Τα κρατικά «φέσια» των 8 δισ. ευρώ

Σε μία αγορά που πλήττεται από έλλειψη ρευστότητας, είναι πολλές οι κατηγορίες των πολιτών στους οποίους χρωστάει το κράτος, χωρίς να υπάρχει ορατός χρονικός ορίζοντας αποπληρωμής.

Σύμφωνα με την έρευνα του inside story στα πολυδαίδαλα στοιχεία που τηρούνται στο ΥΠΟΙΚ, στα συναρμόδια υπουργεία, αλλά και στις Βρυξέλλες, το συνολικό ποσό που χρωστά το κράτος είναι μεγάλο: υπολογίζεται ότι φτάνει στα 8 δισ. ευρώ περίπου, αν προσμετρηθούν στον «επίσημο» λογαριασμό των ελληνικών αρχών και οι λεγόμενες «αφανείς» οφειλές, αυτές δηλαδή που δεν δημοσιεύονται ούτε ανακοινώνονται.

Η τακτική του «δεν πληρώνω» όχι μόνο δεν έχει τέλος, αλλά το τελευταίο διάστημα γνωρίζει νέα έξαρση. Το κράτος πληρώνει, αλλά νέα «φέσια» δημιουργούνται και η συνολική τους αξία μεγαλώνει.

Και αυτή η Λερναία Ύδρα, που μόλις κοπεί το ένα κεφάλι φυτρώνει άλλο, δεν έχει επιπτώσεις μόνο γι’ αυτούς που βρίσκονται σε αναμονή για τα λεφτά τους, αλλά και για όλη την οικονομία, λόγω των «παρενεργειών» που προκαλεί: την οικονομική δυσπραγία αλλά και την υποχρέωση του κράτους, όταν τελικά πληρώσει τα χρωστούμενα, να τα δώσει μαζί με έναν υψηλότατο τόκο.

Ο επίσημος λογαριασμός των κρατικών οφειλών προς ιδιώτες αυξήθηκε ταχύτατα

 στο τέλος Ιουλίου, αγγίζοντας τα 5,435 δισ. ευρώ, σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΟΙΚ.

Η αύξηση τους τελευταίους μήνες είναι τόσο ραγδαία, που το Δημοσιονομικό Συμβούλιο

, δηλαδή η Ανεξάρτητη Αρχή που δημιουργήθηκε βάση υποχρέωσης

 της Ελλάδας απέναντι στην ΕΕ, έκρουσε

 προ ημερών τον κώδωνα.

«Τα ασφαλιστικά ταμεία και τα νοσοκομεία διατηρούν τα “πρωτεία” όσον αφορά στις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις, αφού αυτές ξεπερνούν το 72% του συνόλου των οφειλών της Γενικής Κυβέρνησης», αναφέρει η έκθεση του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, που καταγράφει την αναστροφή της πτωτικής τάσης τους τελευταίους μήνες και ειδικά για τα ασφαλιστικά ταμεία επισημαίνει ότι «απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και δεν δικαιολογούν κανέναν απολύτως εφησυχασμό».

Εδώ να κάνουμε μία στάση για μία διευκρίνιση: Ληξιπρόθεσμες είναι οι υφιστάμενες υποχρεώσεις του δημοσίου προς τρίτους (εκτός γενικής κυβέρνησης), που δεν εξοφλήθηκαν μετά την παρέλευση 90 ημερών από την ημερομηνία σύναψης της οφειλής. Στις εκκρεμείς επιστροφές φόρων υπολογίζονται μόνο οι «βεβαιωμένες», αυτές δηλαδή για τις οποίες έχει εκδοθεί και εκκαθαριστεί το σχετικό ΑΦΕΚ (Ατομικό Φύλλο Έκπτωσης) μέχρι και το τέλος του μήνα αναφοράς. Όσες δηλαδή δεν είναι «βεβαιωμένες», δεν μετρώνται ούτε στις επίσημες στατιστικές, ούτε στο έλλειμμα και το χρέος.

Το ίδιο ισχύει και για τις εκκρεμείς συνταξιοδοτήσεις. Αν δεν έχουν εκκαθαριστεί, δηλαδή δεν έχει υπολογισθεί το ύψος τους και αν όντως πρέπει να αποδοθούν, τότε επίσης δεν «φαίνονται».

Δεν προσμετρώνται με άλλα λόγια στις κρατικές δαπάνες, βοηθώντας βεβαίως στην δημιουργία «πλεονασμάτων», αλλά εις βάρος των δικαιούχων και της ελληνικής οικονομίας εν γένει.

Αν στον επίσημο απολογισμό για τα 5,435 δισ. ευρώ οφειλών προστεθούν και οι αφανείς κατηγορίες για τις εκκρεμείς συνταξιοδοτήσεις και τις μη βεβαιωμένες επιστροφές φόρων, τότε το ποσό προσεγγίζει τα 8 δισ. ευρώ.

Στο πεδίο των επιστροφών φόρων, τα μόνα ελληνικά στοιχεία προκύπτουν από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων

.

Τα στοιχεία αυτά της ΑΑΔΕ είναι μόνο μερικώς «συμβατά» με τις ανακοινώσεις του ΥΠΟΙΚ. Βγαίνουν ανά τρίμηνο και για το τέλος Ιουνίου του 2017 δείχνουν ότι πέρα από τα 1,02 δισ. ευρώ εκκρεμών βεβαιωμένων επιστροφών φόρου, υπάρχουν ακόμη 1,13 δισ. ευρώ περίπου εκκρεμείς επιστροφές μη βεβαιωμένες, χωρίς δηλαδή ΑΦΕΚ.

Ειδικά στις επιστροφές ΦΠΑ, σύμφωνα με την ΑΑΔΕ τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα. Τα ποσά είναι πολύ μεγάλα

, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις οι καθυστερήσεις φτάνουν ακόμη και στις 1.663 ημέρες. Δηλαδή ένας επιχειρηματίας μπορεί να κάνει περίπου 4,5 χρόνια να δει την επιστροφή του ΦΠΑ που έχει ήδη πληρώσει.

Στο πεδίο των συντάξεων τα πράγματα είναι ακόμη πιο θολά από την άποψη της δημοσίευσης στοιχείων. Υπάρχουν ορδές συνταξιούχων –οι πληροφορίες κάνουν λόγο για 115.000 με 300.000 δικαιούχους, αλλά επίσημα στοιχεία δεν δημοσιεύονται– που αναμένουν έως 2 έτη για τις κύριες και έως 3 έτη για τις επικουρικές τους συντάξεις. Ο χρόνος «λύτρωσης» όσων περιμένουν το «κουτσουρεμένο» επίδομα ως αντάλλαγμα για τις εισφορές δεκαετιών ποικίλλει, αλλά είναι γενικά μακρύς.

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Έκθεση Συμμόρφωσης

 για την 2η αξιολόγηση. Αυτή καταγράφει στο τέλος Απριλίου 1,365 δισ. ευρώ σε εκκρεμείς συνταξιοδοτήσεις. Σημειώνεται ότι επισήμως το κράτος αναφέρει μόνο τα μηνιαία στοιχεία για τις οφειλές των Ταμείων, αλλά όχι το πόσες είναι οι αιτήσεις συνταξιοδότησης που δεν έχουν εκκαθαριστεί και ποιο το ποσό που πρέπει να αποδώσει.

Έχουμε και λέμε: 5,435 δισ. επίσημες οφειλές, συν 1,13 δισ. μη βεβαιωμένες επιστροφές, συν 1,365 δισ. εκκρεμείς συντάξεις, μας κανει 7,93 δισ. ευρώ σε κρατικά «φέσια».

Στο ερώτημα πόσοι είναι αυτοί που επηρεάζονται από την τακτική του κράτους να μην πληρώνει, η απάντηση είναι «όλοι»: πολίτες, επιχειρήσεις, συνταξιούχοι, άνεργοι, όλοι.

Και τούτο διότι πέρα από τους άμεσα δικαιούχους και θιγόμενους που ήδη είναι πολυπληθέστατοι, η τακτική αυτή (που δεν είναι καινούρια βεβαίως αλλά το τελευταίο διάστημα… αναβιώνει) επηρεάζει το σύνολο των πολιτών. Και τούτο διότι προκαλεί δημοσιονομικό πρόβλημα μέσα από δύο παρενέργειες:

Το πρόβλημα υπάρχει χρόνια. Αλλά δεν λύνεται. Ούτε καν καλυτερεύει, αν προσμετρηθούν τα λεφτά που έχει ήδη διαθέσει ο ESM μέσα από το δάνειο του τρίτου μνημονίου. Από το δάνειο των 86 δισ. ευρώ, για οφειλές του κράτους προς ιδιώτες είχαν προβλεφθεί 7 δισ. ευρώ (όσες ήταν δηλαδή τότε, το 2015, οι οφειλές).

Είχε μπει ως όρος η πλήρης αποπληρωμή τους έως το καλοκαίρι του 2017, αλλά και η μη δημιουργία νέων οφειλών. Δηλαδή η εξόφληση κάθε υποχρέωσης του κράτους το πολύ σε 90 ημέρες από τη στιγμή που θα δημιουργούνταν.

Από το 2015 μέχρι σήμερα διατέθηκαν από τους θεσμούς τελικά λιγότερα λεφτά από ό,τι είχε αρχικά συμφωνηθεί (3,1 δισ. ευρώ το 2016 και μόνο 400 εκατ. ευρώ το 2015, συνολικά 3,5 δισ. ευρώ). Και τούτο διότι οι αξιολογήσεις ήταν τελικά λιγότερες (οι υποδόσεις ακολουθούν την ολοκλήρωση κάθε αξιολόγησης), αλλά και γιατί οι όροι που είχαν μπει δεν τηρήθηκαν από το ελληνικό κράτος: τα λεφτά που δόθηκαν αρχικά για αποπληρωμή οφειλών δεν έφτασαν στον προορισμό τους. Κατά συνέπεια, τα παλαιά χρέη αποπληρώθηκαν με πολύ πιο αργό ρυθμό, ενώ δημιουργήθηκαν και νέα.

Με τη 2η αξιολόγηση του Ιουνίου-Ιουλίου του 2017 και αφού φάνηκε ότι τα παραπάνω δεν έγιναν, δόθηκε από τους δανειστές παράταση αποπληρωμής των κρατικών οφειλών έως και τον Αύγουστο του 2018 (γιατί τότε λήγει και το τρίτο πρόγραμμα με τους θεσμούς) και θεσπίστηκαν νέες ειδικές ρήτρες.

Οι ρήτρες αυτές δεν είναι κάτι καινούριο, απλά πλέον είναι πολύ αυστηρές. Στην προηγούμενη αξιολόγηση, είχε συμφωνηθεί

 τα λεφτά της υποδόσης να μπαίνουν σε ειδικό λογαριασμό και να οδεύουν μόνο σε οφειλές και όχι για άλλους σκοπούς (λειτουργικές δαπάνες), αλλά και το κράτος να διοχετεύει στην αγορά το 80% του ποσού που του διετίθετο για την εξόφληση οφειλών προς ιδιώτες, προτού να δικαιούται νέο ποσό.

Πλέον, ισχύει ο κανόνας

 να δίνει το κράτος το 150% αυτού του ποσού (δηλαδή το 100% αλλά και 50% από τα κρατικά ταμεία), για να δοθεί η επόμενη υποδόση…Το αν είναι δίκαιη η συγκεκριμένη ρήτρα ή όχι είναι μια μεγάλη συζήτηση, την αφορμή πάντως οι δανειστές την βρήκαν κι έτσι η χώρα έχει δεχθεί ιδιαίτερα επαχθείς όρους προκειμένου να συνεχίσει να δανειοδοτείται για να πληρώνει τις οφειλές της.

Εδώ είμαστε σήμερα. Η κυβέρνηση παλεύει να πείσει τους δανειστές ότι έχει πληρώσει σε οφειλές 1,2 δισ. ευρώ (800 εκατ. ευρώ που έδωσε ο ESM τον Ιούλιο και άλλα 400 εκατ. ευρώ κρατικών διαθεσίμων)…

Αν δεν τα καταφέρει μέχρι το τέλος Οκτωβρίου, και αν δεν πάρει παράταση από τον ESM, τότε η υποδόση θα επιστρέψει στον μεγάλο «κουβά» του δανείου και θα πρέπει να την διεκδικήσει εκ νέου. Σε αυτό το σενάριο, η αποπληρωμή των κρατικών οφειλών θα καθυστερήσει κι άλλο.

Ότι και αν γίνει τις επόμενες εβδομάδες, το δεδομένο είναι ότι τα λεφτά του δανείου… τελειώνουν. Ήδη οι θεσμοί έδωσαν 4,3 δισ. ευρώ (3,5 δισ. ευρώ της διετίας 2015-2016 συν τα 800 εκατ. της υποδόσης του Ιουλίου) από τα 7 δισ. ευρώ που έχουν προγραμματίσει. Και για να πληρωθούν –με αυτούς τους αυστηρούς όρους– οι ιδιώτες, θα πρέπει να βάλει το κράτος από την τσέπη του άλλα 3,5 δισ. ευρώ έως το τέλος του Αυγούστου του 2018 (στο πλαίσιο του κανόνα του 150%).

Η αδυναμία ελέγχου των δοσοληψιών του «ευρύτερου» δημοσίου λοιπόν είναι ακόμα εδώ. Δημιουργεί νέες υποχρεώσεις, δίνει στους δανειστές νέες αφορμές για μέτρα και ρήτρες, προκαλεί τον κίνδυνο για νέες δημοσιονομικές τρύπες.

Ουσιαστικά η κυβέρνηση, ξεκινώντας την 3η αξιολόγηση θα πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι έχει τελειώσει με το παρελθόν και με την υποδόση που την «ακολουθεί» από την συμφωνία του Ιουνίου 2017. Και αυτό το «στοίχημα», που συνδέεται κυρίως με το λεγόμενο «ευρύ» δημόσιο, θα φανεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες αν κερδίζεται ή όχι.