ΟΡΕΙΝΟΣ

Στην πολιτεία της Νύχτας ζούσε ένας τεχνίτης που κατασκεύαζε φανάρια.

Ήταν τόσο επιδέξιος, που όλοι έλεγαν πως μπορούσε να φωτίσει ακόμη και τη σκιά.

Ο ίδιος χαμογελούσε σιωπηλά σε κάθε τέτοιον έπαινο, γιατί ήξερε πως η σκιά είναι πιο πεισματάρα απ’ όσο νομίζουν οι άνθρωποι.

Κάποτε τον επισκέφθηκε ένας νεαρός ζητώντας του το ακατόρθωτο:

— Δάσκαλε, θέλω ένα φανάρι που να φωτίζει τα πάντα: και ό,τι βρίσκεται μπροστά μας και ό,τι μένει μέσα στο σκοτάδι πίσω απ’ αυτό. Θέλω να βλέπω ταυτόχρονα το φως και τη σκιά.

Ο τεχνίτης δεν γέλασε.

Πήρε το πιο λαμπερό του φανάρι και το άναψε.

Το έστρεψε προς ένα μικρό άγαλμα.

Αμέσως σχηματίστηκε πίσω του μια καθαρή, κοφτερή σκιά.

— Κοίτα εκεί, είπε. Όσο πιο δυνατό είναι το φως μου, τόσο πιο απόλυτη γίνεται η σκιά.

Αν θέλω να δω το άγαλμα καθαρά, η σκιά βαθαίνει.

Κι αν θέλω να εξετάσω τη σκιά, πρέπει να χαμηλώσω το φως — και τότε θολώνει το άγαλμα.

Ο νεαρός προσπάθησε να σταθεί σε σημείο που να βλέπει και τα δύο καθαρά.

Μα όσο μετακινούνταν, η εικόνα άλλαζε: άλλοτε το φως ήταν εκθαμβωτικό, άλλοτε η σκιά έφευγε πίσω από την πλάτη του αγάλματος, πάντα όμως ένα μέρος ξεγλιστρούσε.

— Δεν μπορώ να τα δω όλα μαζί! είπε απογοητευμένος.

— Όχι. Γιατί το ίδιο το φως που φανερώνει ένα πράγμα κάνει αόρατο το άλλο.

Το φως δεν είναι αθώο, παιδί μου. Κάθε φως ρίχνει τη δική του σκιά.

Ο τεχνίτης κάθισε στο σκαμνί του και μίλησε σαν να έλεγε παλιά σοφία:

— Ο κόσμος στο βάθος δεν είναι φτιαγμένος για ολική γνώση.

Η φύση προστατεύει τα μυστικά της:

όταν φωτίζεις την «θέση» των πραγμάτων, η «κίνησή» τους χάνεται στη σκιά.

Κι όταν φωτίζεις την κίνησή τους, χάνεις τη θέση.

Το φως σου δείχνει μια όψη, αλλά ταυτόχρονα σβήνει μια άλλη.

Ο νεαρός έσκυψε το κεφάλι.

— Δηλαδή δεν υπάρχει τέλειο φως;

— Υπάρχει.

Αλλά το τέλειο φως δεν δείχνει τα πάντα —

δείχνει μόνο όσα μπορείς να κατανοήσεις χωρίς να καταστρέψεις τα υπόλοιπα.

Ο τεχνίτης έσβησε το φανάρι.

Και μέσα στο σκοτάδι, ο νεαρός ένιωσε για πρώτη φορά πως η άγνοια δεν ήταν ελάττωμα, αλλά μέρος της τάξης του κόσμου.

Κι ότι η αλήθεια, όπως η σκιά, υπάρχει επειδή δεν μπορούμε να τη δούμε ολόκληρη.

Έτσι έμαθε την αρχή της απροσδιοριστίας*

όχι ως νόμο της φυσικής,

αλλά ως νόμο της ζωής.

·*Η αρχή της απροσδιοριστίας του Heisenberg δεν είναι η μόνη βασική αρχή της κβαντικής θεωρίας, αλλά αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις δομικές της λίθους.

Χωρίς αυτήν, η κβαντική μηχανική δεν θα είχε το χαρακτήρα που έχει ούτε θα διέφερε τόσο ριζικά από την κλασική φυσική.

Οροπέδιο Δερβενοχωρίων 

Ο αείμνηστος κύριος καθηγητής συλλογάται ..

Στη Νορβηγία γύρω από σπίτια και αγροκτήματα, στήνονται ξύλινοι φράχτες γεμάτοι με άχυρα ή χόρτα. Όταν ο χειμώνας έρθει, το χιόνι συσσωρεύεται πάνω τους, σχηματίζοντας ένα πυκνό, λευκό τείχος. Εκεί, μέσα σε αυτή την αγκαλιά πάγου και φυτικής ύλης, το σπίτι μένει προστατευμένο. Το κρύο σταματά απ’ έξω, η ζεστασιά εγκλωβίζεται μέσα.

Χωρίς ρεύμα, χωρίς μηχανές, χωρίς θόρυβο μόνο φυσική σοφία σε δράση.

Αυτό που εντυπωσιάζει δεν είναι τόσο η τεχνική καινοτομία όσο η φιλοσοφία που την εμπνέει.

Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, βλέπουμε την επιστήμη να μην προσπαθεί να δαμάσει τη φύση, αλλά να τη μιμηθεί. Να σκύβει πάνω από το χιόνι, όχι με ύβρη, αλλά με περιέργεια.

Να ρωτά: Πώς κρατούνται ζεστά τα ζώα; Πώς αναπνέει το χώμα τον χειμώνα;

Και ύστερα, να παίρνει απαντήσεις που κανένα εργαστήριο δεν θα μπορούσε να εφεύρει.

Το άχυρο, αυτό το φαινομενικά ταπεινό υλικό, έχει υπηρετήσει τον άνθρωπο από τότε που η γεωργία έγινε τρόπος ζωής.

Χρησιμοποιήθηκε για να καλύψει στέγες, να ταΐσει ζώα, να στρώσει στάβλους και χωράφια

Είναι υλικό που γεννιέται κάθε χρόνο, χωρίς να εξαντλεί τη γη. Κάθε στάχυ που πέφτει αφήνει χώρο στο επόμενο.

Στο νορβηγικό πείραμα, το άχυρο αποκτά έναν νέο ρόλο τον ρόλο του προστάτη.

Καθώς το χιόνι συσσωρεύεται γύρω του, το άχυρο λειτουργεί ως «πνεύμονας» της κατασκευής. Οι μικροσκοπικές του ίνες παγιδεύουν αέρα, και ο αέρας, ως κακός αγωγός της θερμότητας, γίνεται φυσικό στρώμα μόνωσης.

Το φαινόμενο είναι το ίδιο που κρατά ζεστές τις αλεπούδες στα λαγούμια τους και τα φυτά κάτω από το στρώμα πάγου.

Όταν έρθει η άνοιξη και οι πάγοι λιώσουν, οι φράχτες αποσυναρμολογούνται. Το άχυρο, τώρα υγρό και ελαφρώς αποσυντεθειμένο, μετατρέπεται σε κομπόστ λίπασμα γεμάτο ζωή που επιστρέφει στη γη.

Τίποτα δεν χάνεται, τίποτα δεν πετιέται.

Αυτό που κάποτε προστάτευε το σπίτι, τώρα τρέφει το χωράφι.

Ένας τέλειος κύκλος, χωρίς απόβλητα, χωρίς υπερβολή.

Ο πραγματικός χαρακτήρας ενός ανθρώπου αποκαλύπτεται πάντα εκεί όπου δεν υπάρχει αντάλλαγμα. Εκεί όπου η πράξη του δεν συνοδεύεται από χειροκροτήματα, ούτε από υποσχέσεις επιστροφής. Στην καθημερινή ζωή αυτό το τεστ εμφανίζεται απλά: στο πώς μιλάμε σε έναν ηλικιωμένο που δυσκολεύεται στο δρόμο, στο πώς απαντάμε σε έναν υπάλληλο χωρίς «χρήσιμες» γνωριμίες, ή στο πώς στεκόμαστε απέναντι σε κάποιον που δεν μπορεί να μας ανοίξει καμία πόρτα ή και στο γκαρσόνι του εστιατορίου που μας εξυπηρετεί ..

Η αλήθεια είναι πως ο άνθρωπος φωτίζεται στις σκιές. Όταν λείπει το συμφέρον, η πράξη γίνεται καθαρή, και τότε φαίνεται ποιοι είμαστε: αν διαθέτουμε καλοσύνη χωρίς προϋποθέσεις ή αν η ευγένειά μας ήταν απλώς μια μάσκα κοινωνικών συναλλαγών. Οι περισσότεροι μπορούν να είναι ευγενικοί όταν τους συμφέρει∙ λίγοι όμως παραμένουν αξιοπρεπείς, δίκαιοι και ανθρώπινοι όταν κανείς δεν τους παρακολουθεί.

Ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε στον «ασήμαντο» ή στον «αδύναμο» δείχνει το μέτρο της δικής μας σημασίας. Γιατί η ανιδιοτέλεια δεν είναι αρετή πολυτελείας∙ είναι σημάδι εσωτερικής τάξης, βαθιάς καλλιέργειας. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το μόνο σίγουρο κριτήριο της ποιότητας ενός ανθρώπου: το πώς φέρεται όταν δεν έχει τίποτα να κερδίσει — και τίποτα να χάσει.

Γράφει·

Ο αιπόλος της Πάρνηθας

Στο παζάρι της Θήβας