ΟΡΕΙΝΟΣ

Όταν ο Συγγρός αποφάσισε να δωρίσει έναν μεγάλο δρόμο

Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς

Άποψη της λεωφόρου Συγγρού όπως ήταν το 1906.

Μία πράξη αβροφροσύνης του Δήμου Αθηναίων υπήρξε η αφορμή να αποκτήσει η πρωτεύουσα έναν από τους ωραιότερους οδικούς της άξονες, τη λεωφόρο Συγγρού. Ήταν το 1898, όταν το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσιζε να δοθεί το όνομα του εθνικού ευεργέτη «εις την παριλισσίαν οδόν». Επρόκειτο για έναν μικρό δρόμο που περνούσε μέσα από το Ολυμπιείο και συνέδεε τη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας με τη διασταύρωση της Αγίας Φωτεινής. Η τοπογραφία της περιοχής των Στυλών του Ολυμπίου Διός αλλά και μέχρι το θαλάσσιο μέτωπο ήταν εντελώς διαφορετική από τη σημερινή.

Διάφορες απόψεις εκφράζονται για τη ζωή και τα έργα του πάμπλουτου εκείνου πρωταγωνιστή της οικονομικής ζωής του τόπου. Αλλά το γεγονός ότι διέθεσε εν ζωή ή με τη διαθήκη του, ο ίδιος και η σύζυγός του Ιφιγένεια, το σύνολο σχεδόν της περιουσίας τους κυρίως υπέρ της πόλεως των Αθηνών μάλλον καθορίζει την υστεροφημία του. Νοσοκομείο Συγγρού, Φυλακές Συγγρού, Κτήμα Συγγρού, Μέγαρο Συγγρού (υπουργείο Εξωτερικών) ακόμη και Θέατρο Συγγρού (Δημοτικό Θέατρο) διέθετε η Αθήνα, η οποία υπήρξε η ευνοούμενη του ευεργέτη. Εν ζωή χορηγούσε τεράστια ποσά για τη λειτουργία ιδρυμάτων όπως το Δημοτικό Βρεφοκομείο Αθηνών και το Αμαλιείο Ορφανοτροφείο.

Ο ευεργέτης Ανδρέας Συγγρός.

Ιφιγένεια Συγγρού

Φαίνεται πως ο Συγγρός κολακεύτηκε από την τιμή που του έκαναν αλλά θεώρησε πως ήταν μικρός για τα δικά του μέτρα. Γι’ αυτό ίσως αποφάσισε να τον μετατρέψει στον μεγαλύτερο δρόμο της πόλης! Κάλεσε τον νομομηχανικό Νικόλαο Γαζή, στον οποίο ανέθεσε εκπόνηση μελέτης για διεύρυνση του δρόμου ώστε να φτάνει στο θαλάσσιο μέτωπο. Τον επόμενο χρόνο ο Συγγρός φεύγει από τη ζωή. Ωστόσο, η εμμονή της χήρας του Ιφιγένειας στην υλοποίηση του έργου και η διάθεση των απαραίτητων ποσών ευαισθητοποιεί τον πρωθυπουργό Θεοτόκη που δίνει εντολή να προχωρήσει το έργο.

Έτσι, το 1901 χαράσσεται ο νέος δρόμος και αρχίζουν οι εργασίες. Σύμφωνα με τον Ν. Γαζή το μήκος ήταν πέντε χιλιόμετρα και το πλάτος 28 μέτρα. Απ’ αυτά 16 μέτρα πλάτος κατείχαν τα δύο πεζοδρόμια και 12 μέτρα ήταν η κύρια οδός, η οποία θεωρείτο ότι «είνε μοναδική καθ’ όλην την ανατολήν». Στην αρχική μορφή η λεωφόρος Συγγρού χωρίζεται σε δύο τμήματα. Το ένα, αυτό που βρισκόταν προς την πόλη -από τη γέφυρα του Ιλισσού και εντεύθεν- αποκλήθηκε «εσωτερικόν» και το άλλο μέχρι τη Φαληρική ακτή «εξωτερικόν». Το κόστος του έργου, (κατασκευή, επιχωμάτωση κ.λπ.), απαίτησαν δαπάνη 750.000 δραχμών, ενώ περίπου 460.000 δραχμές δαπανήθηκαν για αποζημίωση παροδίων ιδιοκτητών. Το ποσόν αυξήθηκε αργότερα, με αγωγές που ήγειραν ιδιοκτήτες κατά του Δημοσίου[1]

Το έργο έχει σχεδόν ολοκληρωθεί το 1904 και τη χάρη του σπεύδει να υμνήσει ο Κωστής Παλαμάς: «Ο νεοχάρακτος αυτός δρόμος, ο κατάπλατος και ολόβαθος, ο διάδημα περιβαλλόμενος τας στήλας του Ολυμπείου και νίπτων τας πόδας του εις τα κύμματα του Σαρωνικού, επλήρωσε την πόλιν των Αθηνών με μίαν μονοκόμματην μεγαλοπρέπειαν», έγραφε καταγοητευμένος. Καλούσε τους Έλληνες να περπατήσουν «εις την καλλιτεχνικήν αυτήν λεωφόρον» και να απολαύσουν «νεοφανή και ονειρώδους φύσεως χώραν»!

Πράγματι η εικόνα ήταν θεσπέσια. Ο περιπατητής, στο ελεύθερο τοπίο που ανοιγόταν γύρω του, έβλεπε τον λόφο του Φιλοπάππου, την Πνύκα, τον βράχο της Ακρόπολης, τον Υμηττό αλλά και το καταπράσινο τοπίο του Α΄ Νεκροταφείου, γυμνούς λόφους, παλιούς μύλους, γέφυρες, χείμαρρους, εκκλησάκια, περιβολάκια, φράχτες, καφενεδάκια, ελεύθερα γήπεδα, χέρσες εκτάσεις αλλά και λευκοπράσινα παλατάκια. Γι’ αυτό ο Παλαμάς έγραφε πως είναι «ευλογημένον το όνομα του ευεργετήσαντος ημάς με την λεωφόρον του, περισσότερον από όλα τα νοσοκομεία και από όλα τα πτωχοκομεία του»[2].

H λεωφόρος Σύγγρου γύρω στα 1917.

Πρόσωπο – κλειδί υπήρξε ο αδικημένος από τους ιστορικούς μηχανικός Νικόλαος Γαζής. Καταγόταν από γνωστή οικογένεια προυχόντων της Παρνασσίδας, ο παππούς του είχε βρει ένδοξο θάνατο στις τουρκικές φυλακές ενώ ο ίδιος σπούδασε στο Παρίσι. Συμμετείχε στους αγώνες για την απελευθέρωση της Θεσσαλίας, συνελήφθη από τους Τούρκους, φυλακίστηκε, βασανίστηκε και απελευθερώθηκε μετά από παρεμβάσεις φιλελλήνων. Με ειδικό νόμο διορίστηκε Μηχανικός Α’ Τάξεως στο δημόσιο και διεκπεραίωσε σπουδαία έργα στην Αττική, πάντα κάτω από το προβλεπόμενο κόστος. Ο Νικόλαος Γαζής έφυγε από τη ζωή το 1911[3].

Ιδιαίτερη εργασία απαιτείται για να παρουσιαστεί η ιστορία και η εξέλιξη της λεωφόρου Συγγρού. Ακολούθησαν δεκάδες μεγάλες και μικρές παρεμβάσεις με σημαντικότερες αυτές που έγιναν το 1954, τη δεκαετία του 1960 με την ανέγερση του Πλανητάριου και πολλών οικοδομικών συγκροτημάτων, και το 1981 από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή με την ευκαιρία της εισόδου της χώρας στην ευρωπαϊκή αγορά. Ενδιαφέρουσα υπήρξε και η συνέχεια που αφορά στον ευεργέτη Ανδρέα Συγγρό. Από τότε που χαράχτηκε και κατασκευάστηκε η λεωφόρος Συγγρού, στις αρχές του 20ού αιώνα, προβλεπόταν να τοποθετηθεί ο ανδριάντας του μεγάλου ευεργέτη «εις το σημείον της ενάρξεώς της»[4].

Μπορεί να άργησε μερικές δεκαετίες αλλά εντέλει η Διοίκηση Πρωτευούσης –επί Μεταξά– τίμησε τον μεγάλο χορηγό τοποθετώντας την προτομή του στην είσοδο της λεωφόρου, απέναντι από τον Ιππόδρομο. Έργο της γλύπτριας Ελένης Αργυροπούλου και τοποθετημένη σε υψηλό περίτεχνο βάθρο, ξεπερνούσε τα τρία μέτρα και ήταν ορατή από κάθε κατεύθυνση. Αλλά τι απέγινε η προτομή που είχε αφιερώσει «Τω Ανδρέα Συγγρώ η Πρωτεύουσα», όπως ανέφερε το χάραγμα επ’ αυτής; Η αποκάλυψη της τύχης της θα είναι ένα ακόμη τεκμήριο για τον τρόπο που αντιμετωπίσαμε οι νεοέλληνες τους ευεργέτες μας.

Πηγή: Αθηναϊκά

Απόσπασμα από το βιβλίο του Dale Carnegie « Πώς να απολαμβάνεις τη ζωή και τη δουλειά σου». Μετάφραση Παναγιώτης Δρεπανιώτης. Εκδόσεις Κλειδάριθμος:

Να εξετάζεις ξανά τον εαυτό σου στο τέλος κάθε μέρας και να αναρωτιέσαι: «Πόσο κουρασμένος είμαι; Αν είμαι κουρασμένος, δεν οφείλεται στην πνευματική μου εργασία αλλά στον τρόπο με τον οποίο την έκανα». «Δεν μετράω τα επιτεύγματά μου» λέει ο Ντ. Γ. Τζόσλιν, «από το πόσο κουρασμένος είμαι στο τέλος κάθε μέρας, αλλά από το πόσο κουρασμένος δεν είμαι». Όπως λέει, «όταν αισθάνομαι ιδιαίτερα κουρασμένος στο τέλος κάποιας μέρας ή όταν νιώθω εκνευρισμό που αποκαλύπτει ότι τα νεύρα μου είναι κουρασμένα, γνωρίζω πέρα από κάθε αμφιβολία ότι η μέρα μου δεν ήταν αποδοτική – και ποσοτικά, και ποιοτικά». Αν κάθε επιχειρηματίας στην Αμερική μάθαινε αυτό το μάθημα, ο αριθμός των θανάτων από ασθένειες της «υπερέντασης» θα μειωνόταν κατακόρυφα μονομιάς. Και θα σταματούσαμε να γεμίζουμε τα σανατόρια και τα άσυλά μας με ανθρώπους που «έσπασαν» από την κούραση και τις ανησυχίες.

Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν δεν θυμόταν ποτέ τον αριθμό του τηλεφώνου του!

Έχετε καθίσει να κουβεντιάσετε με παιδιά κάτω των 40 ετών, σχετικά με την κατάσταση που επικρατούσε στους Σοσιαλιστικούς Παραδείσους της Ανατολικής Ευρώπης;

Σε κοιτάνε σαν να κατέβηκες από διαστημόπλοιο, στη μέση της Πλατείας Βικτωρίας.

Βλέπετε, ποτέ δεν κάναμε την προσπάθεια να εξηγήσουμε στα παιδιά μας τους λόγους που τα κομμουνιστικά καθεστώτα κατέρρευσαν με τόσο πάταγο. Αγνοούν τη φτώχεια, τη μιζέρια, τον νεποτισμό, την κομματική δικτατορία, τις διώξεις των αντιφρονούντων, τις επεμβάσεις των Σοβιετικών οπουδήποτε τολμούσαν να ονειρευτούν πιο ελεύθερα καθεστώτα, τις μονολιθικές ιδεολογίες που επικρατούσαν επί 72 χρόνια στη Ρωσία και επί 44 χρόνια στις υπόλοιπες χώρες του Ανατολικού Μπλοκ. Τους περιγράφεις πώς ήταν η κατάσταση και νομίζουν ότι τους λες ψέματα.

Είναι το κομματικό Αφήγημα, βλέπετε. Ότι μια φορά κι ένα καιρό υπήρχαν οι Σοσιαλιστικές Κοινωνίες που φρόντιζαν τον Άνθρωπο και ο κακός Καπιταλισμός, με όπλα, χρήμα και προπαγάνδα τις τσάκισε, για να μην υπάρχει πουθενά ελευθερία στον κόσμο.

Φανταστείτε, όλα αυτά τι επίδραση έχουν στον ρομαντικό ψυχισμό ενός νέου παιδιού. Το κάνουν να εξοργίζεται με τους φασίστες που κατέστρεψαν το Όνειρο για μια “πιο δίκαιη Κοινωνία” και αντί να ασχοληθούν άνθρωποι με Γνώσεις, Πειθώ και Λογική μαζί τους, αφήνουμε τους κάθε λογής Χρυσαυγίτες να ενισχύουν το αφήγημα με τις άναρθρες κραυγές τους.

Έτσι είναι φίλοι και συναγωνιστές. Η Δύση επαναπαύθηκε στις δάφνες της επικράτησής της απέναντι στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας και αγνόησε εντελώς ότι κάτω από την ήρεμη επιφάνεια της Παγκοσμιοποίησης που επεδίωκε, λειτουργούσαν συστηματικά οι τερμίτες των “ηττημένων” χωρίς καμία απολύτως έκφραση αντίθετης άποψης.

Ονομάστε μου έστω ΕΝΑ (1) ντοκιμαντέρ στην Κρατική ή Ιδιωτική τηλεόραση, που θα έδειχνε τι πραγματικά επικρατούσε μέσα σε αυτούς τους Παραδείσους. Γεμάτο είναι το ρεπερτόριο που αναφέρεται στον Ιμπεριαλισμό των κακών ΗΠΑ, αλλά όταν το θέμα αφορά την ΕΣΣΔ και τους δορυφόρους της, πέφτει μούγκα στη στρούγκα. Mέχρι και σήμερα, η ταινία “Ελένη” του Νίκου Γκατζογιάννη δεν έχει προβληθεί πουθενά, γιατί θα αντιμετώπιζε τη “λαϊκή οργή” του ΚΚΕ.

Αναλύσαμε με κάθε λεπτομέρεια τα εγκλήματα των Ναζί (και καλά κάναμε) αλλά ξεχάσαμε να πούμε στα παιδιά μας ότι η κατάσταση που επικρατούσε στην αντίπερα όχθη ήταν το ίδιο τραγική. Και όποιος το επιχείρησε, χαρακτηρίστηκε ως “φασίστας”, “ακροδεξιός” και “Δωσίλογος”, χωρίς να αντιδράσει κανείς.

Έτσι φτάσαμε, να έχουμε απέναντί μας τα ίδια μας τα παιδιά, που γαλουχήθηκαν με ένα αφήγημα που καμιά σχέση δεν είχε με την Πραγματικότητα και δεν αναρωτιούνται καν γιατί σε όλους αυτούς τους πρώην “Παραδείσους” ο κομμουνισμός έχει τεθεί εκτός νόμου..

Η μεγαλύτερη προπαγανδιστική επιτυχία του Κομμουνισμού, υπήρξε τελικά η ίδια του η κατάρρευση, γιατί έτσι αποστέρησε τον κόσμο από το βιωματικό παράδειγμα και επέβαλλε ένα πλαστό αφήγημα.

Τέτοιοι κεφτεδες© είμαστε…

Κώστας Κάπος