Δημοσιεύτηκε στισ από

Αρχιτέκτονας στην Αθήνα, μελισσοκόμος στην Κίμωλο

Προσωπική αφήγηση εμπειρίας με αισιόδοξη διάθεση.
Χρόνος ανάγνωσης: 
7

‘

Δευτέρα 22 Αυγούστου 2016
Κείμενο

Γιάννης Ραγκούσης
Είμαι αρχιτέκτονας εδώ και πολλά χρόνια. Με την κρίση η δουλειά έγινε λιγότερο απαιτητική και έτσι βρέθηκα με αρκετό διαθέσιμο χρόνο στα χέρια μου. Ευτυχώς, χάρη στην ευγένεια της συζύγου μου, δεν με βάρυνε έντονα το άγχος της επιβίωσης. Από χρόνια, στην αποθήκη της φιλοδοξίας μου υπήρχε η επιθυμία για μια νέα δουλειά που θα πάντρευε μια αγροτική δραστηριότητα με μια ιδέα καινοτομική και ίσως τεχνολογική. Έτσι, λοιπόν, ιεραρχώντας τα δεδομένα –όπως πάντα ερασιτεχνικά– και έχοντας διαρκώς στα αυτιά μου την κλισέ ρήση του Κομφούκιου περί εργασίας«Αν κάνεις τη δουλειά που αγαπάς, δε θα χρειαστεί να εργαστείς ούτε μια μέρα στη ζωή σου», Κομφούκιος, η πρόκληση δεν άργησε να εμφανιστεί στο πρόσωπο του Μήτσου, που είναι φίλος κολλητός εδώ και 42 χρόνια.Ο Μήτσος είχε επίσης απελευθερώσει χρόνο και είχε ήδη στήσει ένα μελισσοκομείο στην Κίμωλο μαζί με έναν από τους τοπικούς ήρωες. Όταν ένας αστός ξεκινάει μια δουλειά στην επαρχία, κουβαλάει μαζί του όλη την προηγουμένη εμπειρία του, συνεπώς η συνεργασία με έναν ντόπιο είναι εξαιρετικά δύσκολη. Δηλαδή ο Μήτσος δεν θα είναι ποτέ αγρότης, θα είναι Κτηνίατρος, Επιχειρηματίας και Mελισσοκόμος και ο ντόπιος θα είναι 500 επαγγέλματα, δηλαδή θα προσπαθεί, όπως όλοι όσοι ζουν σε χωριό, να συμπληρώσει το εισόδημα του και να ζήσει την οικογένεια του αξιοποιώντας όλες τις ευκαιρίες εργασίας που δίνει ο τόπος, που είναι λίγες –και χαμηλά αμειβόμενες. Οι δύο αυτοί άνθρωποι συνέπεσαν στη μελισσοκομία, όμως η αντίληψή τους για το επιχειρείν ήταν διαμετρικά αντίθετη. Έτσι η συνεργασία χάλασε και ο καθένας τους βρήκε νέο συνέταιρο. Ο δε Μήτσος, εμένα.

Η Κίμωλος με ενδιέφερε για την χλωρίδα της, διότι εξέταζα τότε την περίπτωση μιας δραστηριότητας με αιθέρια έλαια. Τα μελίσσια τα άκουγα μόνο από τον φίλο μου. Όμως το καλοκαίρι του 2014, προκειμένου να βοηθήσω τον Μήτσο, παραβρέθηκα στον τρύγο. Η διαδικασία με μάγεψε. Όμως ακόμα δεν με είχε τσιμπήσει μέλισσα, άρα, όπως όλοι μου έλεγαν, δεν ήμουν ακόμα ούτε βοηθός μελισσοκόμου. Είδα όμως το μέλι να τρέχει, ένοιωσα την μυρωδιά του να γεμίζει την ατμόσφαιρα στην αποθήκη που κάναμε την μελιτοεξαγωγή. Άρχισα να διαβάζω το πανεπιστημιακό σύγγραμμα του Βασίλη ΛιάκουΤο βιβλίο «Επιχειρηματική μελισσοκομία» στο Public που κρατούσε την έδρα μελισσοκομίας στην Κτηνιατρική Σχολή του ΑΠΘ.
Όσο διάβαζα, τόσο με ρουφούσε το θέμα και μεγάλωνε η όρεξη μου να ασχοληθώ με αυτό, από θαυμασμό προς την μέλισσα κατά κύριο λόγο, αλλά και προς το επάγγελμα, που είναι εξαιρετικά τεχνικό. Η μελέτη είναι ένα ακόμα σημαντικό στοιχείο για την προσέγγιση που κάνει ένας αστός σε ένα παραδοσιακό επάγγελμα. Η άλλη προσέγγιση, που συνήθως επικρατεί στο χωριό, είναι το να μαθαίνεις τη δουλειά βοηθώντας έναν έμπειρο επαγγελματία. Εδώ πρέπει να επισημανθεί ένας παράγοντας που αφορά την μελισσοκομία αλλά και όλα τα υπόλοιπα υπαίθρια επαγγέλματα: όσο και να διαβάσεις και να ασχοληθείς θεωρητικά, οι τοπικές συνθήκες επηρεάζουν τόσο πολύ τους χειρισμούς, που έχεις απόλυτη ανάγκη τη συμβουλή και τη βοήθεια του έμπειρου ντόπιου συναδέλφου. Για παράδειγμα, είναι τελείως διαφορετικοί οι χειρισμοί που γίνονται για τα μελίσσια στην ορεινή Ελλάδα από αυτούς που γίνονται στα νησιά.
 

img_20160218_161452.jpg

Με εφόδιο λοιπόν την τόλμη, το αίσθημα αλληλεγγύης προς τον φίλο μου και τα κολλυβογράμματα της αυτοδιδαχής μου, αποφάσισα να γίνω μελισσοκόμος. Το Μάιο του 2015 κάναμε ένα μικρό τρύγο από όσα μελίσσια είχαν απομείνει και τον Φλεβάρη του ’16 αγοράσαμε καινούργια σμήνη. Εκτός από τους χειρισμούς που αφορούν την παραγωγή, ο μελισσοκόμος κάνει πολλές χειρωνακτικές εργασίες για τη συντήρηση του εξοπλισμού, τις οποίες εξετέλεσα σχεδόν με ευχαρίστηση. Άλλωστε, διαρκώς τις συνέκρινα με τις ανάλογες εργασίες της οικοδομής και με αυτό τον τρόπο το να τρίψεις και να βάψεις μια κυψέλη μου φάνηκε παιχνίδι. Οι λεπτομέρειες της δουλειάς έχουν ενδιαφέρον, αλλά είναι περισσότερες από αυτές που χωρούν σε αυτήν την μικρή προσωπική εξομολόγηση.

Το κέρδος δεν είναι ο κύριος λόγος που δραστηριοποιούμαστε στο επάγγελμα. Μια ευνοϊκή συγκυρία συντελεί στο να παράγουμε ένα μέλι με ιδιαίτερο χαρακτήρα σε ένα τόπο επίσης ιδιαίτερο. Το ηφαιστειακό έδαφος της Κιμώλου είναι μάλλον η κύρια αιτία που το φυτό που κυριαρχεί και διαφοροποιεί το μέλι μας είναι η άγρια λεβάντα (Lavandula StoechasWikipedia). Στο σημείο που φιλοξενούνται τα μελίσσια μας δεν υπάρχουν οργανωμένες καλλιέργειες, λιπάσματα, φυτοφάρμακα και η συχνότητα διέλευσης οχήματος είναι ένα ανά έξι ώρες. Συνεπώς φροντίζουμε έναν από τους ευτυχέστερους πληθυσμούς μελισσών.Οι οικονομικές μελέτες λένε ότι η μελισσοκομία είναι από τις λίγες δουλειές που σου επιστρέφουν σε ένα έτος τα χρήματα που επενδύεις. Αυτό είναι ένα θεώρημα που ισχύει με επιφύλαξη, για δύο κυρίως λόγους. Ο ένας έχει σχέση με το κλίμα, ξεκινά από την ετήσια βροχόπτωση και καταλήγει στην κλιματική αλλαγή. Ο άλλος έχει σχέση με την επένδυση, διότι ό,τι τυχόν κερδίσεις συνήθως επανεπενδύεται στη δουλειά.

Με το φίλο και συνέταιρό μου πολύ συχνά διαφωνούμε πάνω στα Excel που φτιάχνουμε για τα έξοδα, για το αν κάποια δαπάνη πρέπει να θεωρηθεί πάγιος εξοπλισμός ή πρέπει να ενταχθεί στο ετήσιο κόστος παραγωγής. Το επάγγελμα μπορείς, είναι η αλήθεια, να το εξασκήσεις με ελάχιστο εξοπλισμό, όπως εμείς επί του παρόντος, αλλά οι ανάγκες είναι ατελείωτες. Βάζουμε το μυαλό μας διαρκώς να αναζητά χαμηλού κόστους εναλλακτικές για να αντιμετωπίσουμε τις ελλείψεις, όμως χρειάζεται χώρος, μηχανήματα, μεταφορικά μέσα και όταν εξασφαλιστούν αυτά που κάθε περίοδο θεωρείς απαραίτητα, μετά μπαίνεις στη διαδικασία βελτίωσης. Νομίζω ότι με τα δεδομένα της στιγμής, κανένας μελισσοκόμος δεν εξασφαλίζει από αυτήν την δραστηριότητα επαρκές εισόδημα για να ζήσει, έχει ανάγκη και από άλλους πόρους.
Κάνοντας χιούμορ, λέω ότι τώρα κερδίζω σε έναν χρόνο όσα παλαιότερα κέρδιζα με μια υπογραφή, το οποίο δεν απέχει πολύ από την αλήθεια

Πολύ συχνά, κάνοντας χιούμορ, λέω ότι τώρα κερδίζω σε έναν χρόνο όσα παλαιότερα κέρδιζα με μια υπογραφή, το οποίο δεν απέχει πολύ από την αλήθεια. Επαρκές μπορεί να γίνει το εισόδημα όταν η παραγωγή ανέλθει σε κάποιους τόνους και τότε ανακύπτει το πρόβλημα της διάθεσης, οπότε πρέπει να εξασφαλιστεί η εξαγωγή. Ευτυχώς η νομοθεσία είναι ευνοϊκή για τους μελισσοκόμους και μπορούν οι ίδιοι εύκολα να διαθέτουν την παραγωγή τους στην κατανάλωση. Όταν όμως το προϊόν αυξηθεί σε ποσότητα, οι δυνάμεις και οι δυνατότητες του παραγωγού ατομικά συνήθως δεν αρκούν για να το πουλήσει. Έτσι, πάρα το γεγονός ότι τα περισσότερα ελληνικά μέλια είναι ποιοτικά, μεγάλες ποσότητες παραμένουν στις αποθήκες ή διατίθενται σε εξευτελιστικές τιμές σε έναν μεγάλο έμπορο μεταποιητή ή σε μεταπράτες που έχουν διεισδύσει σε αγορές εκτός Ελλάδος.

 

viber_image4.jpg

Η ανάγκη των ανθρώπων να καταναλώνουν ανεπεξέργαστες εύγευστες τροφές διαρκώς θα μεγαλώνει, οι μέλισσες διαρκώς θα λιγοστεύουν λόγω του παγκόσμιου φαινόμενου της απώλειας πληθυσμών, επομένως διεθνώς η ζήτηση για το μέλι διαρκώς θα αυξάνεται. Είναι ένα προϊόν που η χρήση του επιτρέπεται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και είναι ιδιαίτερα ευεργετικό για τις ευαίσθητες ηλικίες (παιδιά και υπερήλικες). Είναι λάθος να απορρίπτουμε εκ των προτέρων την αγορά μελιού προηγούμενης χρονιάς αν το έχουμε δοκιμάσει και μας αρέσει. Το μέλι, σε δροσερές και ξηρές συνθήκες, μπορεί να διατηρηθεί σε καλή κατάσταση για αιώνες. Σημειωτέον ότι η διαφημιστική δαπάνη για το προϊόν είναι μηδενική και οι καταναλωτές δεν ενημερώνονται για τις ευεργετικές του επιδράσεις στον οργανισμό. Είναι ζωντανό προϊόν, οπτικά μπορεί να μεταβάλλεται στη διάρκεια του χρόνου χωρίς να αλλοιώνεται, κρυσταλλώνει, δεν είναι ίδιο κάθε χρονιά και για τον λόγο αυτόν πρέπει να το αντιμετωπίζουμε γευσιγνωστικά, όπως το κρασί. Πάντα θα υπάρχουν καλές και καλύτερες χρονιές.

Η χλωρίδα της χώρας μας βοηθά το μέλι που παράγουμε να έχει έντονα γευστικά χαρακτηριστικά, με δημοφιλέστερο και πιο διάσημο το μέλι από θυμάρι. Το ελληνικό ανεπεξέργαστο μέλι που δεν νοθεύεται είναι προϊόν με συγκριτικά πλεονεκτήματα έναντι του ανταγωνισμού των ευρωπαϊκών χωρών του Νότου και της Τουρκίας. Οι παραπάνω συνθήκες συνήθως ικανοποιούνται από μικρούς παραγωγούς, που εξασφαλίζουν για το προϊόν τους και καλύτερες από το μέσο όρο τιμές.

Η ιδιομορφία της δικής μας παραγωγής οφείλεται στο γεγονός ότι στην Κίμωλο, σε αντιδιαστολή με άλλα Κυκλαδονήσια, διαθέτουμε ελάχιστο θυμάρι. Έχουμε όμως την άγρια λεβάντα. Στα τόσα χρόνια που ασκείται η δραστηριότητα της μελισσοκομίας στο νησί, ούτε ένας παραγωγός δεν έγραφε στην ετικέτα του το όνομα του εξαιρετικού αυτού βοτάνου, που είναι η πολύτιμη προίκα μας. Όλοι ανέφεραν το μέλι τους ως μέλι ανθέων, κάτι που είναι πολύ γενικό και δεν δίνει στο προϊόν την δυναμική που του αξίζει. Η πρώτη πανελληνίως ετικέτα «Μέλι Λεβάντας» στολίζει το δικό μας μέλι.
 

Από λεβάντα παράγεται μέλι και στην Ιβηρική, τα ανατολικά Πυρηναία και την Κορσική. Δεν έχω δοκιμάσει ακόμα το προϊόν των Γάλλων και των Ισπανών συναδέλφων και πιστεύω ότι μια τέτοια διαδικασία γευσιγνωσίας θα είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον. Θα ήταν ταυτόχρονα και ένας ανταγωνισμός και τρόπος επικοινωνίας. Άλλωστε δεν θα με πείραζε καθόλου να διαπίστωνα ότι το κορσικάνικο μέλι άγριας λεβάντας είναι καλύτερο από το κιμωλάτικο διότι τους Κορσικανούς τους συμπαθώ από παιδί χάρη στην περίφημη περιπέτεια του ΑστερίξΑπό τη Μαμουθοκόμιξ.Αυτοί που διακηρύσσουν ότι το παραγωγικό μέλλον της Ευρώπης βρίσκεται στην τεχνολογία, μάλλον ξεχνούν ότι εξακολουθούμε να διαθέτουμε αγροτική παραγωγή που μπορεί να είναι ανταγωνιστική. Άλλωστε το μέλι MānukaWikipedia της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας είναι ενδεικτικό για το πώς ένα αγροτικό προϊόν μπορεί να γίνει προϊόν αιχμής για μια οικονομία. Το βήμα που οφείλουμε να κάνουμε αφορά κυρίως τις εξαγωγές, ενώ ταυτόχρονα είναι απαραίτητη η αλλαγή της νοοτροπίας ημών των παραγωγών και της διαδικασίας άσκησης του επαγγέλματος. Οι παραγωγές πρέπει να δεκαπλασιαστούν, να υπάρξουν συνενώσεις παραγωγών και οι τιμές χονδρικής να σταθεροποιηθούν στο επίπεδο των τουλάχιστον €10 το κιλό για όλες τις ποικιλίες μελιού, έτσι ώστε να ξεφύγει η παραγωγική δραστηριότητα από το ερασιτεχνικό επίπεδο. Εάν η ΕΒΖ παρήγαγε βιολογικά προϊόντα μελισσοτρόφων για τις δύσκολες εποχές, όταν οι μέλισσες πρέπει να ταΐζονται, θα εξασφαλίζαμε ευκολότερα την βιολογική πιστοποίηση και η εμπορική αξία του προϊόντος θα αυξανότανΌλα αυτά βέβαια εάν βοηθήσει και η Αθήνα, πέσει και μια βροχούλα το Σεπτέμβρη στις Κυκλάδες και δεν ερημοποιηθούμε πολύ γρήγορα.

Γιάννης Ραγκούσης
Σπούδασε Αρχιτεκτονική στο ΕΜΠ. Έχει συνεργαστεί με αρχιτεκτονικά γραφεία, και από το 1993 διατηρεί ιδιωτικό αρχιτεκτονικό γραφείο με την επωνυμία «Θέρος Αρχιτεκτονική». Από το 2014 διατηρεί μελίσσια στην Κίμωλο, όπου παράγει το ομώνυμο μέλι «Κίμωλος».