ΟΡΕΙΝΟΣ

Αβορόρεμα (φωτό κ κορακης)

Νίκος Φράγκος

Οι φασίστες είναι μια θλιβερά υποανάπτυκτη κι άρρωστη ανθρώπινη παρουσία επί Γης. Μόνο που σήμερα γνωρίζουμε καλά πως κι ο κομμουνισμός είναι μια νεώτερη και πιο σύγχρονη ενδυμασία τους. Ακόμη, πως ο φασισμός ελλοχεύει μέσα μας και πως, εάν δεν έχει ν’ αντιμετωπίσει παιδεία και ψυχική υγεία, μας κυριεύει και μας διαβρώνει, είτε πιστεύουμε στον σοσιαλισμό είτε στις δημοκρατίες.

Μάνος Χατζηδάκις

Απόσπασμα από συνέντευξη του στον Στάθη ΤΣΑΓΚΑΡΟΥΣΙΑΝΟ

Ο άνθρωπος που παίρνει ρίσκα αρέσκεται να πιστεύει ότι είναι ελεύθερος. Ότι κινείται πέρα από τον φόβο, πέρα από τη μικρότητα, πέρα από τους υπολογισμούς των πολλών. Κι όμως, όπως μας υπενθυμίζει ο Φρανσουά ντε Λα Ροσφουκώ, τα περισσότερα ρίσκα δεν γεννιούνται από καθαρό θάρρος αλλά από μια πιο σκοτεινή πηγή: τη φιλαυτία.

Σπάνια ρισκάρουμε μόνο για να κερδίσουμε. Συχνότερα ρισκάρουμε για να μη φανεί ότι φοβηθήκαμε. Η εικόνα μας στα μάτια των άλλων —και κυρίως στα δικά μας— βαραίνει περισσότερο από το αποτέλεσμα. Έτσι, ο κίνδυνος μεταμφιέζεται σε τόλμη και η απερισκεψία σε γενναιότητα.

Το ρίσκο γίνεται ιδιαίτερα ύπουλο όταν συναντά την εξουσία. Εκεί όπου οι αποφάσεις δεν αφορούν μόνο τον εαυτό μας αλλά και άλλους, η φιλοδοξία βρίσκει πάντα επιχειρήματα για να παρουσιαστεί ως καθήκον. Η αποτυχία βαφτίζεται «αναγκαίο τίμημα» και η επιτυχία «δικαίωση». Σπάνια όμως αναγνωρίζεται το πραγματικό κίνητρο: η ανάγκη διατήρησης κύρους.

Ο Λα Ροσφουκώ δεν μας καλεί να αποφύγουμε το ρίσκο. Μας καλεί να το απογυμνώσουμε από τις αυταπάτες του. Να ρωτάμε πριν από κάθε τολμηρό βήμα:

Το κάνω επειδή το πιστεύω ή επειδή δεν αντέχω να φανώ δειλός;

Το κάνω για το αποτέλεσμα ή για την εικόνα;

Το ώριμο ρίσκο δεν φωνάζει. Δεν χρειάζεται χειροκρότημα. Παίρνεται σιωπηλά, με πλήρη επίγνωση του κόστους — και με την ταπεινότητα να δεχθεί και την αποτυχία. Γιατί το αληθινό θάρρος δεν βρίσκεται στο να αγνοείς τον κίνδυνο, αλλά στο να τον βλέπεις καθαρά και παρ’ όλα αυτά να προχωράς.

Αυτό είναι το ρίσκο χωρίς αυταπάτες. Και είναι πολύ πιο σπάνιο απ’ όσο νομίζουμε.

Στο Τσούμα Πούσι στην Πάρνηθα

Στις μέρες μας ακούμε συχνά ότι η πληροφορία είναι το «νέο πετρέλαιο». Όμως, η πραγματική αξία δεν βρίσκεται στην πληροφορία ως όγκο δεδομένων, αλλά σε αυτό που ονομάζουμε Οικονομική Ειδοπλασία. Τι σημαίνει όμως αυτός ο μάλλον άγνωστος όρος και πώς επηρεάζει τη ζωή μας;

Η λέξη «ειδοπλασία» προέρχεται από το είδος (τη μορφή) και το πλάθω. Στο πεδίο της οικονομίας, περιγράφει τη διαδικασία όπου η αξία ενός προϊόντος παύει να εξαρτάται από την υλική του υπόσταση και αρχίζει να πηγάζει από τον τρόπο που αυτό είναι οργανωμένο.

Αν το καλοσκεφτούμε, ένα smartphone δεν κοστίζει εκατοντάδες ευρώ λόγω του γυαλιού και του πυριτίου από τα οποία είναι φτιαγμένο. Η αξία του βρίσκεται στην ειδοπλασία του: στο λογισμικό, στον σχεδιασμό και στην τεχνογνωσία που «έπλασε» αυτά τα ταπεινά υλικά σε κάτι ευφυές.

Η οικονομική ειδοπλασία σηματοδοτεί τη μεγάλη στροφή της εποχής μας:

Η παλιά οικονομία βασιζόταν στην κατοχή πρώτων υλών.

Η νέα οικονομία βασίζεται στη διαχείριση των μορφών.

Σήμερα, η δύναμη δεν ανήκει απαραίτητα σε αυτόν που έχει το εργοστάσιο, αλλά σε αυτόν που κατέχει το «σχέδιο». Η γνώση γίνεται το κύριο κεφάλαιο και η ψηφιοποίηση μετατρέπει τα πάντα σε άυλες μορφές που ταξιδεύουν ακαριαία στο διαδίκτυο.

Ακόμα και μια προσωπική εμπειρία μπορεί να ιδωθεί μέσα από αυτό το πρίσμα. Όταν μια ανάμνηση από το παρελθόν —όπως ένα καλοκαιρινό ψάρεμα στον Μόρνο— καταγράφεται σε μια επιστημονική μελέτη και ψηφιοποιείται, υφίσταται μια μορφή ειδοπλασίας. Η υλική στιγμή (το ψάρι που πιάστηκε) χάνεται, αλλά η «μορφή» της (τα δεδομένα, η γνώση, η παραπομπή) παραμένει αθάνατη στον ψηφιακό κόσμο.

Η οικονομική ειδοπλασία μας διδάσκει ότι στον σύγχρονο κόσμο, το «πώς» είναι πιο σημαντικό από το «τι». Η ικανότητά μας να πλάθουμε μορφές, να οργανώνουμε την πληροφορία και να δίνουμε νόημα στα δεδομένα είναι η πραγματική κινητήριος δύναμη της εξέλιξης.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει, η μόνη περιουσία που δεν μπορεί να «πνιγεί» κάτω από τα νερά της λήθης είναι η γνώση που έχει αποκτήσει τη δική της, αιώνια μορφή.