράνων.Την επομένη ο βασιλιάς του επέστρεψε το αρχαίο νόμισμα μαζί με ένα επαινετικό μήνυμα για τη φιλοπατρία του. Ο Ακαρνάνας πέταξε απ’ τη χαρά του και, απευθυνόμενος σε όσους βρέθηκαν κοντά του, είπε:
«Ουρέ, και να μην του ηννουήσου που βρέθηκα καρσί μι τουν βασ’λιά!»
«Και τι θα έκανες τάχα;» τον ρώτησαν.
«Θα του γύρευα κι άλλα».
«Και θα σου έδινε;»
«Εξάπαντος. Ξιέρεις, ουρέ, τι πιδί είναι τού’;»[Δευτέρα σειρά των ανεκδότων του βασιλέως Γεωργίου του Α’, σ. 15-16]

Στα τέλη του 1893, την εποχή που ο Χ. Τρικούπης είπε «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν», το εξωτερικό δημόσιο χρέος της Ελλάδας ανερχόταν συνολικά σε 643.000.000 χρυσά γαλλικά φράγκα και αντιπροσώπευε περίπου το 150% του ετήσιου ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος. Περίπου σαράντα χρόνια αργότερα, το 1932, κατά τραγική ειρωνεία, το σύνολο των δανείων της Ελλάδας ανερχόταν σε 1.022.000.000 χρυσά φράγκα, που επίσης αντιπροσώπευε περίπου το 150% του ΑΕΠ της χώρας![Ν. Σοϊλεντάκης, Δυστυχώς επτωχεύσαμεν, σ. 96-97]

Ο μεγάλος αρχαιολόγος Ερρίκος Σλήμαν, που είχε αποκαλύψει με τις ανασκαφές του τους θησαυρούς της Τροίας, αποφάσισε να εγκατασταθεί στην Αθήνα. Αγόρασε, λοιπόν, ένα οικόπεδο στην οδό Πανεπιστημίου, κοντά στην πλατεία Συντάγματος, και ανέθεσε στον διάσημο αρχιτέκτονα Τσίλερ να κάνει τα σχέδια. Η κατοικία, που ο Σλήμαν ονόμασε «Ιλίου μέλαθρον», με νεοκλασικά χαρακτηριστικά και αρχαιοπρεπείς ζωγραφικές συνθέσεις, ένα πραγματικό αριστούργημα, ολοκληρώθηκε το 1880. Στην ταράτσα του οικήματος ο ελληνολάτρης αρχαιολόγος τοποθέτησε πήλινα αντίγραφα αρχαίων αγαλμάτων, τα πρωτότυπα των οποίων βρίσκονταν σε μεγάλα ευρωπαϊκά μουσεία. Μεγάλη όμως ήταν η έκπληξή του όταν η ελληνική κυβέρνηση του παρήγγειλε ότι τα αγάλματα ήταν προκλητικά, επειδή προσέβαλλαν τη δημόσια αιδώ με τη γυμνότητά τους. Ο Σλήμαν, αντιδρώντας, έδωσε εντολή και τα έντυσαν με υφάσματα. Όταν είδαν το θέαμα οι Αθηναίοι, δεν μπορούσαν να κρατήσουν τα γέλια τους, γελοιοποιώντας έτσι τους εμπνευστές της παρέμβασης. Ωστόσο, τα αγάλματα αφαιρέθηκαν πολύ αργότερα από τον φόβο ατυχήματος.[Γ. Καιροφύλας, Η ρομαντική Αθήνα, σ. 169-171]

Κάποια μέρα του 1893 οι αθηναϊκές εφημερίδες είχαν γράψει την είδηση ότι ο Τιμολέων Φιλήμων είχε ανακαλύψει σε μια μάντρα, κοντά στην Ομόνοια, έγγραφα της Ελληνικής Επανάστασης, τα οποία οι μπακάληδες της εποχής αγόραζαν για να τυλίγουν με αυτά τυριά και παστές σαρδέλες. Ένα χρόνο αργότερα ο τότε φοιτητής Γιάννης Βλαχογιάννης, λογοτέχνης και ιστοριοδίφης, ανακάλυψε σε δύο παντοπωλεία πολύτιμα έγγραφα της Εθνεγερσίας, που χρησιμοποιούνταν για τον ίδιο σκοπό. Όπως μάλιστα αφηγείται ο ίδιος, όταν ζήτησε από τον έναν καταστηματάρχη να αγοράσει τα «χαρτιά», εκείνος τον κοίταξε παραξενεμένος, του είπε ότι ήταν άχρηστα και μπροστά στην επιμονή του του τα πούλησε για ένα ευτελές ποσό.[Γ. Καιροφύλας, Η ρομαντική Αθήνα, σ. 203]

 Το βιβλίο Όσα δεν γνωρίζατε για τα χρόνια του Καποδίστρια, του Όθωνα και του Γεωργίου του Α’ κυκλοφορεί από το Μεταίχμιο.