Του Γιάννη Τσουδερού*

Εμείς, ως λαός, αποτυπώσαμε, με τον Κορνάρο και μάλιστα στον πρώτο στίχο του Ερωτόκριτου, δύο έννοιες. Την κίνηση του χρόνου («του κύκλου τα γυρίσματα») και την κίνηση του κόσμου (…και «του καιρού τα πράμματα πʼ αναπαημό δεν έχουν»).

Αν αυτές οι ποιητικές εικόνες είναι και η πραγματικότητα (τω όντως όντι), δεν θα έπρεπε να γνωρίζουμε πού βρισκόμαστε; Δηλαδή, το αληθινό στίγμα μας στον κόσμο; 

Έχουμε πλήρη συνείδηση και σαφή αιτιολόγηση των πράξεων μας; Ή μας παρασύρει το άσκεπτο και το τυχαίο; Αν αυτό δεν συμβαίνει, τότε με τη βοήθεια της ιστορικής μνήμης μας, θα έπρεπε να γνωρίζουμε που πραγματικά βρισκόμαστε και τελικά τι είδος λαός είμαστε, σʼ αυτή τη χρονική στιγμή που διανύει η ανθρωπότητα. 

Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, να καταλάβουμε την πραγματικότητά μας. Ας ξεκινήσω με μια σκληρή ερώτηση, καθόλου πλατωνική, η οποία σπάνια αναφέρεται στις καθημερινές συζητήσεις μας. 

Ιδού το ερώτημα. Είμαστε ή δεν είμαστε λαός ο οποίος την κλοπή του κράτους του την έχει κάνει τέχνη και συγχρόνως δύναμη που προκαλεί την κρατική του πτώχευση; Ας θυμηθούμε στη σειρά τις πτωχεύσεις μας, από τότε που το έθνος μας έγινε κράτος. 1827, 1843,1893,1932 και δύο ακόμα, 1970 και1980. Αυτές οι δύο τελευταίες χωρίς πτωχευτικό τέλος, αλλά με τα πτωχευτικά αποτελέσματα στις πλάτες μας. 

Για τα όσα κάθε φορά ακολουθούσαν, έφταιγαν μόνο οι … άθλιοι τοκογλύφοι δανειστές μας; Μα καλά, δεν μάθαμε ακόμα τι σημαίνει διεθνούς τύπου δανειστής; Ακόμα κι ο Σαίξπηρ, άνθρωπος συγγραφέας και θεατράνθρωπος, το είχε πιάσει και αποτυπώσει σε γραφτό του έργο. 

Οι διεθνείς δανειστές είναι όλοι τους τοκογλύφοι. Αυτοί τη δουλειά τους κάνουν. Εμπορεύονται τα χρήματά τους. Αυτό, το πολύ και συχνά παράνομα αποχτημένο χρήμα τους, το εμπορεύονται και το πουλούν. Όσο πιο ακριβά καταφέρει να πουλήσει το χρήμα του ο δανειστής, τόσο πιο πολύ πλουτίζει. Αυτός δεν είναι, άλλωστε, και ο ιστορικά διαπιστωμένος από αρχαιοτάτων χρόνων παγκόσμιος μηχανισμός του εμπορίου; Βέβαια, τώρα η τεχνική της δανειοδότησης έχει διευκολυνθεί και νομικά, με νομοθεσίες διεθνούς δικονομίας. Έτσι γίνεται ολοκάθαρα εμφανής η λειτουργία της διεθνούς δανειακής πολιτικής και των οργανισμών που την υποστηρίζουν, όπως είναι π.χ. το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Αυτό το είδος της κεφάλαιο-διεθνούς-αγοράς δανείζει τα κεφάλαιά του, αλλά δεν επιζητά την επιστροφή τους. Θέλει απλά την τακτική, ακριβή, και συνεπή εξυπηρέτηση των όρων του συμβολαίου δανεισμού, το οποίο ο συμβαλλόμενος άνθρωπος ή οργανισμός κράτος, ή ό,τι να είναι τέλος πάντων, έχει εθελοντικά υπογράψει. Θέλει δηλαδή οπωσδήποτε την πληρωμή των τόκων του δανεισθέντος κεφαλαίου.

Πιστεύω πως έγινε αντιληπτό ότι τώρα δεν χρειάζεται πόλεμος για να υποδουλωθεί ένας λαός. Απλά του δανείζεις και η κατοχή του έχει γίνει, αφού μετά ο λαός αυτός εργάζεται για σένα, για να ξεπληρώνει το χρέος του. Αλήθεια, δεν καταλάβαμε ακόμα ότι τώρα κυβερνά και ελέγχει την ανθρωπότητα ο Σάυλοκ του Σαίξπηρ; Δεν καταλάβαμε ακόμα ότι η υποδούλωση των λαών δεν γίνεται πλέον με στρατιωτικά μέσα, αλλά με τη διεθνή δανειακή πολιτική του υπερκεφαλαίου, το οποίο ελέγχει και κατευθύνει τα διεθνή συμφέροντά του με τους οργανισμούς του, π.χ. Δ.Ν.Τ., G7, Νταβός, κ.τ.λ.; 

Τώρα τους στρατιωτικούς πολέμους μεταξύ των κρατών, ή και μεταξύ αντίπαλων ομάδων σʼ ένα κράτος, το υπερκεφάλαιο τους υποδαυλίζει, γιατί αυξάνουν τις δανειακές ανάγκες των εμπλεκομένων κρατών, για την ενίσχυση της πολεμικής τους μηχανής και την αποκατάσταση των καταστροφών που προκαλεί ο πόλεμος. Έτσι το υπερκεφάλαιο, καλύπτοντας τις δανειακές ανάγκες των κρατών, ασκεί την επικυριαρχία του σʼ αυτά. Ας σκεφτούμε ότι οι πολυάριθμοι πόλεμοι που έγιναν μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο σχεδόν καθόλου δεν άλλαξαν τα σύνορα των κρατών που ενεπλάκησαν σε αυτούς, προκάλεσαν όμως τεράστιες ζημιές. Και το υπερκεφάλαιο είναι εκεί, πρόθυμο να στηρίξει την πολεμική τους μηχανή και να συμβάλλει στην αποκατάσταση των ζημιών, με το αζημίωτο, βέβαια. Έτσι κράτη με μεγάλο φυσικό πλούτο, όπως η Λιβύη ή το Ιράκ, είναι γονατισμένα οικονομικά και το μόνο που κάνουν είναι να εξυπηρετούν τα χρέη τους.

Αλήθεια, δεν καταλάβαμε κατά πού και πώς κινείται ο κόσμος «π΄ αναπαημό δεν έχει»; Δεν καταλάβαμε ότι σήμερα οι στρατιωτικοί πόλεμοι δεν γίνονται για την κατάκτηση εδαφών, αλλά με μοναδικό σκοπό τη δημιουργία καταστροφών που επιδιορθώνουν με τη δανειακή πολιτική τους οι μεγάλες οικονομικές δυνάμεις, οι G7 όπως λέγονται, οι οποίες συναποφασίζουν τα της παγκόσμιας οικονομικής πολιτικής;

Γιατί, άραγε, δεν αντιληφθήκαμε αυτόν τον παγκόσμιο οικονομικό-πολιτικό σχεδιασμό; Απλό. Όλοι προσπαθούμε να τα έχουμε καλά με το υπερκεφάλαιο, χωρίς να αξιολογούμε σωστά τη λειτουργία αυτής της παγκόσμιας οικονομικής υπερκλίμακας. Αυτή την κατάσταση μας είπαν να την ονοματίσουμε μόνο οικονομική παγκοσμιότητα κι εμείς το αποδεχτήκαμε. Και μάλιστα μας είπαν να τη λέμε και πολιτιστική εξέλιξη κι αυτό είναι το ΜΕΓΑ ΛΑΘΟΣ. Μας πέρασαν τη λάθος πραγματικότητα σαν σωστή και χρήσιμη αλήθεια. Βέβαια για να το πετύχουν αυτό χρειαζότανε μυαλά «ανάπηρης εξυπνάδας», ευνουχισμένης εξυπνάδας, δηλαδή. Κι αυτό έκαναν. 

Χώρισαν την Παιδεία από την Εκπαίδευση και συγχρόνως μετονόμασαν, και το πέτυχαν, την εκπαίδευση ως παιδεία. Αυτό ήταν. Τώρα γίνεσαι γιατρός και αμέσως σε προσφωνούν κύριο γιατρό, ανεξάρτητα αν βοάς από μακριά ότι είσαι κλέφτης, φακελάκιας, αλλά … Κύριος πάντα. Κύριος είσαι, επίσης, αν κλέβεις τεράστια χρηματικά ποσά από τα ταμεία του φιλοθεάμονος αθλήματος του ποδοσφαίρου στο οποίο παίζουν παιδιά και νέοι που αμείβονται με τεράστιους μισθούς και συγχρόνως τα πιάνουν για να χάσουν το παιχνίδι που θα παίξουν. Όταν ο αθλητισμός λειτουργούσε και με τα ιδεώδη της Παιδείας, στα στάδια αρκούσε ένα κλαδί ελιάς για τη στέψη του νικητή. Τώρα, χωρίς αθλητικά ιδεώδη, τα εκατομμύρια χορεύουν στις παλαίστρες και στα κολοσσαία.

Να τι κάναμε χωρίς παιδεία. Κατασκευάσαμε τον homo economicus. Είναι ο άνθρωπος που βρίσκει την ευημερία του στους (οικονομικούς) αριθμούς μόνο. Είναι δυστυχώς μια ευημερία, η οποία αντί να χαρίζει ευτυχία αύξησε τα αντικαταθλιπτικά. Αυτό συμβαίνει όταν η οικονομία των αριθμών αναλαμβάνει από μόνη της να υλοποιήσει και το κοινωνικό όνειρο μιας οργανωμένης κοινωνίας και σε μη άμεσα παραγωγικούς τομείς της, όπως είναι δηλαδή η παιδεία, η υγεία, η έρευνα, το περιβάλλον κ.τ.λ.

Ο Μαξ Βέμπερ λέει ότι η οικονομία με τους αριθμούς μόνο είναι ένα ήθος προσανατολισμένο αποκλειστικά «χρησιμοθηρικά». Αλλά, αυτό αποτελεί ακαμψία της ζωής, γιατί κάθε άλλη απόλαυση εκτός από το μόχθο της εργασίας είναι άγνωστη. Σημαίνει, όμως, κι ότι μπαίνουμε πάλι στο νέο αιώνα του μεσαίωνα. Στον προηγηθέντα μεσαίωνα η πνευματική ακαμψία εμφανίστηκε με την έμμονη ιδέα της θρησκοληψίας. Τώρα η εμμονή αφορά τον πλούτο δια του χρήματος. Το παιχνίδι της σκέψης, πέρα από την άκαμπτη πραγματική πραγματικότητα των αριθμών, μας τέλειωσε. Η δουλεία του νέο-μεσαίωνα έχει αρχίσει … κι εμείς κοινωνικά και πολιτικά σφυρίζουμε αδιάφορα και μακριά από τις άλλες αλήθειες. 

Μοναδική μας αληθινή ελπίδα τώρα ο … Κορνάρος. Ας ελπίσουμε μαζί του, πως «του καιρού τα πράμματα πʼ αναπαημό δεν έχουν» και «του κύκλου τα γυρίσματα» θα μας βγάλουν από τον νέο-μεσαίωνα που ζούμε, όπως γύρισε ο κύκλος και για τον παλιό μεσαίωνα που πέρασε η ανθρωπότητα. Ίδωμεν!

* Ο Γιάννης Τσουδερός είναι γιατρός