Με τον τίτλο αυτό δημοσιεύτηκε το Σάββατο στην Εφημερίδα των Συντακτών ένα άρθρο του Δημήτρη Τερζή και της Αφροδίτης Τζιαντζή, που είχε ως αντικείμενο τα ψέματα που κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο, και που γράφτηκε ίσως με αφορμή την πρώτη στα ελληνικά δικαστικά χρονικά καταδίκη για διασπορά ψευδών ειδήσεων μέσω Διαδικτύου.Το θέμα των μύθων γενικά και των ιντερνετικών μύθων ειδικότερα με ενδιαφέρει πολύ, πράγμα που άλλωστε φαίνεται και στη θεματολογία του ιστολογίου, αφού πολύ συχνά ασχολούμαστε με μύθους ή με χόακες κατά τον όρο που έχουμε πλάσει, εξελληνίζοντας το αγγλικό hoax σε «χόαξ» και επί το δημοτικότερον σε «χόακας» (βέβαια, για να προλάβω μεταχόακες,  όσο κι αν μοιάζει αρχαιόπρεπη, η αγγλική λέξη δεν έχει ελληνική ετυμολογία). Δεν είναι λοιπόν αταίριαστο να αναδημοσιεύσω μεγάλα κομμάτια από το άρθρο της Εφ.Συν., ιδίως μάλιστα αφού στο άρθρο λέω κι εγώ τη γνώμη μου για τους ιντερνετικούς μύθους (Όπως συνήθως συμβαίνει, είχαμε μια μακρά συνομιλία με την Αφροδίτη Τζιαντζή, από την οποία τελικά στο γραπτό κείμενο μπήκε ένα μικρό σχετικά μέρος. Αυτό δεν το λέω με παράπονο, έτσι γίνεται σχεδόν πάντα και, εδώ που τα λέμε, έτσι πρέπει να γίνεται, αφού δεν πρόκειται για συνέντευξη). Βέβαια, τα περισσότερα τα έχουμε πει και ξαναπεί (και θα τα ξαναπούμε). Το καινούργιο στοιχείο, που λέω κι εγώ γι’ αυτό τη γνώμη μου, είναι η καταδίκη για χόακα.Αληθινά ψέματα στο ΔιαδίκτυοΠριν από περίπου έναν μήνα καταγράφηκε η πρώτη καταδίκη στα ελληνικά δικαστικά χρονικά για την αναμετάδοση hoax, μιας είδησης-απάτης στο διαδίκτυο.Το μονομελές πλημμελειοδικείο Βέροιας καταδίκασε δημοσιογράφο-ιδιοκτήτη site για τη δημοσίευση ψευδούς άρθρου με τίτλο «Σοκ: Δείτε πώς οι εταιρείες εξαπλώνουν τον καρκίνο μέσω εμβολίων», καθώς θεώρησε ότι η δημοσίευση αυτή συνιστούσε διασπορά ψευδών ειδήσεων με απειλή για τη δημόσια υγεία.Το δικαστήριο επέβαλε στον δημοσιογράφο ποινή φυλάκισης έξι μηνών, με αναστολή τριών ετών και χρηματικό πρόστιμο 500 ευρώ.Η αλήθεια είναι πως οι «ηθελημένα κατασκευασμένες ψευδείς ειδήσεις που παρουσιάζονται σαν αληθινές» -αυτός είναι ο ορισμός του hoax- έχουν μεγάλη ποικιλία θεμάτων, αλλά και μεγάλη πέραση στο διαδίκτυο.Hoax μπορεί να γίνουν τα πάντα: μια επιστημονική έρευνα, μια φωτογραφία, μια συνέντευξη, μια είδηση, που συνήθως καλύπτονται από τον μανδύα της επικαιρότητας προκειμένου να γίνουν πιστευτά.Υπάρχουν hoaxes ρατσιστικού περιεχομένου, πολιτικά, hoaxes για θέματα δημόσιας υγείας που μπορεί να αποβούν εξαιρετικά επικίνδυνα, hoaxes για εθνικά θέματα.Το hoax διαχέεται και αναπαράγεται από τους χρήστες του διαδικτύου, οι οποίοι πέφτουν στην παγίδα και το παρουσιάζουν σαν αληθινό.Κάπως έτσι διαμορφώνεται η κοινή γνώμη για μια μερίδα του πληθυσμού, κάπως έτσι το ψέμα γίνεται αλήθεια και κάπως έτσι αποδεικνύεται η ανεπάρκειά μας να διαχειριστούμε την πληροφορία, σε συνάρτηση με τον όγκο της και τη συχνότητά της.Ποιος είπε άλλωστε ότι και μεγάλα μέσα ενημέρωσης δεν έχουν πέσει στην παγίδα αναμετάδοσης ενός hoax; Ο Θοδωρής Δανιηλίδης είναι συντονιστής μιας ομάδας 6 ατόμων που τρέχουν την ιστοσελίδα ellinikahoaxes.gr.Στην ιστοσελίδα αυτή καταγράφονται οι περισσότερες ψευδείς ειδήσεις που γίνονται viral (συχνότατα επαναλαμβανόμενες) στο διαδίκτυο κατά καιρούς.Δουλειά τους είναι να ερευνήσουν την «περίεργη» είδηση -γεγονός που απαιτεί πολλές φορές πολύωρη δουλειά- και στη συνέχεια να αποδείξουν με στοιχεία το ψέμα της.«Το ίντερνετ είναι ένα πολύ καλό εργαλείο, αρκεί να ξέρεις να το δουλεύεις», λέει στην «Εφ.Συν.» ο κ. Δανιηλίδης, του οποίου η δουλειά στο site ξεκίνησε σαν χόμπι, ωστόσο στα χρόνια που ακολούθησαν εξελίχθηκε σε σταθερή παράλληλη απασχόληση – χωρίς οικονομικό όφελος.«Δεν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος μπούσουλας αποδόμησης μιας φερόμενης ως είδησης», μας λέει.«Κάθε περίπτωση την αναλύουμε διαφορετικά. Αυτό που υπάρχει είναι μια λίστα ενδείξεων που ακολουθούμε για να διαπιστώσουμε αν το κάθε δημοσίευμα που εξετάζουμε είναι ή δεν είναι hoax. Πολλές φορές έχουμε να κάνουμε με μια είδηση που είναι από κάποιο σατιρικό site -ο κόσμος δεν το αντιλαμβάνεται αυτό- και αναπαράγει την είδηση νομίζοντας ότι είναι πραγματική».Τα περισσότερα σατιρικά sites, ωστόσο, είναι γνωστά στους χρήστες του διαδικτύου.Το πρόβλημα εντοπίζεται σε διάφορες σελίδες ή blogs που ανεβάζουν εν γνώσει τους ψεύτικες ειδήσεις.Στο ερώτημά μας για ποιον λόγο πιστεύει πως είναι «της μόδας» η διασπορά ψευδών ειδήσεων, απαντά ότι κατά βάση «όλα γίνονται για τα κλικ. Οσο πιο πολλά τόσο περισσότερα τα έσοδα της ιστοσελίδας που τα φιλοξενεί».Σε ό,τι έχει να κάνει με τις κατηγορίες των ψευδών ειδήσεων (θέματα υγείας, ρατσιστικές, εθνικά θέματα κ.λπ.), ο κ. Δανιηλίδης μας λέει ότι «τα hoaxes ακολουθούν πάντα την επικαιρότητα. Τώρα είναι ψηλά το προσφυγικό ζήτημα, πριν από δύο χρόνια είχαμε το ζήτημα των ραδιενεργών αποβλήτων της Συρίας. Βέβαια, υπάρχουν πάντα και τα “διαχρονικά” hoaxes, αυτά που αναπαράγονται κατά καιρούς, όπως είναι η ιστορία της Μαιρούλας που της πήραν τα όργανα, ο αστυνομικός που πεθαίνει και ξαναπεθαίνει από το 2007 κ.λπ.». Ζητάμε από τον κ. Δανιηλίδη να σχολιάσει την απόφαση του δικαστηρίου της Βέροιας:«Κοιτάξτε, εμείς είμαστε υπέρ της ελευθερίας του λόγου στο διαδίκτυο. Αλλο πράγμα όμως είναι η ελευθερία του λόγου και άλλο πράγμα η διασπορά ψευδών ειδήσεων, από τις οποίες μπορεί να τρομοκρατηθεί ο κόσμος. Ολο αυτό θυμίζει τα καφενεία του χωριού πριν από χρόνια, όταν ο ένας θαμώνας έλεγε κάτι, το άκουγε ο άλλος και το μετέδιδε χωρίς προηγουμένως να διασταυρώσει αν είναι αλήθεια». Το Λερναίο κείμενοΕνας από τους διασημότερους και μακροβιότερους γλωσσικούς μύθους είναι το ψευδές δημοσίευμα για το «Ηellenic Quest», ένα υποτιθέμενο πρόγραμμα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας που δήθεν κυκλοφόρησε η Apple και διένειμε το CNN.Ο συγγραφέας Νίκος Σαραντάκος, ο πρώτος που το ανασκεύασε στην ιστοσελίδα του και στο βιβλίο του «Γλώσσα μετ’ εμποδίων», το έχει βαφτίσει «Λερναίο κείμενο» επειδή όσες φορές και αν διαψεύδεται, αυτό επανεμφανίζεται εμπλουτισμένο με νέες τερατολογίες.Στις διαφορετικές εκδοχές του το «Λερναίο» περιλαμβάνει αστήρικτους αλλά επιστημονικοφανείς ισχυρισμούς για την ανωτερότητα της ελληνικής γλώσσας, ιδίως των αρχαίων ελληνικών.Ο μύθος είναι σχεδόν συνομήλικος του ελληνικού διαδικτύου, πρωτοεμφανίζεται στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και διαδίδεται ραγδαία αρχικά μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ενώ γοητεύει από μεγάλα ενημερωτικά δίκτυα μέχρι επιφυλλιδογράφους έγκριτων εφημερίδων – ώς και τον πρώην υπουργό Παιδείας, Ευριπίδη Στυλιανίδη, που τον υιοθετεί σε ομιλία του.Παρουσιάζει τα ελληνικά ως την πλουσιότερη γλώσσα του κόσμου, με 90 εκατομμύρια λεκτικούς τύπους, τα στελέχη των πολυεθνικών να μαθαίνουν αρχαία ελληνικά επειδή «τονώνουν τις ηγετικές ικανότητες» και τους υπολογιστές του μέλλοντος να επικοινωνούν στην αρχαιοελληνική που αναγνωρίζουν ως «τη μόνη νοηματική γλώσσα του κόσμου» με «μαθηματική δομή».«Οπωσδήποτε το διαδίκτυο είναι προνομιακός τρόπος διάδοσης μύθων κάθε λογής. Είτε κακόβουλων είτε από αφέλεια» λέει στην «Εφ.Συν.» ο Νίκος Σαραντάκος, προσθέτοντας ωστόσο ότι το ίδιο μέσο προσφέρει και τα εργαλεία για την ανασκευή των μύθων.«Ομως το πάνω χέρι εξακολουθεί να το έχει αυτός που διαδίδει έναν αρεστό μύθο, είτε επειδή βολεύει πολιτικά είτε επειδή γαργαλάει κάποια ένστικτα του κοινού. Για ιατρικά θέματα, όπως η πρόσφατη καταδίκη δημοσιογράφου που αναπαρήγαγε ψευδή είδηση για τα εμβόλια, είναι ίσως αποδεκτό να υπάρχουν και ποινικές διώξεις γιατί υπάρχει ζήτημα δημόσιας υγείας. Θα ήμουν πολύ πιο επιφυλακτικός σε άλλες περιπτώσεις. Θα ήταν γκροτέσκο να στοιχειοθετηθεί αδίκημα διασποράς ψευδών ειδήσεων για γλωσσικούς μύθους όπως το Hellenic Quest ή την ψευδή ρήση του Kίσινγκερ – η μισή Ελλάδα θα έπρεπε να πάει μέσα. Η καλύτερη λύση είναι η βασανιστική, αργή και επίμονη προσπάθεια ανασκευής τους ώστε να απαξιώνεται όποιος διαδίδει τέτοια πράγματα».