Άρθρα

Δημοσιεύτηκε στισ

Η μυστική ζωή των δέντρων – Με παρέα είναι πάντα καλύτερα


Πριν από χρόνια, σε ένα από τα προστατευόμενα δάση με παλιές οξιές της περιοχής μου, έπεσα πάνω σε κάτι παράξενες πέτρες που ήταν καλυμμένες με βρύα. Εκ των υστέρων συνειδητοποίησα ότι τις είχα προσπεράσει πολλές φορές χωρίς να τις προσέξω, μια μέρα όμως σταμάτησα και έσκυψα να τις κοιτάξω.
Το σχήμα τους ήταν περίεργο, ελαφρώς στρογγυλεμένο και με κάποια κούφια σημεία, κι όταν ανασήκωσα λίγο τα βρύα, είδα ότι από κάτω υπήρχε φλοιός δέντρου. Δεν ήταν πέτρα λοιπόν, ήταν παλιό ξύλο. Κι επειδή το ξύλο της οξιάς, όταν βρίσκεται πάνω σε υγρό έδαφος, μέσα σε λίγα χρόνια σαπίζει, απόρησα με το πόσο σκληρό ήταν.
Πάνω απ’όλα όμως δεν μπορούσα να το σηκώσω, προφανώς ήταν γερά ριζωμένο στο χώμα. Άρχισα προσεκτικά να ξύνω λίγο τον φλοιό με τον σουγιά μου, μέχρι που έφτασα σε ένα πράσινο στρώμα. Πράσινο; Αυτή τη χρωστική τη συναντάμε μόνο στη χλωροφύλλη, στην ουσία που δίνει στα καινούρια φύλλα το πράσινο χρώμα και που υπάρχει αποθηκευμένη στους κορμούς των ζωντανών δέντρων.
Αυτό μόνο ένα πράγμα θα μπορούσε να σημαίνει: ότι τούτο το κομμάτι ξύλο ήταν ακόμα ζωντανό! Από τις υπόλοιπες «πέτρες» προέκυψε γρήγορα μια λογική εικόνα, αφού σχημάτιζαν έναν κύκλο με διάμετρο ενάμισι μέτρο.Επρόκειτο για τα ροζιασμένα υπολείμματα ενός τεράστιου και πάρα πολύ παλιού κούτσουρου. Το μόνο που είχε σωθεί ήταν τα απομεινάρια του εξωτερικού του φλοιού,ενώ το εσωτερικό είχε σαπίσει προ πολλού και είχε γίνει χούμος – ξεκάθαρη ένδειξη ότι ο κορμός είχε κοπεί πριν από 400 με 500 χρόνια.

Vincent van Gogh. Mulberry Tree. October 1889.
Πώς διατηρήθηκαν όμως ζωντανά αυτά τα υπολείμματα; Αφού τα κύτταρα πρέπει να λαμβάνουν τροφή με τη μορφή σακχάρων, πρέπει να αναπνέουν και τουλάχιστον να αναπτύσσονται λίγο. Χωρίς φύλλα, και επομένως χωρίς φωτοσύνθεση, κάτι τέτοιο εί-ναι αδύνατον. Κανένα από τα πλάσματα του πλανήτη μας δεν αντέχει σε νηστεία αιώνων, και αυτό ισχύει και για τα υπολείμματα των δέντρων. Τουλάχιστον για τα κούτσουρα, που δεν έχουν να περιμένουν βοήθεια από πουθενά.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως τα πράγματα προφανώς ήταν τελείως διαφορετικά. Το κούτσουρο είχε την υποστήριξη των γειτονικών του δέντρων, και συγκεκριμένα μέσω των ριζών τους. Κάποιες φορές συνδέονται μόνο χαλαρά, μέσω του δικτύου των μυκήτων που περιβάλλει τις άκρες των ριζών και τις βοηθάει στην ανταλλαγή θρεπτικών ουσιών, άλλοτε πάλι υπάρχουν και άμεσες συμφύσεις.

Δεν μπορούσα να μάθω τι συνέβαινε σ’ αυτή την περίπτωση, επειδή δεν ήθελα να σκάψω και να προκαλέσω ζημιά στο τόσο παλιό αυτό κούτσουρο.Ένα πράγμα ήταν βέβαιο όμως: Οι θάμνοι που το περιέβαλλαν το τροφοδοτούσαν με διάλυμα σακχάρων, ώστε να το κρατήσουν στη ζωή. Το γεγονός ότι τα δέντρα συνδέονται μέσω των ριζών τους μπορούμε να το δούμε κάποιες φορές στις παρυφές των δρόμων. Στα σημεία αυτά η βροχή ξεπλένει το χώμα, αποκαλύπτοντας έτσι το υπόγειο δίκτυο.
Το γεγονός ότι πρόκειται πράγματι για ένα σύστημα αλληλεξαρτήσεων, το οποίο συνδέει μεταξύ τους τα περισσότερα δέντρα ενός είδους και ενός πληθυσμού, το απέδειξαν επιστήμονες στο Χαρτς. Η ανταλλαγή θρεπτικών ουσιών, η αλληλοβοήθεια μεταξύ γειτόνων σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, απ’ ό,τι φαίνεται,αποτελεί τον κανόνα, πράγμα που οδήγησε στη διαπίστωση ότι τα δάση είναι υπεροργανισμοί, δηλαδή κατασκευάσματα παρόμοια, για παράδειγμα, με τις μυρμηγκοφωλιές.
Θα μπορούσε βέβαια να αναρωτηθεί κανείς μήπως οι ρίζες των δέντρων απλώνονται στο έδαφος τυχαία και χωρίς κανέναν στόχο, και μόλις συναντήσουν ένα δέντρο του ίδιου είδους συνδέονται μαζί του. Στο εξής θα ανταλλάσσουν αναγκαστικά μεταξύ τους θρεπτικά συστατικά,θα δομήσουν μια υποτιθέμενη κοινωνία και το μόνο που θα βιώνουν θα είναι ένα τυχαίο δούναι και λαβείν.
Η ωραία εικόνα της ενεργού βοήθειας θα έδινε τη θέση της στην αρχή της τυχαιότητας, παρόλο που ακόμα και τέτοιου είδους μηχανισμοί θα παρείχαν πλεονεκτήματα στο οικοσύστημα του δάσους. Όμως η φύση δε λειτουργεί τόσο απλά, όπως παρατηρεί ο Μάσσιμο Μάφφεϊ από το Πανεπιστήμιο του Τορίνο στο περιοδικό MaxPlanckFor-schnung: Τα φυτά, και επομένως και τα δέντρα, μπορούν να ξεχωρίσουν τις δικές τους ρίζες από τις ρίζες διαφορετικών ειδών, ακόμα και από τις ρίζες άλλων δέντρων του ίδιου είδους.
Γιατί όμως είναι τα δέντρα τόσο κοινωνικά πλάσματα, γιατί μοιράζονται την τροφή τους με άλλα δέντρα του ίδιου είδους και φροντίζουν έτσι τους ανταγωνιστές τους; Οι λόγοι για τους οποίους συμβαίνει αυτό είναι οι ίδιοι με εκείνους που ισχύουν και στις ανθρώπινες κοινωνίες: Με παρέα είναι πάντα καλύτερα.
Ένα δέντρο δεν είναι δάσος, δεν μπορεί να δημιουργήσει ένα τοπικό ισορροπημένο κλίμα, είναι απροστάτευτο και εκτεθειμένο σε όλες τις καιρικές συνθήκες. Αντιθέτως, πολλά δέντρα μαζί δημιουργούν ένα οικοσύστημα που μετριάζει τις ακραίες θερμοκρασίες ψύχους ή ζέστης, αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες νερού και απελευθερώνει καθαρό αέρα.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον μπορούν να ζήσουν προστατευμένα και για πολλά χρόνια. Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει να διατηρηθεί πάση θυσία η κοινότητα. Αν κάθε δέντρο ενδιαφερόταν μόνο για τον εαυτό του, τότε αρκετά απ’ αυτά δε θα κατάφερναν να γεράσουν. Οι συνεχείς θάνατοι θα είχαν ως αποτέλεσμα πολλές και μεγάλες τρύπες στην κομοστέγη, απ’ όπου θα μπορούσαν να περάσουν οι θύελλες και να ρίξουν κάτω ακόμα περισσότερους κορμούς. Η καλοκαιρινή ζέστη θα έφτανε μέχρι το έδαφος του δάσους και θα το στέγνωνε τελείως. Κι αυτό θα έκανε τους πάντες να υποφέρουν.
Συνεπώς, κάθε δέντρο είναι πολύτιμο για την κοινότητα και αξίζει να διατηρηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Ως εκ τούτου, η κοινότητα στηρίζει ακόμα και τα άρρωστα δέντρα και τα τροφοδοτεί με θρεπτικά συστατικά μέχρι να ανακάμψουν. Την επόμενη φορά ίσως πρέπει να γίνει το αντίστροφο και να χρειάζεται βοήθεια το δέντρο-βοηθός.
Οι ασημόγκριζες οξιές με τους χοντρούς κορμούς, που συμπεριφέρονται πράγματι κατ’ αυτόν τον τρόπο, μου θυμίζουν αγέλη ελεφάντων. Και αυτή νοιάζεται για τα μέλη της, βοηθάει τους αρρώστους και τους αδυνάμους να σταθούν ξανά στα πόδια τους και δε θέλει να αφήνει πίσω ούτε καν τα νεκρά της μέλη. Κάθε δέντρο αποτελεί μέρος αυτής της κοινότητας,υπάρχουν ωστόσο και διαβαθμίσεις.
Έτσι, τα περισσότερα κούτσουρα σαπίζουν και ύστερα από μερικές δεκαετίες (για τα δέντρα είναι πολύ λίγος χρόνος) γίνονται χούμος. Μόνο ελάχιστες περιπτώσεις διατηρούνται στη ζωή για αιώνες, όπως η «πέτρα που ήταν καλυμμένη με βρύα»,την οποία περιγράψαμε παραπάνω.
Γιατί υπάρχει αυτή η διαφορά; Μήπως είναι και η κοινωνία των δέντρων μια κοινωνία με πολίτες δεύτερης κατηγορίας; Έτσι φαίνεται, αν και ο όρος «κατηγορία» δεν είναι και τόσο εύστοχος. Αυτό που καθορίζει την προθυμία των άλλων δέντρων να βοηθήσουν είναι μάλλον ο βαθμός του δεσμού ή ίσως ακόμα και της στοργής που νιώθουν. Και αυτό μπορείτε να το διαπιστώσετε ρίχνοντας μια ματιά προς τα πάνω,στο φύλλωμα των δέντρων. Ένα μέσο δέντρο απλώνει τα κλαδιά του μέχρι να αγγίξει τα κλαδιά ενός διπλανού δέντρου του ίδιου ύψους. Εκεί σταματάει, επειδή οι θέσεις αέρα ή μάλλον οι θέσεις φωτός είναι ήδη κατειλημμένες.
Ωστόσο, τα κλαδιά τους δυναμώνουν τόσο πολύ, ώστε έχει κανείς την εντύπωση ότι εκεί πάνω γίνεται κανονική μάχη. Δύο πραγματικοί φίλοι όμως προσέχουν ευθύς εξαρχής να μην αναπτύξουν πολύ χοντρά κλαδιά προς την κατεύθυνση του άλλου. Δε θέλουν να στερήσουν τίποτα ο ένας από τον άλλο κι έτσι αναπτύσσουν δυνατό φύλλωμα μόνο προς τα έξω, προς τους «μη φίλους» τους δηλαδή.
Οι ρίζες αυτών των ζευγαριών συνδέονται τόσο έντονα, ώστε μερικές φορές πεθαίνουν μαζί. Τέτοιου είδους φιλίες, που φτάνουν στο σημείο να παρέχουν ακόμα και τροφή στα κούτσουρα, παρατηρούνται κατά κανόνα μόνο στα φυσικά δάση. Ίσως αυτό να συμβαίνει σε όλα τα είδη. Προσωπικά, εκτός από οξιές, έχω δει κι άλλα ζωντανά κούτσουρα από κομμένα δέντρα,όπως βελανιδιές, έλατα, ερυθρελάτες και τα έλατα Ντάγκλας.
Τα καλλιεργούμενα δάση, όπως είναι τα περισσότερα δάση κωνοφόρων της κεντρικής Ευρώπης, συμπεριφέρονται μάλλον όπως τα παιδιά του δρόμου στο ομώνυμο κεφάλαιο. Επειδή, λόγω της δεντροφύτευσης, οι ρίζες τους υφίστανται διαρκώς βλάβες, δεν καταφέρνουν να δημιουργήσουν δίκτυο. Τα δέντρα αυτών των δασών είναι κατά κανόνα ακοινώνητα, με αποτέλεσμα να συναντούν πολλές δυσκολίες.
Όπως και να ’χει, τα περισσότερα έτσι κι αλλιώς δε φτάνουν σε μεγάλη ηλικία, αφού οι κορμοί τους, ανάλογα με το είδος των δέντρων, είναι ώριμοι για να κοπούν όταν γίνουν 100 ετών
Wohlleben Peter – Η μυστική ζωή των δέντρων, Μεταφραστής : Λαγουδάκου Γιώτα, Εκδόσεις Πατάκη
“Ένα υπέροχο βιβλίο που ξυπνάει μέσα μας μια αρχέγονη, παιδική σχεδόν, περιέργεια για τη φύση που μας περιβάλλει”. Denis Scheck, Die Zeit
Αντικλείδι , http://antikleidi.com
Δημοσιεύτηκε στισ
Από τι fb αλιεύσαμε το πιο κάτω
Μνήμες της Λιάτανης
Η εύφορη γη του τόπου μας, συνέβαλε στη γένεση
 σχετικών επαγγελμάτων. Ένα από αυτά ήταν και οι Πεταλωτές.
Οι πεταλωτές ήταν απαραίτητοι αφού κάθε σπίτι στο χωριό είχε και ένα ζώο για τις δουλειές του, γαϊδούρι ή μουλάρι. Λόγω του φορτίου που μετέφεραν αλλά και των σκληρών χωμάτινων δρόμων, συνήθως από χαλίκια, για να μην φθείρονται οι οπλές των ζώων τα εξόπλιζαν με πέταλα.
Στη φωτογραφία Πετάλωμα ζώου από τον Σπύρο Στέρπη (τούδη). Με τον θάνατό του έκλεισε ο κύκλος του επαγγέλματος στον τόπο μας.

#πεταλωτής #Άγιος_Θωμάς #Δήμος_Τανάγρας #παράδοση

Δημοσιεύτηκε στισ

Αντιεξουσιαστές στα νιάτα τους μετρούσαν χιλιάρικα με πούρο στο στόμα αργότερα». Λ.Χρηστάκης, ο μεγάλος «κακός» των Εξαρχείων

Οι δύο γιοι του, ο Νικόλας και ο Αλέξης, μιλάνε στη HuffPost για τον σπάνιο, προικισμένο και ιδιότυπο, αγαπημένο τους πατέρα.
Ήταν ζωγράφος, εικαστικός, γκαλερίστας, ποιητής, αρθρογράφος, χρονικογράφος της Αθήνας, της πόλης που πέρασε όλη του τη ζωή και την ήξερε σαν την παλάμη του χεριού του.
 Πάνω απ’ όλα όμως υπήρξε ο μεγαλύτερος Έλληνας γραφίστας – οι εκδόσεις και τα περιοδικά που έστηνε, χειράνακτα τότε, αποτελούν εξαίσια, μοναδικά δείγματα συνταιριάσματος της underground κουλτούρας και αισθητικής με την ειλικρίνεια και το θάρρος της άποψης. Τα εξώφυλλά του μοιάζουν κεντημένα, πολλές σελίδες «στέκονται» σαν αυτόνομα έργα τέχνης
Γεννήθηκε το 1928 και πέθανε το 2009 – παραιτήθηκε, αφέθηκε να «φύγει» όταν (σχεδόν) έχασε την όρασή του. Πως να ζήσει ένας τέτοιος άνθρωπος, των εικόνων και των λέξεων, τυφλός; Στη ζωή του ήρθε σε επαφή, συνδέθηκε φιλικά και συνεργάστηκε με όλη την ελληνική ιντελιγκέντσια, τους γνώρισε και τους έμαθε όλους, βραβευμένους και «καταραμένους», από την καλή και την ανάποδή τους… Ο ίδιος αρνήθηκε επίμονα, διαχρονικά να μπει σε «κύκλους» και κλίκες, κατέκρινε κάθε παρεάκι που βαίνει προς μικρό ή μεγάλο κατεστημένο – της πολιτικής, της Τέχνης, της ζωής (μας) εντέλει. Έζησε αυτεξούσια και αντεξουσιαστικά – ελεύθερα, με νου και λόγο αιχμηρό, μια σωκρατική αλογόμυγα που πλανιόταν πεζή στη σύγχρονη πόλη. Δεν του πρόσφεραν κώνειο,δικάστηκε όμως 26 φορές γιά ποινικά καί αστικά αδικήματα- καί αθωώθηκε τις 25. Μερικές από τίς κατηγορίες: δυσφήμιση, αυτοδικία, ύπεξαίρεση εύτελούς άξίας, καταδολίευση, άδικήματα διά του τύπου, εγκωμίαση εγκλημάτων, άσεμνα δημοσιεύματα, σύσταση καί συμμετοχή σε τρομοκρατική όμάδα.
Έγραψε ο ίδιος, προς τα τέλη του βίου του: «”Ο κακός των Εξαρχείων” – δηλαδή εγώ- εβδομήντα εννέα ετών σήμερα… ανάμεσα σε στρατιές λιποταχτών… αναγνωρίζω κάποιον φανατισμό στη συμπεριφορά μου και κάποια τάση φυλετικής/πολιτικής νεύρωσης, κινούμενος μεταξύ των συμπατριωτών μου, κατάσταση που με ερεθίζει και με κάνει να συμπεριφέρομαι ως επιθετικός ρατσιστής της ίδιας μου της φυλής, κυρίως όταν συνέλληνες συμπεριφέρονται σαν έποικοι μέσα στον ίδιο τους μίκρο-ιδιόκτητο, οικείο ελληνικό χώρο, επιδιώκοντας να με εκδιώξουν από το μοναδικό μου στέγαστρο που λέγεται: Ελευθερία του Λόγου».
Ήταν ο Λεωνίδας Χρηστάκης. Οι δύο γιοι του, ο Νικόλας και ο Αλέξης, μιλάνε στη HuffPostγια αυτόν- τον σπάνιο, προικισμένο και ιδιότυπο, αγαπημένο τους πατέρα.
Νικόλας Χρηστάκης: Χρειάζεται μια ακόμη γενιά για να ξεπεραστεί ο πατέρας μου. 

5a 8fe 5001e 0000fb 077ac 996ALEXIS GAGLIASΟ Νικόλας Χρηστάκης με φόντο τον ίδιο στα 15 του, όπως τον ζωγράφισε ο πατέρας του. 

Συναντιόμαστε με τον Νικόλα Χρηστάκη στο σπίτι του στο Χαλάνδρι – απέναντι από το γραφείο του δεσπόζει ένας εντυπωσιακός, μεγάλων διαστάσεων πίνακας του πατέρα του, Λεωνίδα Χρηστάκη. «Θα είναι μια συνέντευξη ενός γιού για τον πατέρα του. Πως τον θυμάστε;», τον ρωτάω.
«Ο πατέρας μου ήταν, καταρχάς, η απουσία του. Από έξι μηνών με μεγάλωσαν ο παππούς και η γιαγιά μου – ήταν αρκετά φωτισμένοι, προοδευτικοί άνθρωποι, αλλά όχι ”Χρηστάκηδες” βέβαια. Τον πατέρα μου τον έβλεπα σπάνια, μια-δυο φορές το μήνα, οπότε μπορεί να κοιμόμουν και σπίτι του», μου λέει.
– Είχατε επαφή πάντως.
Πάντοτε. Αλλά για μένα ήταν κυρίαρχη αίσθηση η απουσία του. Και το ερωτηματικό για το τι συνέβαινε: στη ζωή του, στη ζωή μου σε σχέση με αυτόν, ποιος τελικά ήταν αυτός ο περίεργος τύπος, με το μούσι και τον μπερέ των σουρεαλιστών εκείνης της εποχής, που έκανε περίεργα πράγματα. Γιατί σταδιακά από τη ζωγραφική- σαν ζωγράφος είχε ξεκινήσει- το γύρισε στις εκδόσεις και τα περιοδικά, τον «Κούρο», το «Panderma»…
– Να μιλήσουμε για τη ζωγραφική και τα εικαστικά του Λεωνίδα Χρηστάκη;
Έκανε πάρα πολλά χιλιάδες έργα, πορτρέτα κυρίως. Και αντικείμενα – θυμάμαι την έκθεσή του με τους χαρταετούς κάθε είδους.
– Πετούσαν κιόλας;
Νομίζω σχεδόν όλοι. Αλλά ήταν έργα τέχνης, σε περίεργα σχήματα και ο καθένας παρουσίαζε κάτι. Αρχή της Χούντας τότε, είχε κάνει τη Βουλή σε τεράστιο χαρταετό.Έκανε κάτι πίνακες όπου ήταν ένα φόντο και έπαιρνες ένα πολύχρωμο κομμάτι ξύλο που το καρφίτσωνε ο επισκέπτης της έκθεσης σε όποιο σημείο του πίνακα ήθελε.
– Διαδραστικό.
Ναι, διαδραστικό, αυτοαισθητικό αντικείμενο εποχής, του άρεσαν αυτά. Και δεν είχαν ξαναγίνει στην Ελλάδα.
Όσο μιλάμε παρατηρώ με θαυμασμό τις δύο ανθρώπινες φιγούρες, σχεδόν φυσικών διαστάσεων, του πίνακα που (δια)κοσμεί τον μικρό χώρο. «Σαν να μας κοιτούν διαπεραστικά» και «μου θυμίζει Γκωγκέν», του λέω.
«Θα σου πω την ιστορία αυτού του πίνακα. Πριν λίγα χρόνια με πήρε τηλέφωνο μία κυρία και με ρώτησε “είσαι ο Νικόλας Χρηστάκης, ο γιος του Λεωνίδα;”- μου έχει τύχει αρκετές φορές στη ζωή μου να μου κάνουν αυτή την ερώτηση, για διάφορους λόγους, ευχάριστους και δυσάρεστους… Παραδείγματος χάριν, “ο πατέρας σας μου χρωστάει δεκαπέντε νοίκια κι εσείς που είστε πανεπιστημιακός πρέπει να καταλάβετε…”. Έδινε (ο πατέρας μου) το τηλέφωνό μου ως εγγυητή, χωρίς να το ξέρω.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση η κυρία ήταν δακτυλογράφος και μου είπε ότι πριν από χρόνια της είχε υπαγορεύσει ο πατέρας μου ένα βιβλίο που έγραφε- και της είχε υποσχεθεί κάποια χρήματα τα οποία δεν είχε να της δώσει. Τελικά την πλήρωσε με αυτόν τον πίνακα- εγώ δεν είχα τέτοιο έργο του Χρηστάκη και δέχτηκα να τον αγοράσω για 400 ευρώ. Έχει φθορές, πρέπει να περάσει από συντηρητή για να λάμψει- είναι παλιός, του ’59. Εγώ είμαι του ’58 (γελάει)».
Στον τοίχο κρέμεται το πορτρέτο ενός εφήβου. «Εγώ είμαι, 15 χρονών», μου λέει. «Τον είχανε πείσει η μητέρα μου και η Μαρία (δεύτερη σύζυγός του) να μου κάνει ένα πορτρέτο – δεν είχε καμιά σχέση με τη ζωγραφική πια, δέχτηκε χωρίς πολύ ενθουσιασμό. Τον θυμάμαι να μου λέει, «εντάξει, είσαι έτοιμος; Πάω να τραβήξω μια μαλακία τώρα, έτσι κάνουν οι καλλιτέχνες πριν ζωγραφίσουν… Αυτόν τον (αυτό)σαρκασμό και το χιούμορ είχε συνέχεια».
– Γιατί την παράτησε τη ζωγραφική;
Τη βαρέθηκε, θεώρησε ότι είναι μια μπούρδα και κάτι πολύ μικροαστικό. Δεν τον ενδιέφερε η καριέρα του ζωγράφου, θεώρησε ότι η ζωγραφική δεν του επέτρεπε να ζήσει και να εκφραστεί όπως ήθελε και όλο το εικαστικό ταλέντο του έβγαινε πλέον στα περιοδικά, που ήταν όλα τους αριστουργηματικά. Ήταν καταπληκτικός γραφίστας, έκανε εξώφυλλα βιβλίων που είναι (σαν) καλλιγραφίες, «κένταγε»… Και μπορούσε να στήσει μόνος του ένα ολόκληρο περιοδικό.
– Μπορούμε να τα χαρακτηρίσουμε κάπως τα περιοδικά του Χρηστάκη, ή δεν «κατατάσσονται»;
Ο Χρηστάκης εκτός από περιοδικά έφτιαχνε και δικές του εκδόσεις- «Χάος και Κουλτούρα», «Εκδόσεις της Μη Άμεσης Επανάστασης», «Ιδεοτσέπη»- που έβγαζαν μικρά βιβλιαράκια. Τα έκανε τρομερά γρήγορα, βιαστικά, αλλά είχε τρομερή αντίληψη στο γούστο. Τα περιοδικά του υπήρξαν κι αυτά εκδόσεις τέχνης και έκφρασης. Εκεί κατάλαβα ότι «παιζόταν» κάτι που δεν ήταν η τέχνη του «σαλονιού», αλλά το underground- όχι ως κίνημα αλλά σαν βίωμα, μια μικρή ρωγμή της κανονικότητας. Ερχόταν εκεί να γράψουν και να σχεδιάσουν άνθρωποι που δεν ήταν καλλιτέχνες με τη «βούλα»- έστελνε κάποιος μερικά ποιήματα με το ταχυδρομείο και αν του άρεσαν, τα δημοσίευε. Πάρα πολλοί πρωτοεμφανίστηκαν στα περιοδικά του πατέρα μου, άλλοι εξαφανίστηκαν, άλλοι έγιναν διάσημοι- κάποιοι από αυτούς απαρνήθηκαν το «χρηστακικό» τους πέρασμα. Μετά έκανε το «Ιδεοδρόμιο» και έγινε η Βουγιουκλάκη του περιθωρίου- το είχε πει κάποιος και του άρεσε πολύ του πατέρα μου σαν ατάκα.
– Αγαπημένα του θέματα;
Οι αλήτες, οι περιθωριακοί, οι ποιητές, οι αυτόχειρες, οι παραγνωρισμένοι, οι αυτοκαταστροφικοί- τον ενδιέφερε η διάγνωση του περίεργου, του διαφορετικού.
«Το Ιδεοδρόμιο ειδικά λειτούργησε σαν ένας πυρήνας όπου καινούργιες ιδέες στην τέχνη ή στην πολιτική παρουσιάζονταν πρώτη φορά στην Ελλάδα. Μεταφρασμένες ”στο πόδι”, πρόχειρα, αλλά με ένα τρομερό κόνσεπτ όσον αφορά την αμφισβήτηση, την αντί- εξουσία, το εναλλακτικό. Και το έκανε ο Χρηστάκης αυτό με έναν τρόπο αξεπέραστο και μοναδικό στον οποίο έχουν εντρυφήσει οι πάντες (στον χώρο), χρειάζεται μια γενιά ακόμη για να εξαφανιστούν οι επιδράσεις του. Αν σου πω όλα τα «μεγάλα ονόματα» της ελληνικής τέχνης και διανόησης που έχουν περάσει από ’κει, η λίστα θα είναι ατέλειωτη».
– Ο ίδιος ήταν τόσο μποέμ, όσο «θρυλείται»;
Όταν βρισκόμουν στο περιβάλλον του πατέρα μου, ήταν πάντοτε μια ενδιαφέρουσα εμπειρία- διάβαζα ποιήματα, έβλεπα σχέδια, ή μου πρότεινε καινούργιους δίσκους, όπως το “Exile on Main Street” των Rolling Stones, που αυτός μου το χάρισε. Ανακάλυψα σιγά σιγά ότι ο πατέρας μου ήταν φοβερός τύπος αλλά δεν έκανε για οικογένεια. Η σχέση του με το χρήμα και την κανονικότητα ήταν διαταραγμένη. Λέω συμπαθητικά το «διαταραγμένη», αλλά μπορεί να γίνει και αντιπαθητικό. Χρώσταγε, έφευγε από τα σπίτια που νοίκιαζε, δεν πλήρωνε το ρεύμα, διάφορα. Πάντως δεν είχε ποτέ χρήματα, τα ξόδευε- όχι σε μαλακίες και πολυτέλειες, δεν είχε ποτέ καν αυτοκίνητο.

5a 9000631e 000046057ac 9b6COURTESYΟ Λεωνίδας Χρηστάκης (κέντρο), αριστερά ο Νάνος Βαλαωρίτης και στα δεξιά ο Γιάννης Μόραλης.

– Δεν είχε ιδιόκτητη περιουσία;
Εδώ δεν είχε ταυτότητα- έβγαλε μετά από χρόνια και μόνο για να ταξιδεύει. Δεν είχε τίποτα. Τα χρήματα τα ήθελε μόνο για να «περνάει» και για να πληρώνει το χαρτί και τον τυπογράφο του Ιδεοδρόμιου.
– Από που μπορεί να προερχόταν αυτή η μη-κανονικότητα;
Ο Χρηστάκης μεγάλωσε σε μια δύσκολη εποχή, στην Κατοχή και ο πατέρας του βρέθηκε νεκρός κάτω από περίεργες συνθήκες όταν ο ίδιος ήταν 14-15 χρονών. Πρέπει να ήταν τεράστιο σοκ για αυτόν. Νομίζω ότι ο τρόπος που διαχειρίστηκε τα βιώματα της Κατοχής, την πείνα, την κακουχία, τον φόβο, τον έκανε να μην μπορεί να ζει κανονικά. Δεν τον ενδιέφερε να ζει κανονικά. Και ασχολήθηκε μόνο με την τέχνη.
– Ιδεολογικά που βρισκόταν;
Δεν είχε ιδεολογία. Και δεν τον ενδιέφερε κιόλας, να πιστεύει το ίδιο πράγμα για πολύ ώρα και με πολλούς ανθρώπους μαζί. Οι πολλές ζυμώσεις, οι ομάδες, τα γραφειοκρατικά, δεν τα άντεχε καθόλου αυτά- και να ανήκει σε ομάδες, με κυρίαρχη ιδεολογία και καταστατικό, το θεωρούσε σταλινικό αμέσως.
– Δεν ήταν αναρχικός;
Όχι. Απλά ήταν ένα περιβάλλον με το οποίο είχε συνάφειες, όπως και με τους μπίτνικ. Περισσότερο τον ενδιέφερε να βλέπει πως ζούνε οι διάφοροι- από τους μπίτνικ μέχρι τα μέλη της «Μπάαντερ-Μάινχοφ». Ξέρεις, έτυχε να τους γνωρίσει, τον έναν τον έκρυβε κάποτε. Είχε κατηγορηθεί ως τρομοκράτης- γιατί είχε βγάλει ένα βιβλίο (Οδηγίες προς τους αδελφούς Κυπρίους) με οδηγίες για την κατασκευή μολότοφ – αλλά αθωώθηκε πανηγυρικά. Δεν είχε σχέση ο ίδιος με βία, καμία, ποτέ-δε γούσταρε.

5a 8ff 91f 210000c 30060219aCOURTESYΜε τον γιο του Αλέξη και έναν από τους περίφημους χαρταετούς – έργα τέχνης του Χρηστάκη.

– Είχα πάντα την απορία πως ένας τόσο ελευθεριακός άνθρωπος τα «έβγαλε πέρα», μάλιστα με τόσο ιδιότυπο τρόπο, εκείνα τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, που μου φαίνονται τόσο μαύρα…
Τα σημερινά είναι πιο μαύρα νομίζω αλλά θα σου απαντήσω για τον Χρηστάκη- εργαζόταν σαν γραφίστας και έκανε παρέα με την «αφρόκρεμα» της εποχής, τους μεγαλύτερους ποιητές και ζωγράφους, δεν υπήρχε ούτε ένας που να μην τον ήξερε. Με τους περισσότερους είχε σχέσεις «αγάπης- μίσους»- μπορούσε να γίνει χυδαίος και «ψιλοκατίνα», πάντως έβγαζε τα άπλυτά τους στη φόρα. Πολλοί τον φοβόντουσαν και οι περισσότεροι σταμάτησαν να του μιλάνε.
– Στη Χούντα τι έκανε;
Έβγαζε τα περιοδικά του. Κατά καιρούς «του τη βάραγε» και έκανε διάφορα, είχε μηνύσει την αμερικανική πρεσβεία για διατάραξη κοινής ησυχίας, επειδή του στέλνανε φυλλάδια. Ο μύθος λέει ότι είχε κλέψει μια λίστα με όλους τους Έλληνες υπότροφους “Ford”. Αυτή ήταν μια μεγάλη καμπή στη ζωή του και στον τρόπο σκέψης του, όταν κατάλαβε ότι αυτοί που θεωρούσε αμφισβητίες, ήταν έτοιμοι να πάρουνε την επιχορήγηση Ford και να βουλώσουν το στόμα τους. Λειτούργησε αυτό ως αφορμή, υποτίθεται, για να στραφεί στην καθαρά πολιτική δράση, με τον τρόπο του βέβαια.
«Πάντα ήταν δύσκολος άνθρωπος, εριστικός- είχε ένα υπαρξιακό στρες που δεν τον άφηνε ποτέ να ηρεμήσει, ήταν συνεχώς στην πρίζα. Και είχε σκληρές όψεις, μπορούσε να σου επιτεθεί πολύ άγρια, αν στον παραστήσω θα τρομάξεις. Πάθαινε φοβερές κρίσεις νεύρων, έβριζε. Ήταν ανυπόφορος, εκρηκτικός. Τον θαύμαζα και τον φοβόμουν για πολλά χρόνια».
– Και τον θαυμάζατε;
Γιατί ήταν φοβερά δυνατός σε ότι έκανε, σκεφτόταν, έλεγε. Είχε τρομερό χιούμορ, ήταν πολύ γοητευτικός, σε έπειθε-αλλά μπορεί να σε «κρέμαγε» μετά.
– Σας «τιμούσε» ως συνομιλητή;
Ναι, εγώ δεν τον τιμούσα όταν ήμουν νεότερος. Τα φοβερά χρόνια του Ιδεοδρομίου, σπούδαζα στη Γαλλία- μου ταχυδρομούσε κάθε τεύχος αλλά δεν με ενδιέφερε καθόλου, μέχρι που μερικά τεύχη τα πέταγα. Έχω μετανιώσει για αυτό. Μόνο όταν άρχισα να εργάζομαι ως κοινωνικός επιστήμονας και ερευνητής άρχισε να με ενδιαφέρει κάπως αυτό που έκανε ο Χρηστάκης. Η σκέψη του ήτανε πολύ μπροστά από τη δική μου αλλά, συγχρόνως, εξαιρετικά πρόχειρη, μου φαινόταν εντελώς διαισθητική. Αυτός ρωτούσε τη γνώμη μου αλλά με την πρώτη ευκαιρία μου τα «έχωνε» κιόλας: «έγινες κι εσύ ένας γαμημένος πανεπιστημιακός»… Άργησα να τον καταλάβω, τι ήθελε να πει και πως έβλεπε τα πράγματα.
– Σας επηρέασε;
Νομίζω πάρα πολύ. Ποτέ δεν ανήκα σε κυκλώματα, πολιτικά κόμματα, στο πανεπιστήμιο προσπαθούσα να ασχολούμαι με θέματα δύσκολα στην Ελλάδα. Και τώρα που τελειώνω την καριέρα μου, με ενδιαφέρει όλο και περισσότερο να γράφω και να κάνω τα δικά μου.Και να είμαι χειροτέχνης.
Αλέξης Χρηστάκης: Ο γέρος μου ήταν «ακτήμων καλλιεργητής», μοναχικός λύκος της Τέχνης.
Δημοσιεύτηκε στισ
Αθήνα, 28 Ιανουαρίου 2018

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Νο  1

ΘΕΜΑ: 28ο ΑΤΤΙΚΟ ΡΑΛΛΥ

Υπέροχο θέαμα και εντυπωσιακά περάσματα από τους καλύτερους οδηγούς σας υπόσχεται το  28ο ΑΤΤΙΚΟ ΡΑΛΛΥ, που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 24 Φεβρουαρίου 2018, στην περιοχή της Φυλής.
Είναι ο πρώτος αγώνας για το 2018 και διοργανώνεται από την Αγωνιστική Λέσχη Αυτοκινήτων (Α.Λ.Α), το παλαιότερο αθλητικό σωματείο αυτοκινήτου στην Ελλάδα.

Το 28ο ΑΤΤΙΚΟ ΡΑΛΛΥ  αποτελείται από δύο (2) Ειδικές Διαδρομές που επαναλαμβάνονται. Τη γνωστή και Κλασική Ειδική Διαδρομή Στεφάνη (Ε.Δ. 1 & 3), στην περιοχή «ΤΙΤΑΝ» και την Τεχνική Ειδική Διαδρομή Φυλής (Ε.Δ. 2 & 4), στην περιοχή της Φυλής.
Η εκκίνηση και ο τερματισμός του αγώνα θα γίνουν μπροστά στο Δημαρχείο Φυλής. Ώρα εκκίνησης 10:30 π.μ.  Ο δρόμος των ειδικών διαδρομών θα κλείσει  στις 9:30πμ.
Τα αγωνιστικά αυτοκίνητα, αφού κάνουν τον πρώτο κύκλο (loop) των Ειδικών Διαδρομών «Ε.Δ 1 & 2», θα συγκεντρωθούν για ενδεχόμενες επισκευές σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο (Service Park) επί της Λεωφόρου Φυλής. Κατόπιν, θα συνεχίσουν για το δεύτερο κύκλο των Ειδικών Διαδρομών «Ε.Δ. 3 & 4», όπου και θα τερματίσουν.

Το 28ο ΑΤΤΙΚΟ ΡΑΛΛΥ αποτελεί συνέχεια της πρωτοποριακής δράσης της Α.Λ.Α, η οποία στα 50 χρόνια ιστορίας της έχει αφήσει ανεξίτηλο το στίγμα της στο μηχανοκίνητο αθλητισμό. Καθοριστική είναι και η συμβολή των αντιδημάρχων Δ.Ε. Φυλής και Δ.Ε. Δερβενοχωρίων, κ.κ. Σπύρου Μπρέμπου και Νίκου Πέτρου αντίστοιχα, οι οποίοι από την πρώτη στιγμή αγκάλιασαν το εν λόγω εγχείρημα.

Να είστε όλοι εκεί για να παρακολουθήσετε την προσπάθεια σπουδαίων ελληνικών πληρωμάτων, με το θέαμα να ικανοποιεί ακόμα και τον πιο δύσκολο θεατή.
Μείνετε συντονισμένοι και παρακολουθήστε τα νέα και τις εξελίξεις του αγώνα στο site μας www.ala-racingclub.gr  και στη σελίδα μας στο facebook www.facebook.com/alaracingclub/.

Στο link του site μας, θα βρείτε όλα τα χρήσιμα έγραφα του αγώνα.

Το Γραφείο Τύπου Α.Λ.Α
Αναστάσιος Γαλάνης
Μαρία Αμαξοπούλου

Δημοσιεύτηκε στισ
Χθες έμαθα μια καινούργια ελληνική λέξη που φτιάχτηκε,όπως πολλές άλλες από ξένους.Γνωστος μου Δανός πανεπιστημιακός  μου  είπε ότι ο κόσμος οδεύει προς  κακιστοκρατία βλ.Τραμπ,Ερντογάν κλπ.και με ρώτησε  για την ετυμολογία της λέξης γιατί μοιάζει ελλ.προελευσης…
Του είπα  ότι είναι το αντίθετο περ.της αριστοκρατίας δηλαδή όταν κυβερνούν οι κακιστοι ,και συμφωνήσαμε για το τραγικό,πολλοί απ’ αυτούς  με ψήφο του εκλογικού τους σώματος.
Αν σας θυμίζει κάτι απ’ την πατρίδα μας η κακιστοκρατία,είναι μάλλον σύμπτωση και δάκτυλος των ξένων….που επιμένουν να δημιουργούν  καινούργιες  λέξεις-έννοιες απ την πλούσια γλώσσα μας.Τωρα είμαι περίεργος να δω πόσο χρόνο θα πάρει  για να μπει στο δικό μας λεξιλόγιο η κακιστοκρατία.Kakistokrati/kakistocracy

Γιώργος Φωτόπουλου