1968: Η χρονιά που θα άλλαζε τον κόσμο
Πριν ακριβώς μισό αιώνα, ο πλανήτης σημαδεύτηκε από καθοριστικά ιστορικά γεγονότα και πράξεις ανυπακοής από άκρη σε άκρη του. Από τον Μάη του Παρισιού έως τους Ολυμπιακούς του Μεξικό, αυτά είναι είναι τα γεγονότα που άφησαν το αποτύπωμά τους στην παγκόσμια ιστορία.
Χρόνος ανάγνωσης:
1
Τρίτη 01 Μαΐου 2018
Το 1968, η πιο έντονη χρονιά μετά τον Β’ΠΠ, κατάπιε μια ολόκληρη δεκαετία και παρ’ ολίγον να χωνέψει έναν αιώνα. Ήταν για πολλούς η χρονιά που θα μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο. Κάποιοι πιστεύουν ότι δεν τον άλλαξε, κάποιοι ότι δεν τον άλλαξε όσο θα μπορούσε και κάποιοι ότι τον άλλαξε προς το χειρότερο.
Μισό αιώνα αργότερα, η αποτίμηση της επιδραστικότητας και της σημασίας του συγκεκριμένου έτους δεν είναι ούτε εύκολη, ούτε ομόφωνη. Το αποτύπωμα όμως του 1968 παραμένει πανίσχυρο στο σύγχρονο περιβάλλον. Ακολουθήστε μας σε ένα rewind στα σημαντικότερα γεγονότα μιας χρονιάς που αντανακλάται μέχρι σήμερα.
30 Ιανουαρίου, Βιετνάμ
Η γιορτή του Τετ είναι η σπουδαιότερη της χρονιάς για τους Βιετναμέζους, καθώς ταυτίζεται με την αρχή μιας νέας χρονιάς στο σεληνoηλιακό ημερολόγιο του Βιετνάμ. Έως το 1968, στη διάρκεια του εμφυλίου που είχε ξεκινήσει από το 1955, την πρώτη μέρα του Τετ εφαρμοζόταν άτυπη κατάπαυση του πυρός. Όμως τα ξημερώματα της 30ης Ιανουαρίου 1968, αντί για τους εορτασμούς, ξεκίνησε μια πρωτοφανής επίθεση από βορειοβιετναμέζους στρατιώτες σε συνεργασία με το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο του νοτίου Βιετνάμ. Η αιφνιδιαστική έφοδος στη Σαϊγκόν και άλλες πόλεις του νότου βρήκε ανέτοιμους τους νότιους αλλά και τους Αμερικανούς συμμάχους τους. Οι Βιετκόνγκ χτυπούσαν ταυτόχρονα τουλάχιστον 100 καίριους στόχους.
battle-of-hamo-village-tet-offensive.jpg
Η μάχη του χωριού Χαμό κατά την Tet Offensive. Αμερικανοί πεζοναύτες και στρατιώτες της Δημοκρατίας του Βιετνάμ υπερασπίζονται τη θέση τους απέναντι σε επίθεση του εχθρού, Ιανουάριος 1968. [US National Archives and Records Administration]
Η Tet Offensive που είχε σχεδιαστεί από τον ίδιο τον Χο-Τσι-Μινχ χαρακτηρίστηκε μοντέρνος Δούρειος Ίππος καθώς οι περισσότεροι από 70.000 στρατιώτες είχαν μετακινηθεί μυστικά στη Σαϊγκόν και τις άλλες πόλεις, ενώ ο εξοπλισμός τους είχε θαφτεί σε διάφορα σημεία –ακόμη και νεκροταφεία. Τα ξημερώματα της επομένης, 20 αντάρτες αυτοκτονίας εισέβαλαν στην αμερικανική πρεσβεία στη Σαϊγκόν. Η εξάωρη πολιορκία του «καλύτερα φρουρούμενου κτιρίου στην Ασία» δεν ήταν απλώς ένα πλήγμα στο κύρος των ΗΠΑ, αλλά και ένα μήνυμα αντεπίθεσης και γενικευμένων εξεγέρσεων σε όλη τη χώρα.
Η αργοπορημένη απάντηση των Αμερικανών ήταν μία από τις σκληρότερες και πιο ακραίες όλων των εποχών. Αεροπορικοί βομβαρδισμοί χωρίς καμία μέριμνα για τους αμάχους, εν ψυχρώ εκτελέσεις και άγριες δολοφονίες αντιφρονούντων, ρίψη ναπάλμ σε κάθε πιθαμή γης. Οι εικόνες που μετέφεραν οι δημοσιογράφοι από τα πεδία των μαχών ήταν ανατριχιαστικές. Για πρώτη φορά οι Αμερικανοί πολίτες έβλεπαν στις οθόνες τους έναν πόλεμο σε σχεδόν ζωντανή μετάδοση. Είκοσι μέρες αργότερα, οι τελευταίοι Βιετκόνγκ εγκατέλειπαν την πρωτεύουσα με τις συγκρούσεις να συνεχίζονται σε άλλες πόλεις, όπως στη μαρτυρική Χούε που κυριολεκτικά ισοπεδώθηκε προκειμένου να μη μείνει στον έλεγχο των ανταρτών.
1968001b.jpg
Η φωτογραφία του Έντι Άνταμς από την εν ψυχρώ εκτέλεση του Βιετκόνγκ Νκουγέν Βαν Λεμ από τον αρχηγό της Αστυνομίας του Νοτίου Βιετνάμ, Νγκουγέν Νγκοκ Λοάν, τη δεύτερη μέρα του Tet Offensive συνεχίζει μέχρι και σήμερα να συμβολίζει τη βαρβαρότητα και τον παραλογισμό του πολέμου. [World Press Photo 1968]
Οι απώλειες ήταν τεράστιες για αμφότερες τις πλευρές και η πύρρειος νίκη των Αμερικανών σήμανε την αρχή του τέλους για την παρουσία τους στη νοτιοανατολική Ασία. Στις 16 Μαρτίου, οι πεζοναύτες του 3ου τάγματος φτάνουν στο Μάι Λάι, όπου υποπτεύονται ότι κρύβονται αντάρτες. Η επίθεση αφήνει πίσω της 507 νεκρούς, ανάμεσά τους 173 παιδιά και 76 βρέφη, 66 ηλικιωμένοι και 139 γυναίκες. Σύμφωνα με τις αναφορές που έγιναν αργότερα, πολλά από τα θύματα ακρωτηριάστηκαν, βασανίστηκαν και βιάστηκαν προτού δολοφονηθούν.
Στις 31 Μαρτίου 1968 ο Αμερικανός πρόεδρος Λίντον Τζόνσον αναγγέλλει τη διακοπή των βομβαρδισμών και καλεί τους Βιετκόνγκ σε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.
2001-a-space-odyssey.jpg
2001 A Space Odyssey, Keir Dullea as Bowman in the hotel replica suite © The Stanley Kubrick Estate, out of the book The Stanley Kubrick Archives, Taschen.
Στις 2 Απριλίου, στο Uptown Theater της Ουάσιγκτον κάνει πρεμιέρα το εμβληματικό διαστημικό έπος του Στάνλεϊ Κιούμπρικ 2001: Οδύσσεια του Διαστήματος. Οι περισσότεροι κριτικοί στέκονται αμήχανοι μπροστά στο μεγαλεπήβολο φιλμ που σήμερα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα του σινεμά. Στις ελληνικές κινηματογραφικές αίθουσες στην κορυφή του Box-office του 1968 βρίσκονται με περισσότερα από 700.000 εισιτήρια έκαστη οι ταινίες Η αρχόντισσα κι ο αλήτης και Στα σύνορα της προδοσίας.
4 Απριλίου, ΗΠΑ
Το απόγευμα της 4ης Απριλίου 1968 ο Ρόμπερτ Κένεντι έχει μόλις φτάσει στην Ιντιανάπολις, προκειμένου να εκφωνήσει ομιλία σε μια φτωχή γειτονιά της πόλης με έντονη παρουσία Αφροαμερικανών και μεταναστών. Στόχος του είναι να καταλαγιάσει τις αντιδράσεις που προκαλούν οι συνεχιζόμενες επιθέσεις κατά εγχρώμων και η φυλετική βία, διάσπαρτη σε όλες τις ΗΠΑ.
mlk_adelman_npg_2006_16_crop.jpg
Bob Adelman, The climax of Dr. Martin Luther King’s «I Have a Dream» speech at the Lincoln Memorial during the March on Washington demonstration on Aug. 28, 1963 in Washington, DC, Gelatin silver print, National Portrait Gallery, Smithsonian Institution.
Εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, στο Lorraine Motel του Μέμφις, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ετοιμάζει τη δική του ομιλία που σκοπεύει να εκφωνήσει σε συγκέντρωση αλληλεγγύης στα θύματα των ρατσιστικών επιθέσεων στις 8 Απριλίου. Λίγα λεπτά μετά τις 6 μ.μ., ο φιλειρηνιστής ιερέας διακόπτει μια συνάντηση με τους συνεργάτες του και βγαίνει στο μπαλκόνι του μοτέλ για να σκεφτεί τις προτάσεις τους. Ένας άνδρας στο απέναντι μοτέλ περίμενε υπομονετικά αυτήν ακριβώς τη στιγμή. H σφαίρα που εκτοξεύτηκε από την Ρέμινγκτον καραμπίνα του κατάδικου Τζέιμς Ερλ Ρέι έκοψε το νήμα της ζωής του δρ. Κινγκ στα 39 του χρόνια.
Στην Ιντιανάπολις, η αστυνομία συστήνει στον Ρόμπερτ Κένεντι να μην πραγματοποιήσει την ομιλία. Τα νέα για τη δολοφονία του Κινγκ σε λίγο θα έφταναν και ουδείς μπορούσε να διασφαλίσει ότι δεν θα συνέβαιναν έκτροπα. Δεν είχαν κλείσει ούτε πέντε χρόνια από τη δολοφονία του Τζον Φ. Κένεντι στο Ντάλας. Ο Μπόμπι Κένεντι θα αψηφήσει τις εντολές της αστυνομίας και θα απευθύνει μια ιστορικά ομιλία εθνικής και φυλετικής συμφιλίωσης σε ένα σαστισμένο πλήθος, που μόλις μάθαινε τον θάνατο του Κινγκ.
«Ας αφιερώσουμε τους εαυτούς μας σε αυτό που οι Έλληνες έγραψαν πριν από πολλά χρόνια: να καθυποτάξουμε την αγριότητα του ανθρώπου και να κάνουμε καλύτερη τη ζωή πάνω σε αυτόν τον κόσμο», είπε σε μια αποστροφή εκείνης της ομιλίας ο Κένεντι. Η προτροπή του δεν εισακούστηκε. Τα επεισόδια που ξέσπασαν απ’ άκρη σε άκρη των ΗΠΑ έφεραν τη χώρα στα πρόθυρα του εμφυλίου και θεωρήθηκαν «δεύτερο Βιετνάμ».
Δύο μήνες αργότερα, στις 4 Ιουνίου 1968, μετά από μια ομιλία σε μέλη του Δημοκρατικού κόμματος στο ξενοδοχείο Ambassador του Λος Άντζελες και έχοντας μόλις λάβει το χρίσμα της υποψηφιότητας για τον Λευκό Οίκο, ο Ρόμπερτ Κένεντι δέχεται τις σφαίρες του 24χρονου Ιορδανού Σιρχάν Βισχάρα Σιρχάν. Εξέπνευσε λίγες ώρες αργότερα στο νοσοκομείο «Ο Καλός Σαμαρείτης». Ήταν σαφές ότι το 1968 δεν ήταν μια καλή χρονιά για καλούς σαμαρείτες.
george_lois_cover_for_esquire_magazine_issue_no_419_october_1968.jpg
Ο Ελληνοαμερικανός θρυλικός art-deirector του Esquire Τζορτζ Λόις βάζει στο εξώφυλλο του τεύχος του Οκτωβρίου 1968 τον δρ. Κινγκ με τα αδέλφια Τζακ και Ρόμπερτ Κένεντι.
Το βράδυ της 4ης Απριλίου ο Γιώργος Αμερικάνος σηκώνει στον ουρανό την κούπα του κυπελλούχου Ευρώπης μετά τη νίκη της ομάδας του επί της Σλάβια Πράγας με 89-82, μπροστά σε 80.000 θεατές που έχουν γεμίσει κάθε γωνιά του Παναθηναϊκού σταδίου. Η μπασκετική ΑΕΚ γίνεται η πρώτη ελληνική ομάδα που κατακτά ευρωπαϊκό τίτλο.
Στις 5 Απριλίου κυκλοφορεί το single Μrs. Robinson των Simon & Garfunkel από την επιτυχία του 1967 Ο Πρωτάρης.
2 Μαΐου, Παρίσι
40 περίπου ημέρες μετά την κατάληψη στο πανεπιστήμιο Ναντέρ του Παρισιού, η πρυτανεία αποφασίζει να κλείσει (lock-out) τη σχολή και να αποβάλλει τους πρωταίτιους των κινητοποιήσεων. Σε ένδειξη αλληλεγγύης, φοιτητές της Σορβόνης καταλαμβάνουν κτίρια και η αστυνομία καλείται να επέμβει. Μέσα σε λίγες ώρες, η αντίδραση απέναντι στις συντηρητικές πολιτικές της κυβέρνησης του Σαρλ Ντε Γκωλ, αλλά και στον στενό έλεγχο που επιχειρούσε το κράτος στα πανεπιστήμια γιγαντώνονται. Οι διάσπαρτες συγκεντρώσεις σε σημεία της γαλλικής πρωτεύουσας πολλαπλασιάζονται και γίνονται πιο μαζικές μέρα με τη μέρα. H καταδίκη των πρώτων συλληφθέντων φοιτητών από ένα δικαστήριο που συνεδριάζει εκτάκτως μέσα στο Σαββατοκύριακο βάζει φωτιά στο προσάναμμα.
Τη Δευτέρα 6 Μαΐου, ο άτυπος ηγέτης των φοιτητών Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ και επτά συμφοιτητές του παρουσιάστηκαν ενώπιον του πειθαρχικού συμβουλίου της σχολής. Το ίδιο απόγευμα ξεκινάει πορεία από τη Σορβόνη με τη μαζική συμμετοχή 15.000 φοιτητών. Η ακόμη πιο δυναμική επέμβαση της αστυνομίας έχει ως αποτέλεσμα την έναρξη οδομαχιών που οδηγούν σε εκατοντάδες συλλήψεις και τραυματισμούς. Αν και τα κόμματα της αντιπολίτευσης –και δη το κομμουνιστικό– αντιμετωπίζουν διστακτικά τις κινητοποιήσεις, η κρατική βία ωθεί κι άλλους πολίτες στους δρόμους και η συγκέντρωση της 7ης Μαΐου είναι ακόμη πιο μαζική. Τα αιτήματα να επαναλειτουργήσουν τα πανεπιστήμια και να αφεθούν ελεύθεροι οι συλληφθέντες δεν γίνονται όμως δεκτά.
max-und-sonja-baumann-studentenunruhen-in-paris-may-1968.jpg
Μάης του ’68 στο Παρίσι. [Max und Sonja Baumann]
Οι πορείες, οι διαδηλώσεις και οι συγκρούσεις είναι πλέον καθημερινότητα. Εργάτες, μαθητές και απλοί πολίτες διαμαρτύρονται για τις κρατικές πολιτικές. Στις 10 Μαΐου οι συγκρούσεις εκτείνονται σε πολλά διαμερίσματα της πόλης. Η «νύχτα των οδοφραγμάτων» φέρνει στους δρόμους χιλιάδες ανθρώπους και τα επεισόδια συνεχίζονται μέχρι τα ξημερώματα με επίκεντρο το κατειλημμένο Καρτιέ Λατέν. Τα πλάνα από τις ταραχές μεταδίδονται μέσω τηλεόρασης. Περισσότεροι από 200 διαδηλωτές και ισάριθμοι αστυνομικοί μεταφέρονται στα νοσοκομεία της πόλης.
Η κυβέρνηση παραμένει άτεγκτη, την ώρα που οι συνδικαλιστές μπαίνουν κι αυτοί στο παιχνίδι, αποφασίζοντας να κηρύξουν γενική απεργία. Οι διοργανωτές της πορείας της 13 Μαΐου κάνουν λόγο για ένα εκατομμύριο κόσμου. Η μαζικότητα των διαδηλώσεων, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το πλήθος που συμμετέχει είναι ετερόκλητο και με ποικίλες ιδεολογικές καταβολές, υποχρεώνουν τον πρωθυπουργό Ζορζ Πομπιντού να ανακοινώσει τις πρώτες υποχωρήσεις. Οι διαδηλωτές, όμως, δεν φαίνονται διατεθειμένοι να κάνουν πίσω. Παράλληλα με τα φοιτητικά αιτήματα, εκφράζεται η ανάγκη για μεγαλύτερες ευκαιρίες, δικαιότερες αμοιβές και ισότητα. Εργοστάσια και σχολεία καταλαμβάνονται, ενώ τα περισσότερα πανεπιστήμια συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις.
Στα μέσα του μήνα, περίπου τα δύο τρίτα του εργατικού δυναμικού απέχει από τη δουλειά του. Ο Πομπιντού προτείνει την προκήρυξη πρόωρων εκλογών, αλλά ο στρατηγός Ντε Γκολ αρνείται. Οι διαδηλώσεις όμως συνεχίζονται και το μοιραίο λάθος της κυβέρνησης να απαγορεύσει στον Κον-Μπετίτ την είσοδο στη χώρα (μετά από ένα ταξίδι στη γενέτειρά του, Γερμανία), βγάζει χιλιάδες φοιτητές ξανά στους δρόμους. Το ίδιο βράδυ ο Ντε Γκολ ανακοινώνει την προκήρυξη δημοψηφίσματος με αντικείμενο την ενίσχυση των εξουσιών του. H απάντηση των πολιτών είναι άμεση: χιλιάδες ξεχύνονται στους δρόμους ανεμίζοντας μαντίλια αποχαιρετισμού στον στρατηγό. Η αίσθηση της ανατροπής είναι διάχυτη σε όλο το Παρίσι.
bruno_barbey_-_may_1968_paris._6th_arrondissement._boulevard_saint_germain._students.jpg
Bruno Barbey, May 1968, Paris. 6th arrondissement. Boulevard Saint Germain. Students hurling projectiles against the police.
Στις 24 Μαΐου μια ακόμη νύχτα γενικευμένων συγκρούσεων κρατάει ξάγρυπνους του Παριζιάνους. Οι εξεγερμένοι πολιορκούν το Χρηματιστήριο, και αφού αντικαθιστούν τη γαλλική σημαία με ένα κόκκινο λάβαρο με το σφυροδρέπανο, επιχειρούν να πυρπολήσουν το κτίριο. Οι φήμες ότι ο στρατός ετοιμάζεται να βγει στους δρόμους δημιουργούν ρίγη ανησυχίας. Στις 29 Μαΐου, το υπουργικό συμβούλιο εγκρίνει τη μετάβαση πολλών ταξιαρχιών και επίλεκτων μονάδων σε κατάσταση ετοιμότητας.
Λίγες ώρες αργότερα, ο στρατηγός Ντε Γκολ εγκαταλείπει το Παρίσι προκειμένου να συντονίσει από τη Γερμανία τις επιχειρήσεις εναντίον των στασιαστών. Τελικά ο στρατός δεν χρειάστηκε να επέμβει, και ο Ντε Γκολ επέστρεψε στη Γαλλία. Το ιστορικό του διάγγελμα εκείνο το βράδυ, ήταν η ταφόπλακα στα όνειρα ανατροπής που εξέφραζαν πολλοί εντός κι εκτός Γαλλίας. Εκατοντάδες χιλιάδες υποστηρικτές του Ντε Γκολ βγήκαν με τη σειρά τους στους δρόμους. Τα αποτελέσματα των δύο γύρων των εθνικών εκλογών, στις 23 και 30 Ιουνίου, όχι μόνο δικαίωσαν την πολιτική του, αλλά βρήκαν τη Δεξιά ενισχυμένη, την ώρα που σοσιαλιστές και κομμουνιστές έχαναν δυνάμεις.
Ήταν λοιπόν άσκοπες οι κινητοποιήσεις; Χύθηκε άδικα το αίμα; Το μήνυμα του Μάη είναι ότι στον σύγχρονο κόσμο όλα είναι πολιτικά, και ότι τίποτα πολιτικό δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο. «Να είμαστε ρεαλιστές, να ζητάμε το αδύνατο», που υποδείκνυε και εκείνο το σύνθημα. Μπορεί τα συνθήματα της ανυπακοής και της εξέγερσης να ξεθώριασαν στους τοίχους, αλλά τα μηνύματα διαδόθηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και σε αρκετές γωνιές σε όλο τον πλανήτη. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 1968, φοιτητικές εξεγέρσεις σημειώθηκαν στη Δυτική Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Ολλανδία, αλλά και στην Αίγυπτο και την Ιαπωνία.
Toν Μάιο κυκλοφορεί ένα από τα κορυφαία μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας: το Το Ηλεκτρικό Πρόβατο του Φίλιπ Κ. Ντικ.
05bc0803d3c3e.jpg
Christo and Jeanne-Claude, 5,600 Cubicmeter Package, First skin (inflated with helium), documenta IV, Kassel, 1967-68, Photo: Klaus Baum.
H 4η documenta διοργανώνεται στο Κάσελ από τις 27 Ιουνίου έως τις 6 Οκτωβρίου προκαλώντας το διεθνές ενδιαφέρον. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής Άρνολντ Μπόντε επιλέγει το θηριώδες έργο 5,600 Cubicmeter Package των Κρίστο και Ζαν-Κλωντ.
pirkle-jones-black-panther-deomnstration.jpg
Διαμαρτυρία μελών των Black Panthers έξω από το δικαστήριο στο Όουκλαντ της Καλιφόρνιας όπου δικάζεται ο συνιδρυτής του κινήματος, Χιούι Νιούτον, για την ανταλλαγή πυροβολισμών με αστυνομικούς κατά τη σύλληψή του, 30 Ιουλίου 1968. [Pirkle Jones]
Ολόκληρο το 1968 ήταν χρονιά αναταραχής για τις ΗΠΑ, ξεκινώντας από τις ασταμάτητες πορείες κατά του πολέμου του Βιετνάμ, την οικονομική ανισότητα και τον ρατσισμό. «Ήταν η χρονιά ανάμεσα στο Καλοκαίρι της Αγάπης και το Γούντσοκ», έγραφαν στο αφιέρωμά τους οι New York Times τον Ιανουάριο, «και κάποιοι άνδρες άφηναν μακριά τα μαλλιά τους ενώ κάποιοι άλλοι καλούνταν να υπηρετήσουν στο Βιετνάμ. Η χώρα ήταν πικρά διχασμένη σε περιστέρια και γεράκια».
21 Αυγούστου, Tσεχοσλοβακία
Η «Επιχείρηση Δούναβης» ξεκίνησε τη νύχτα. Τα σοβιετικά στρατεύματα συνεπικουρούμενα από δυνάμεις της Ουγγαρίας, της Πολωνίας και της Βουλγαρίας προελαύνουν στην Τσεχοσλοβακία με στόχο να εμποδίσουν την «αντεπανάσταση» που προετοίμαζε ο Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ, ο οποίος στις αρχές του χρόνου είχε εκλεγεί στην ηγεσία του Κομουνιστικού Κόμματος της χώρας. Ο Ντούμπτσεκ, που έως τότε απολάμβανε της εμπιστοσύνης των Σοβιετικών, επιχειρούσε να φιλελευθεροποιήσει τη χώρα («Άνοιξη της Πράγας») με μια σειρά από δικαστικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, ξεκινώντας από την κατάργηση της λογοκρισίας, ενός θεμελιώδους πυλώνα των κομουνιστικών καθεστώτων. Από τον Ιούνιο είχαν αρχίσει να εμφανίζονται στον Τύπο αντισοβιετικά άρθρα και τότε ο Μπρέζνιεφ αποφάσισε να του κόψει τη φόρα.
Οι 200.000 άνδρες που εισήλθαν με στόχο την κατάληψη στρατηγικών στόχων, τετραπλασιάστηκαν όταν έγινε σαφές ότι οι Τσεχοσλοβάκοι ήταν έτοιμοι να παλέψουν για το όραμα του «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο». Οι σοβιετικοί έκοψαν τις τηλεπικοινωνίες και εισέβαλαν στον ραδιοφωνικό σταθμό της Πράγας. Ο παρουσιαστής που είχε προειδοποιήσει τους ακροατές ότι όταν ακούσουν τον εθνικό ύμνο, σημαίνει ότι όλα έχουν τελειώσει, πάτησε το play και σύντομα ο σταθμός εξέπεμπε μόνο τα μηνύματα των Σοβιετικών. Όμως ο λαός δεν ακολούθησε την προτροπή να μείνουν στα σπίτια τους και μια μολότοφ πυρπόλησε το σοβιετικό τανκ που σημάδευε το στούντιο. Στα πεδία των μαχών που ακολούθησαν σκοτώθηκαν περίπου 100 Σλοβάκοι και Τσέχοι και τουλάχιστον 50 στρατιώτες των επιτιθεμένων.
Η Άνοιξη της Πράγας έριξε τίτλους τέλους στις αρχές του 1969, όταν ο Ντούμπτσεκ και οι άλλοι αναμορφωτές σύρθηκαν σε μια ταπεινωτική αναδίπλωση. Όλοι έκαναν λόγο για μία χαμένη ευκαιρία, όμως ο απόηχος της εξέγερσης των πολιτών διατηρήθηκε ισχυρός και λειτούργησε καταλυτικά όταν στα τέλη της δεκαετίας του ’80 τα κράτη του ανατολικού μπλοκ βάδισαν στον δρόμο της δημοκρατίας.
2 Οκτωβρίου, Μεξικό
10 ακριβώς ημέρες πριν την έναρξη των Ολυμπιακών του Μεξικό, οι φοιτητές της πόλης διαδηλώνουν ενάντια στις κυβερνητικές πολιτικές και το όργιο δαπανών εν όψει των αγώνων, την ώρα που πολλοί συμπατριώτες τους ζουν σε καθεστώς απόλυτης φτώχειας. Οι διαδηλώσεις έρχονται να προτεθούν σε σειρά κινητοποιήσεων που συντάραξαν την πρωτεύουσα αλλά και ορισμένες άλλες περιοχές της χώρας –συχνά με ανθρώπινα θύματα.
Το βράδυ της 2ας Οκτωβρίου οι διαδηλωτές έχουν συγκεντρωθεί στη συνοικία Τλατελόλκο της πρωτεύουσας. Παρά την ειρηνική έκβαση της διαμαρτυρίας, ο στρατός κυκλώνει την πλατεία δε λας Τρες Κουλτούρας. Όταν ακούγονται οι πρώτοι πυροβολισμοί, δημιουργούνται σκηνές πανικού. Οι στρατιώτες, όμως, συνεχίζουν να προελαύνουν μέσα στο άοπλο πλήθος και να πυροβολούν αδιακρίτως, ενώ από κοντινές ταράτσες κατά του πλήθους βάλλουν και ελεύθεροι σκοπευτές. Επίσημα, έγινε λόγος για 30 νεκρούς, αν και δημοσιογράφοι και αναλυτές έκαναν λόγο για περισσότερα από 300 θύματα. Περίπου 1.300 φοιτητές συνελήφθησαν, με την τύχη πολλών από αυτούς να αγνοείται έκτοτε.
000_827ld.jpg
[EPU / AFP]
Οι Ολυμπιακοί διεξήχθησαν κανονικά. Γράφτηκαν όμως στην Ιστορία για την εμβληματική κίνηση των Αφροαμερικανών δρομέων Τόμι Σμιθ και Τζον Κάρλος να υψώσουν τις γαντοφορεμένες γροθιές τους από το βάθρο των νικητών της κούρσας των 200 μ. Η ευθεία παραπομπή στο κίνημα Black Panther προκάλεσε αντιδράσεις στις ΗΠΑ και η ΔΟΕ καταδίκασε τους δύο αθλητές. Δεκαετίες αργότερα, η κίνησή τους μνημονεύεται ως μία από τις σημαντικότερες αναφορές στις φυλετικές διακρίσεις της εποχής.
aristotle_and_jacqueline.jpg
Στις 20 Οκτωβρίου παντρεύονται στον Σκορπιό ο Αριστοτέλης Ωνάσης και η Τζάκι Κένεντι. Το γαμήλιο πάρτι γίνεται στο κότερο «Χριστίνα».
196192-thumb.jpg
Στις 16 Οκτωβρίου ο Γιασουνάρι ΚαβαμπάταYasunari Kawabata γίνεται ο πρώτος Ιάπωνας που κερδίζει Νόμπελ Λογοτεχνίας, τέσσερα χρόνια πριν τον θάνατό του.
3 Νοεμβρίου, Αθήνα
Δύο μέρες μετά τον θάνατό του, πραγματοποιείται η κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου στην Αθήνα. 18 μήνες από την ανατροπή του δημοκρατικού πολιτεύματος, οι πολίτες βρίσκουν μια απροσδόκητη ευκαιρία να ξεσπάσουν κατά της Χούντας. Η κηδεία του πρώην πρωθυπουργού, γίνεται ανήμερα μέρα της πέμπτης επετείου από την πρώτη θριαμβευτική νίκη της Ένωσης Κέντρου στις εθνικές εκλογές. Τουλάχιστον 350.000 άνθρωποι (άλλοι ανεβάζουν το αριθμό στο μισό εκατομμύριο) συμμετείχαν στη νεκρώσιμη ακολουθία, στέλνοντας ένα μαζικό μήνυμα στους συνταγματάρχες. Η συγκίνηση των συγκεντρωμένων γρήγορα μετατράπηκε σε έκφραση οργής και τα συνθήματα δονούσαν το κέντρο των Αθηνών.
Στις 13 Αυγούστου είχε προηγηθεί η αποτυχημένη απόπειρα του Αλέξανδρου Παναγούλη να δολοφονήσει τον δικτάτορα Παπαδόπουλο. Παρά τις αντιδικτατορικές δράσεις, η Χούντα εδραιώνεται κατά τη διάρκεια του 1968, έχοντας κερδίσει και τη στήριξη του Αμερικανού προέδρου Τζόνσον.
linda-mccartney-the-beatles.jpg
Οι Beatles στο Λονδίνο, 1968. [από το βιβλίο «Linda McCartney: Life in Photographs» από τις εκδόσεις Taschen © Paul McCartney]
Στις 22 Νοεμβρίου κυκλοφορεί το White Album ένα άτιτλο διπλό άλμπουμ με λευκό εξώφυλλο με κάποια από την πιο πειραματική δουλειά των Beatles, την οποία είχαν γράψει κυρίως στην Ινδία όπου το συγκρότημα είχε βρεθεί την περασμένη χρονιά για διαλογισμό.
earthrise.jpg
Άποψη της Γης από το Apollo 8, την πρώτη επανδρωμένη πτήση γύρω από τη Σελήνη, 29 Δεκεμβρίου 1968. [National Aeronautics and Space Administration, USA]
Γράφει για τεχνολογία, επιστήμη και ψηφιακή κουλτούρα σε περιοδικά, εφημερίδες και websites. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και πρόσφατα ξεκίνησε ένα εντελώς άσχετο μεταπτυχιακό. Η
Καλό μήνα
Όπως τα πεύκα κρατούνε τη μορφή του αγέρα ,
ενώ ο αγέρας έφυγε ,δεν είναι εκεί ,
το ίδιο και τα λόγια φυλάγουν τη μορφή
του ανθρώπου , κι όταν ο άνθρωπος έφυγε ,
δεν είναι εκεί
ενώ ο αγέρας έφυγε ,δεν είναι εκεί ,
το ίδιο και τα λόγια φυλάγουν τη μορφή
του ανθρώπου , κι όταν ο άνθρωπος έφυγε ,
δεν είναι εκεί
Γιώργος Σεφέρης
Καινούργιο αναψυκτήριο στο Τσιγκουράτι
καλές δουλιές !!!
καλές δουλιές !!!
Οτιδήποτε βλέπουμε μας βλέπει,
οτιδήποτε ακουμπάμε μας ακουμπάει ,
το αλλάζουμε και μας αλλάζει,
για πάντα ,
R Angler
ΕΒΡΑΙΙΚΗ ΦΤΩΧΕΙΑ (του Χρήστου Χρηστοβασίλη)
Πρόλογος:
Το ακόλουθο κείμενο του Χρήστου Χρηστοβασίλη ανήκει σε μία σειρά επιστολών δημοσιογραφικού χαρακτήρα, με γενικό τίτλο «Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης», τις οποίες συνέταξε ο συγγραφέας κατά την επίσκεψή του στην πόλη το 1894. Η σειρά αποτελείται από ένδεκα ταξιδιωτικές ανταποκρίσεις, στις οποίες κατά κύριο λόγο περιγράφονται διάφορες όψεις της τότε πολυάριθμης εβραϊκής κοινότητας.
Η πρώτη δημοσίευση των επιστολών έγινε μόλις το 2007, από τις εκδόσεις «ΡΟΕΣ/ οι Ηπειρώτες», στο βιβλίο1 «Περί Εβραίων», με αναλυτική και κατατοπιστική εισαγωγή της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου και φιλολογική επιμέλεια της Δροσιάς Κατσίλα, εγγονής του Χρηστοβασίλη και μελετήτριας του έργου του, η οποία ανέσυρε τα κείμενα αυτά από το ιδιωτικό αρχείο του Αλέξη και της Ντόρας Μπακοπούλου, επίσης εγγονών του συγγραφέα. Όπως σημειώνεται από την Δ. Κατσίλα, δεν είναι γνωστό αν πράγματι υπήρξε ποτέ κάποιος αποδέκτης των επιστολών. Πάντως στην εισαγωγή της παραπάνω έκδοσης, η Φ. Αμπατζοπούλου εικάζει βάσιμα ότι οι επιστολές γράφηκαν για λογαριασμό της εφημερίδας «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη, με την οποία συνεργαζόταν ο Χρηστοβασίλης, αλλά τελικά δεν δημοσιεύτηκαν.
Πέραν των εθνογραφικών πληροφοριών τις οποίες κομίζουν, οι «Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης» έχουν ιδιαίτερη αξία, διότι ανατρέπουν τα αρνητικά στερεότυπα και τις προκαταλήψεις της εποχής για τον εβραϊκό λαό. Ο Χρηστοβασίλης γράφει με συμπάθεια και ανοιχτό πνεύμα προς τους Εβραίους, καταγγέλλοντας συγχρόνως τις συκοφαντίες εναντίον τους, όπως τα «αφελή γραιομωρολογήματα» περί τελετουργικής θυσίας αίματος. Απορρίπτει τις γενικεύσεις, διακρίνοντας ανάμεσα στην εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης ανθρώπους διαφόρων κατηγοριών όσον αφορά την ηθική2, την καλλιέργεια, την νοοτροπία αλλά και την οικονομική επιφάνεια. Θαυμάζει την δύναμη της θρησκείας των Εβραίων, χάριν στην οποία άντεξαν ως έθνος, παρά τους φοβερούς διωγμούς τους οποίους υπέστησαν ανά τους αιώνες. Επίσης αναγνωρίζει το ιστορικό τους δικαίωμα για εθνική αποκατάσταση και εύχεται την δημιουργία ισραηλιτικού κράτους: «Τις οίδε; Ίσως ανατείλει ποτέ ημέρα, καθ’ ην εν τω δικαίω των εθνικοτήτων επιτραπή και εις τον άνευ εθνικής στέγης, ως Κάιν περιπλανώμενον Λαόν του Ισραήλ, να επανακάμψη εις την γην των Πατέρων του Αβραάμ, Ισαάκ και Ιακώβ, και να στήση την εθνικήν του σημαίαν παρά τας όχθας του Ιορδάνου! Αμήν!»
Η σημασία των κειμένων αυτών επαυξάνεται, εάν ληφθεί υπόψιν το γενικότερο αντιεβραϊκό (αντισημιτικό) κλίμα το οποίο καλλιεργούσε μία σημαντική μερίδα του ελληνικού Τύπου ήδη από το 1891, με αφετηρία τα «εβραϊκά» της Ζακύνθου και της Κέρκυρας. Σύμφωνα με την Φ. Αμπατζοπούλου, ειδικότερα η εφημερίδα «Ακρόπολις» κράτησε διφορούμενη στάση έναντι των Ισραηλιτών, δημοσιεύοντας «ανταποκρίσεις και άρθρα με έντονα αντισημιτικό χαρακτήρα, πλάι σε άλλα πιο διαλλακτικά». Ωστόσο οι επιστολές του Χρηστοβασίλη δεν θα ήταν ευπρόσδεκτες, δεδομένου ότι ο ίδιος ο Βλάσης Γαβριηλίδης το 1894 είχε επιτεθεί με δριμύ και υβριστικό τρόπο εναντίον των Εβραίων της Στοκχόλμης, σε μία ανταπόκρισή του από το ταξίδι του εκεί για το περιοδικό «Το Νέον Πνεύμα». Ενδεχομένως οι δημοσιογραφικές ανταποκρίσεις του Χρηστοβασίλη αποτελούν ένα είδος απάντησης στον αντιεβραϊκό λίβελο του Γαβριηλίδη.
Σε κάθε περίπτωση, στις «Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης» αποδομείται το στερεότυπο του πλούσιου, φιλάργυρου και εκμεταλλευτή Εβραίου: «Εν Θεσσαλονίκη3 υπάρχουν Εβραίοι από πλουσίου πρώτης τάξεως και βιομηχάνου πρώτης τάξεως μέχρι του τελευταίου εργάτου, όστις αποθνήσκει της πείνης.». Ο Χρηστοβασίλης σκιαγραφεί την κοινωνική διαστρωμάτωση της εβραϊκής κοινότητας της πόλης κατά τα τέλη του 19ου αιώνα. Οι πλούσιοι αντιπροσωπεύονται πρωτίστως από τους τραπεζίτες αδελφούς Σαούλ και τους πολυπράγμονες βιομηχάνους αδελφούς Αλλατίνη· οι δεύτεροι μάλιστα παρουσιάζονται ως δίκαιοι και δημοφιλείς εργοδότες. Κλιμακωτά τοποθετούνται «Εβραίοι έχοντες το ιδικόν των, και επικερδή εργασίαν, Εβραίοι μεροδούληδες και μεροφάιδες4, Εβραίοι πτωχοί, και Εβραίοι θνήσκοντες κυριολεκτικώς της πείνης». Στους πάμπτωχους, τους εξαθλιωμένους και σε όσους ζουν από ελεημοσύνες, ο Χρηστοβασίλης αφιερώνει την ένατη επιστολή του, η οποία διαπνέεται από ειλικρίνεια και ανθρωπισμό, ενώ συγχρόνως παρουσιάζει λογοτεχνική χάρη.
Τέλος παρατηρείται ότι η γλώσσα του κειμένου είναι ιδιάζουσα: το πρώτο μισό, το οποίο παραπέμπει σε ρεπορτάζ, είναι γραμμένο στην καθαρεύουσα, ενώ στο δεύτερο μισό, με τον αφηγηματικό χαρακτήρα, επικρατούν οι τύποι της δημοτικής.
9η ΕΠΙΣΤΟΛΗ
Εβραίικη φτώχεια
Απ’ όλα τα έθνη του κόσμου μόνον οι Εβραίοι ζώσι σήμερον εις τας πόλεις, χωρίς άροτρον, δικέλλαν ή αγκλύτσα. Είναι λοιπόν επόμενον ότι έθνος μη διαθέτον το ήμισυ του πληθυσμού του τουλάχιστον εις την γεωργίαν και την κτηνοτροφίαν δεν δύναται ή να είναι πτωχόν.
Καίτοι τα σκήπτρα του πλούτου όλης της υφηλίου ευρίσκονται εις εβραϊκάς χείρας, το εβραϊκόν έθνος είναι το μόνον, όπερ πλειότερον μαστίζει η φτώχεια. Οι Εβραίοι είναι οι πλουσιώτεροι και οι πτωχότεροι άνθρωποι του κόσμου. Αυτοί υπήρξαν από καταβολής αιώνων οι διδάσκαλοι της αποθησαυρίσεως και καταγίνονται εις το να μαζεύουν πολλά και να εξοδεύουν ολίγα, και επειδή δεν είναι δυνατόν να πράξουν τούτο ένεκα ελλείψεως μέσων, ειδικών τε και υλικών, έπεται ότι το μέγιστον μέρος μεταξύ αυτών είναι πάμπτωχοι, και αν δεν προσέλθη αρωγός η φιλανθρωπία, σεβαστός αριθμός των απογόνων του Αβραάμ υπόκεινται εις τον δια της πείνης θάνατον.
Η Θεσσαλονίκη ως πόλις, κατοικουμένη υπό Εβραίων, έπεται ότι έχει μέγα αριθμόν πτωχών Εβραίων, αλλ’ εκείνο το οποίον ηύξησε την κακοδαιμονίαν της εβραϊκής κοινότητος Θεσσαλονίκης είναι οι εκ Ρωσσίας μετανάσται Εβραίοι, οίτινες μη έχοντες ουδένα πόρον και μη γιγνώσκοντες την εβραιοϊσπανικήν, ήτις είναι η γλώσσα της αγοράς εν Θεσσαλονίκη, πολλοί εξ αυτών φέρουν γύρα με τας χείρας αργάς, ρεμβώδεις και μελαγχολικοί. Είναι φοβερό πράγμα η φτώχεια! Διακρίνει τις επί του προσώπου ζωγραφισμένην με τα μελανώτερα χρώματα την θλίψιν, την απελπισίαν, την απόγνωσιν, και αισθάνεται φρίκην, κλονισμόν των εντοσθίων του! Η φτώχεια είναι χειροτέρα του θανάτου, διότι ο μεν θάνατος πλήττει άπαξ, δις, τρις, πεντάκις, η δε φτώχεια διηνεκώς και ακαταπαύστως.
Ο φτωχός, εις κοινωνίαν στενωτάτην υπό οικονομικήν έποψιν, οία τυγχάνει η της Θεσσαλονίκης, ένθα δεν γίνονται δημόσια έργα, δεν υπάρχουν σπουδαία και πολλά βιομηχανικά καταστήματα, δυνάμενα να απασχολήσουν τον ως μόνον κεφάλαιον το σώμα του έχοντα άνθρωπον, ο φτωχός είναι νεκρός κινούμενος ή πάσχων και ουδέν πλέον, διότι δεν έχει τον εγωισμόν του ζώντος ανθρώπου. Καθόσον τον εγωισμόν τούτον, τον έχει εκμυζήσει η φτώχεια, εν είδει βδέλλας. Δεν έχει θάρρος, καθόσον το θάρρος το έχει σβύσει η πείνα. Δεν έχει υπερηφάνειαν, καθόσον την υπερηφάνειαν την έχει ποδοπατήσει η γύμνια.
Ο εις τας οδούς, δίκην φάσματος συρόμενος φτωχός, ο φτωχός ζητών εργασίαν, και μη ευρίσκων, ή ευρίσκων ανεπαρκή τοιαύτην προς διατροφήν της οικογενείας του, ο τοιαύτης φύσεως φτωχός έχει κλύδωνα εν τω κρανίω και τρικυμίαν εν τη καρδία.
Ευλογημέναι αι χώραι εκείναι, αι παρέχουσαι τεμάχιον άρτου εις τοιαύτας υπάρξεις, φθινούσας υπό το φοβερόν της πενίας κράτος! Ευλογημένη η καρδία, ήτις συμπονεί. Ευλογημένα τα δάκρυα άτινα ρέουσιν εκ φιλανθρωπικού αισθήματος!
Τα τέκνα των μεταναστών τούτων από της ηλικίας των 4 μέχρι των 12 ετών περιπλανώνται εις τας οδούς, από όρθρου βαθέως μέχρι της νυκτός, άλλα μεν πωλούντα εις τας χείρας των διαφόρων ειδών φώσφωρα, άλλα δε διάφορα είδη ψιλικών, ων η αξία δεν ανέρχεται εν συνόλω άνω των τριών γροσίων το πολύ (δρ.1 ½). Είναι σπαραξικάρδιον θέαμα να βλέπη τις τας τοιαύτας αδυνάτους και ανηλίκους υπάρξεις, περιερχομένας τα τραπέζια των καφφενείων, και προτεινούσας τας επαιτίδας χείρας των με τα μικρά των εμπορεύματα, ψελλιζούσας λέξεις ικετευτικάς, εις άγνωστον γλώσσαν, αλλά γλώσσαν εννοουμένην, υφ’ όλου του κόσμου, εκτός των εχόντων πετρίνην καρδίαν!
Δεν γνωρίζω πόσας δεκάρας έχω δώσει την πρώτην ημέραν της εν Θεσσαλονίκην αφίξεώς μου, πότε μεν αγοράζων φώσφορα από περιπλανώμενα μεταναστόπαιδα, -κοράσια ως επί το πλείστον- άτινα φώσφορα ουδόλως μοι εχρησίμευον, πότε δε δίδων αυτοίς, λόγω ελεημοσύνης, ελεημοσύνης ήτις μοι επίεζε την καρδιάν, διότι δεν είχα…περισσότερα να δώσω! Ήτον η μόνη περίστασις, καθ’ ην περισσότερον μ’ επόνεσε η καρδιά μου, διότι δεν ήμην Vanderbilt ή τουλάχιστον Συγγρός!
Μια βραδυά έβγαινα περίπατο προς τον εθνικό κήπο, που είναι έξω από την Πόρτα του Βαρδαριού. Ήταν και κάμποσοι φίλοι μαζύ μου. Κοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό απάντησα ένα κορίτσι, ηλικίας εννιά ως δέκα χρονών, που έκλαιε με μεγάλη φωνή. Συγκινήθηκα και ζυγόνοντας, θέλησα να το ρωτήσω τι έπαθε και έκλαιε.
Ήτον ένα συμπαθητικό κορίτσι το καϋμένο! Ένα ώμορφο κοριτσάκι ξυπόλητο, με κάτι μάγουλα ρόδινα, δακρυοαυλακωμένα, με κάτι μαλλιά λευκόξανθα, σα φεγγαριού αχτίδα, με κάτι μάτια ουρανογάλαζια, πνιγμένα στο δάκρυ, που ήταν να το πάρης στην αγκαλιά σου και να του ρουφήσης τον πόνο με φιλήματα. Ώμοιαζε με περβατάρικο άγαλμα της φτώχιας και της ορφάνιας!
-«Τι έχεις;» το ρώτησα ελληνικά, ιταλικά, τουρκικά, γαλλικά, αλλ’ αυτό μ’ αποκρίθηκε κλαίοντας σε γλώσσα, που μου ήταν άγνωστη. Ίσως ήταν πολωνέζικα ή ρούσσικα. Μου έδειχνε ένα ασημένιο γροσάκι, ήτοι σαραντάλεφτο νόμισμα, που κρατούσε στα χέρια του, που ήταν απεριποίητα, αλλά διατηρούσαν ακόμα την ωραιότητα των παιδιακίσιων χεριών. Στεναχωρήθηκα, γιατί δεν μπορούσα να νοήσω το αίτιον της θλίψης του, των δακρύων του, του πόνου του, όταν ένας από τους φίλους μου που ήταν μαζύ μου, μου εξήγησεν ότι η αιτία των δακρύων του, της θλίψης του και του πόνου του ήταν ότι έχασε από την τρυπημένη τσέπη της δυο γρόσια, από τα τρία γρόσια, που άξιζαν τα εμπορεύματα, που είχε πουλήσει εκείνη την ημέρα, και έκλαιε γιατί ο πιστωτής του θα του έκοβε την πίστωση, ή το λιγώτερο θα το έδερνε αλύπητα.
Αυτά έλεγε το κοριτσάκι στο φίλο μου στη γλώσσα, που δεν την καταλάβαινα. Πρίστηκε η καρδιά μου από τη συγκίνηση, και βγάζοντας από τη τζέπη μου δυο γρόσια ήτοι ογδοήντα λεφτά του τάδωκα για να μην κλαίη πλειο.
Τη στιγμή, που έβανα στο λεφτοκαμωμένο χεράκι εκείνου του κοριτσιού το φτωχό μου δίγροσο, εδάκρυσα από ιερή ευχαρίστηση, κι’ ευλόγησα τους κόπους των χεριών μου, που έγειναν αιτία να σφουγγίσουν τα δάκρυα μιανής τέτοιας τρυφερής, κι αναξιόπαθης ύπαρξης. Αυτό το δάκρυ ήταν από τα πλειο άγια δάκρυα που έχω χύσει στη ζωή μου!
Αχ! Θεέ μου! είπα μέσα μου, γιατί δε μου έδωκες τους θησαυρούς του Κροίσου, για να μη κάνω άλλη δουλειά, παρά να σφουγγίζω τα δάκρυα των φτωχών; Και μια άλλη φωνή, υπόκωφη, μου απάντησε αμέσως:
-Εάν είχες τα πλούτη που γυρεύεις, δε θα είχες την καρδιά, που έχεις…
Ακούοντας αυτή τη φωνή, δόξασα τον Θεό, κι’ ευλόγησα τη φτώχεια μου, που μου πελέκησε έτσι την καρδιά.
Όταν εκαθήσαμε μέσα στον εθνικό κήπο, που τα εισοδήματά του συντηρούν το οθωμανικό ορφανοτροφείο της Θεσσαλονίκης, ένας άλλος από τους φίλους μου, μου είπε στωικά-στωικά:
-Μην έχης την ιδέα ότι το κορίτσι, που έκλαιε, είχε χάσει πραγματικώς τα δυο του γρόσια…
-!!!
-Αυτό είναι, ξακολούθησε, ένα από τα πολλά τεχνάσματα, που επινοούν αυτά τα συχαμένα, για να κάνουν τον κόσμο να τους δίνη χρήματα. Είναι και τούτο ένα είδος θεατρικής ζητιανιάς…
Στη στιγμή όλη εκείνη η ποικιλόχρωμη εικόνα του κοριτσιού που έκλαιε, με τες ζωηρές της φωτοσκιάσεις και τες φανταχτερές της γραμμές, έγεινε τρίμματα, σαν ένας μεγάλος καθρέφτης, που τύχει να πέση στο πλακόστρωτο. Αλλά μια σκέψη μού ήρθε αμέσως-αμέσως, ότι όπως και αν ήταν το πράγμα, πάλιν η φτώχεια ήταν το ελατήριο των κλαμάτων, και των δακρύων εκεινών.
Παρομοιάζοντας τα δάκρυα εκείνα, ως μαργαριταροειδή βιομηχανία της φτώχειας, συγκινήθηκα πλειότερο ακόμα, απ’ ό,τι είχα συγκινηθεί πριν, και έτσι η εικόνα εκεινού του κοριτσιού που έκλαιε ανυψώθηκε από τη λάσπη ακέρια, άσπιλη, και ζωηρότερη απ’ ό,τι ήταν πριν, και χωρίς ν’ απαντήσω στον φίλο μου, που δε θα με νοούσε ίσως, σκέφτηκα μέσα μου και είπα ότι χρειάζεται διπλός κόπος να κλαίη κανείς χωρίς να το θέλη, και ότι είναι ιερά τα δάκρυα που τα κάνει να τρέχουν η ανάγκη του ψωμιού!
Χ. Χρηστοβασίλης
Σημειώσεις:
- Στην έκδοση περιλαμβάνονται και άλλα δύο λογοτεχνικά κείμενα του Χρηστοβασίλη επίσης με θεματολογία σχετική με τους Εβραίους, το ιστορικό διήγημα «Εβραίος Βασιλειάς της Κύπρως» και το εκτενές ποίημα «Στην δημιουργία εθνικής εστίας του περιούσιου λαού του Ισραήλ».
- Άξια ιδιαίτερης προσοχής είναι και η παρατήρηση του Χρηστοβασίλη στην 6η επιστολή ότι στην πόλη υπάρχουν Εβραίοι «με πολλούς άθλους παλληκαριάς, πολύ συχνά συμπλεκόμενοι νύκτα τε και ημέραν μετά στρατιωτών, αστυνομικών υπαλλήλων, χωροφυλάκων Τούρκων, χριστιανών κλπ.». Η διατύπωση αυτή στοχεύει στην απόκρουση της στερεότυπης αντίληψης περί δειλίας των Εβραίων· παράλληλα όμως οδηγεί σε δύο ενδιαφέρουσες υποθέσεις. Αφενός υποδηλώνει ότι ο παλληκαρισμός εθεωρείτο από μία σημαντική μερίδα Ελλήνων ως ένα είδος εθνικής αρετής, αφετέρου υπονοεί ότι στον περιθωριακό κόσμο των οθωμανικών αστικών κέντρων δίπλα στους Έλληνες, τους Αρμένιους και τους Τούρκους ενδεχομένως να έδρασαν και Εβραίοι νταήδες.
- Ο Χρηστοβασίλης κάνει λόγο γενικώς για την Θεσσαλονίκη και δεν επισημαίνει κάποιον κοινωνικό διαχωρισμό. Πάντως μετά την πυρκαγιά του 1917, σύμφωνα με το βιβλίο του Κώστα Τομανά «οι κάτοικοι της παλιάς Θεσσαλονίκης» (εκδόσεις Εξάντας, 1992) η εβραϊκή φτωχολογιά συγκεντρώθηκε κυρίως στους συνοικισμούς Βαρόνου Χιρς, Καλαμαριάς, Έξι, Καραγάτσια, Ρεζί Βαρδάρ, Αγίας Παρασκευής, Κάμπελ, Εκατόν πενήντα ένα. Σύμφωνα με τον συγγραφέα «στους συνοικισμούς αυτούς, που σήμερα δεν υπάρχουν, οι άνθρωποι ζούσαν σε άθλιες συνθήκες και είχαν το μόνιμο παράπονο: “Eneste mundo sufrimos porque jidios” (υποφέρουμε σ’ αυτό τον κόσμο γιατί είμαστε Εβραίοι)».
- Εβραίοι αυτής της κατηγορίας συμπεριλαμβάνονται σε ένα σύνολο πλανόδιων βιοπαλαιστών το οποίο απεικονίζεται στο ευθυμογράφημα του Ιωάννη Μπήτου με τίτλο «Είσπραξις φόρων», όπου αναφέρονται «κουλουρτζήδες, στραγαλάδες, φυστικάδες, γιαουρτσήδες, ζαχαροπώλαι, χαλβατζήδες, ντοντουρματζήδες, γαλατάδες, αυγουλάδες, λεμονατατζήδες,» και επίσης «…αχθοφόροι με το σαμάρι στην πλάτη, ψαράδες με αδειανά χέρια, κτίσται με τα εργαλεία τους, μπογιατζήδες με της βούρτσες στον ώμο σαν στρατιώτες εν πορεία, λούστροι με τα κασονάκια τους,…» (Μικρασιατικόν ημερολόγιον, Ελένης Σ. Σβορώνου, 1917).
Τετάρτη 21 Μαρτίου 2018
Μπορεί ο Ιβάν Σαββίδης να θεωρείται πλέον ένας από τους αγαπημένους επιχειρηματίες της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ, όμως οι βάσεις για την επιχειρηματική του ιστορία στην Ελλάδα μπήκαν από τη Νέα Δημοκρατία, αρχικά του Κώστα Καραμανλή και έπειτα του Αντώνη Σαμαρά.
Στα τέλη Οκτωβρίου του 2013, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ επισκέπτεται την Ελλάδα. Στα μέσα ενημέρωσης το θέμα των διαβουλεύσεών τουΣαμαράς προς Λαβρόφ: Θέλουμε μείωση της τιμής του αερίου | skai.gr με την κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου εμφανίζεται να είναι η τιμή του φυσικού αερίου. Υπάρχουν ωστόσο και πολλά άλλα «μικρά» θέματα, στο περιθώριο της μεγάλης ατζέντας. Ένα από αυτά είναι το αίτημαΕργα και ημέρες του Ιβάν Σαββίδη | Η Καθημερινή της ελληνικής κυβέρνησης για την τοποθέτηση ενός επίτιμου πρόξενου, του Σαββίδη, στην πόλη Ροστόφ της νότιας Ρωσίας.
«Όταν ο Σαμαράς συναντήθηκε με τον Λαβρόφ, στο διπλανό δωμάτιο περίμενε ο Σαββίδης. Η ενέδρα είναι μία από τις αγαπημένες του τακτικές. Εμφανίσθηκε λοιπόν “ξαφνικά” και ο Σαμαράς τον σύστησε στον πολύπειρο Ρώσο υπουργό ως άνθρωπο που είχε βοηθήσει την Ελλάδα σε δύσκολα θέματα. Ο Ρώσος δεν έμοιαζε καθόλου ευχαριστημένος από την απρόσμενη αυτή συνάντηση που έμοιαζε –και ήταν– προσχεδιασμένη», λέει στο inside story στέλεχος της κυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου.
Τρεις ώρες μετά το ραντεβού με τον Σαμαρά, ο Λαβρόφ συναντιέται με τον Έλληνα υπουργό των Εξωτερικών, Ευάγγελο Βενιζέλο.
lavrovvenizelos000_par7699765.jpg
Ο Σεργκέι Λαβρόφ με τον τότε υπουργό Εξωτερικό Ευάγγελο Βενιζέλο. [Aris Messinis/AFP]
Η ελληνική πλευρά προβάλλει το αίτημα να αναλάβει ο Σαββίδης τον ρόλο του επίτιμου πρόξενου της χώρας στο Ροστόφ. Ο Λαβρόφ το απορρίπτει, αν και συνδέεται στενά με το αντίστοιχο ρωσικό αίτημα για το στρατηγικής σημασίας προξενείο της Ρωσίας στην Αλεξανδρούπολη (στην πόλη υπάρχει μεγάλος ποντιακός πληθυσμός που μιλάει ρωσικά, κτίζεται μια γιγάντια ορθόδοξη εκκλησία ρωσικού ρυθμού και φυσικά είναι το λιμάνι, εκτός της Θεσσαλονίκης, που επιθυμούν όσο κανένα άλλο οι Ρώσοι στη Βόρεια Ελλάδα).
Υπόθεση ΣΕΚΑΠ
Εννέα μήνες πριν, ο Σαββίδης έχει πάρει την ελληνική υπηκοότητα, χάρη στην παρέμβασή του για τη σωτηρία της συνεταιριστικής βιομηχανίας ΣΕΚΑΠ από τα χέρια ενός τουρκικού ομίλου, που ήταν έτοιμος να την εξαγοράσειΣΕΚΑΠ: Την εξαγοράζει η τουρκική Seba μαζί με ελληνική εισηγμένη στον κλάδο των Logistics – Το αργότερο μέχρι τις 31/12 μπαίνουν οι υπογραφές | BankingNews σε συνεργασία με την εμπορική εταιρεία ΕΛΓΕΚΑ από τη Θεσσαλονίκη, μετά την κατάρρευση των συνομιλιών με ινδικό όμιλο.
| Το 2012 ο Σαββίδης παίρνει την ελληνική υπηκοότηταΠήρε ελληνική υπηκοότητα ο Σαββίδης | Ελευθεροτυπία για τις υπηρεσίες του στη χώρα. Το προεδρικό διάταγμα υπογράφεται από τον Χαράλαμπο Αθανασίου και τον Κάρολο Παπούλια. Ο Σαββίδης είχε ξαναπάρει στο παρελθόν την ελληνική υπηκοότητα, αλλά στη συνέχεια την αρνήθηκε προκειμένου να μπορεί να θέσει υποψηφιότητα στις εκλογές της Δούμας. |
Ο Σαββίδης αρχικά δεν ήθελε να πάρει την ξοφλημένη βιομηχανία και να «μπλέξει». Σαμαράς, Κεδίκογλου, Στυλιανίδης και Αλέκος Κοντός (πρώην υπουργός Γεωργίας των κυβερνήσεων Καραμανλή και συνεταιριστής) τον πείθουν ότι πρέπει να το κάνει. Ο Σαββίδης αγοράζει στο τέλος του 2012 την καπνοβιομηχανία, αλλά λίγο αργότερα μαθαίνει ότι η προηγούμενη διοίκηση έχει κατηγορηθεί για λαθρεμπόριοΤα τσιγάρα «in transit» της ΣΕΚΑΠ | inside story με το πλοίο Μιθριδάτης, που είχε πιαστεί στην Εύβοια με φορτίο τσιγάρων που προοριζόταν για την …Αίγυπτο.
sekap-synenteuksi-typou-1.jpg
Η συνέντευξη τύπου κατά την οποίαν ανακοινώθηκε η εξαγορά από τον Ιβάν Σαββίδη. [sekap.gr]
Ο εκκαθαριστής της Αγροτικής Τράπεζας, που είναι ο πωλητής, καθιστά σαφές στον Σαββίδη ότι υπάρχει αυτή η εκκρεμότητα (η ΣΕΚΑΠ ήταν θυγατρική της Αγροτικής Τράπεζας και ο διαγωνισμός πώλησης έγινε από τον εκκαθαριστή της). Στο σημείο αυτό (μετά πάντως από την υποβολή της προσφοράς του) η κυβέρνηση Σαμαρά φαίνεται ότι δεσμεύεται προφορικά ότι θα του διαγράψει το πρόστιμο.
Συνεργάτες του πρώην πρωθυπουργού λένε ότι δεν γνώριζαν αυτή τη λεπτομέρεια, αλλά σε αυτό το σημείο ο Σαββίδης φαίνεται πιο ειλικρινής. Ο ίδιος στη συνέντευξή τουΙβάν Σαββίδης: Ο Τσίπρας στη Βουλή μου θύμισε τον Πούτιν | Πρώτο Θέμα στο Πρώτο Θέμα λέει: «Όχι. Δεν πήρα κανένα αντάλλαγμα. Υπάρχει μια άποψη ότι δήθεν μου υποσχέθηκαν πως θα μου διαγράψουν το πρόστιμο κι ότι εγώ γνώριζα πως κάτι τέτοιο θα γίνει. Η αλήθεια είναι πως δεν μπήκαμε ποτέ σε αυτήν τη διαδικασία καθώς δεν είχα καν χρόνο να μιλήσω και να μάθω κάτι προς αυτήν την κατεύθυνση. Κι αυτό επειδή η συναλλαγή αυτή δεν ήταν μια συναλλαγή επιχειρηματικής φύσεως αλλά έγινε με το κριτήριο του “έτσι πρέπει”! Όταν μάθαμε εμείς το πόρισμα του λογιστικού ελέγχου (due diligence), ήδη είχαμε καταθέσει την αίτηση αγοράς της ΣΕΚΑΠ. Σε αυτήν την έκθεση δεν υπήρχε αναφορά και επικέντρωση στο πρόβλημα του προστίμου. Απλά γράφτηκε ότι υπήρχε μια κάποια “αντιδικία”. Διάφορες επιχειρήσεις σε τέτοιες διαδικασίες έχουν πάντα κάποιου είδους εκκρεμότητες…».
Η υπόθεση του προστίμου παραπέμπεται στο ΣΔΟΕ της Ξάνθης, που την κρατάει «παγωμένη» μέχρι τις εκλογές του 2015. Μετά επιβάλλει το πρόστιμο. Εντωμεταξύ ο Σαββίδης βάζει τάξη στην ΣΕΚΑΠ, «διώχνει αυτούς που πρέπει να διώξει σε μια επιχείρηση που καταρρέει», όπως λένε συνεταιριστές της περιοχής που έχουν κάθε μέρα συναλλαγές με την προβληματική επιχείρηση που κατέχει το 3% της ελληνικής αγοράς καπνού.
ergostasio.jpg
Το εργοστάσιο της ΣΕΚΑΠ στην Ξάνθη. [sekap.gr]
Όμως παρά τις ενέργειές του, ο Σαββίδης ακόμα και το 2017 λέει ότι η ΣΕΚΑΠ δεν τον ενδιαφέρει. «Αυτή η εταιρεία ακόμα και σήμερα δεν με ενδιαφέρει. Τέτοιες τοπικές επιχειρήσεις δεν έχουν σοβαρή προοπτική στην ευρωπαϊκή αγορά. Ακόμα και οι ανταγωνιστές μας στην Ελλάδα δεν έχουν δυναμική. Αν μιλήσουμε για την κοινωνική ευθύνη της ΣΕΚΑΠ δίνουμε δουλειά, συντηρούμε κόσμο και πληρώνουμε τα πάντα στην ώρα τους. Μέσα σε αυτά τα χρόνια πληρώσαμε 376 εκατ. ευρώ σε φόρους και εισφορές στον κρατικό προϋπολογισμό. Τόσα χρήματα μόνο από τη ΣΕΚΑΠ. Εμείς τα πληρώσαμε αυτά», λέει στη συνέντευξη στο Πρώτο Θέμα.
Οι σχέσεις με την πολιτική εξουσία
Στις σχέσεις του με την εξουσία, ο Σαββίδης δεν αντιλαμβάνεται γενικότερα τους περιορισμούς που έχουν οι ελληνικές πολιτικές ηγεσίες από τα μνημόνια. Έτσι, από τις αρμονικές σχέσεις με την κυβέρνηση Καραμανλή εισήλθε στις σχέσεις απόστασης με τον Γ. Παπανδρέου, τον οποίον δεν δίστασε να αποκαλέσει «μη πατριώτη» έναν μήνα πριν από τις εκλογές του 2012, όταν λάνσαρε το «παραμύθι» για τα 25 δισ. που θα μας δάνειζε άτοκα –ή με πολύ χαμηλό επιτόκιο σε άλλη εκδοχή– η Ρωσία.
Η Ρωσία όμως δεν ήταν πρόθυμη να μας χαρίσει χρήματα και όταν ο Παπανδρέου συναντήθηκε με τη ρωσική ηγεσία, αυτή απλά τον έστειλε στο ΔΝΤ (παρόλα αυτά, το «παραμύθι» υιοθετήθηκε αργότερα από τους ΑΝΕΛ και στη συνέχεια την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ).
Ο Σαββίδης συγκρούεται και με την Νέα Δημοκρατία, ήδη από το 2013, όταν επιχειρεί να ρυθμίσει τα χρέη του ΠΑΟΚ και προσκρούει στην άρνηση του υπουργού Οικονομικών Γιάννη Στουρνάρα. Η συμφωνία της ελληνικής κυβέρνησης με την τρόικα δεν επιτρέπει ρυθμίσεις για χρέη άνω του 1 εκατ. ευρώ. Ο Σαββίδης δεν το αντιλαμβάνεται αυτό. Είναι μαθημένος, όπως λέει συνεργάτης του, στη λογική «πληρώνω άρα γίνεται» και αφού ζητά να πληρώσει το κεφάλαιο γιατί να μην εξαφανισθούν οι προσαυξήσεις;
Αμέσως μετά τις εκλογές του 2015 και ενώ στη ΝΔ τίθεται το ζήτημα της διαδοχής, ο Σαββίδης υποστηρίζει τον περιφερειάρχη κεντρικής Μακεδονίας Απόστολο Τζιτζικώστα (οι άλλοι δύο υποψήφιοι ήταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης). Όταν στον δεύτερο γύρο των εσωτερικών εκλογών της ΝΔ –ο Τζιτζικώστας έχει ηττηθεί από τον πρώτο γύρο και δεν συμμετέχει– το κόμμα στρέφεται στον Μητσοτάκη, ο Σαββίδης γυρίζει την πλάτη στη ΝΔ οριστικά.
Το 2015 ανεβαίνει στην εξουσία η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ και αυτό που δεν έγινε με τον Στουρνάρα –η διαγραφή των χρεών του ΠΑΟΚ– ρυθμίζεται επί Νάντιας Βαλαβάνη τον Απρίλιο του 2015, όταν καταργείται το όριο του εκατομμυρίου για τέτοιου είδους ρυθμίσεις.
Το 2017 ο Μητσοτάκης καταγγέλλει την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ για την απόπειρα να διαγράψει το πρόστιμο της ΣΕΚΑΠ. Η μεν πλευρά Σαμαρά τηρεί σιωπή, ο δε Σαββίδης σε μια πρωτοφανή για επιχειρηματία παρέμβαση κρίνει ότι ο «Μητσοτάκης δεν θα γίνει ποτέ του πρωθυπουργός».
Στη συνέχεια, μια παρέμβαση των Αμερικανών στο τραπεζικό σύστημα της χώρας εμποδίζειΔιαβάστε το σχετικό άρθρο του Τάσου Τέλλογλου στο inside story τον Σαββίδη να πάρει τον ΔΟΛ, ενώ η συμμετοχή του στο Mega μένει άκαρπη –παίρνει ένα ποσοστό από τον Φώτη Μπόμπολα, πάνω στο οποίο δεν μπορεί να χτίσει τίποτα. Η προσπάθειά του να μπει στον χώρο των media καρποφορεί στο τέλος του 2017, όταν αγοράζειΔιαβάστε το σχετικό άρθρο του Τάσου Τέλλογλου στο inside story, μετά από διαπραγματεύσεις μηνών στις οποίες εμπλέκεται και η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, το κανάλι Έψιλον.
Στην «ενθρόνισή» του είναι παρώνΑντιδράσεις για την εμφάνιση Σαββίδη-Καμμένου στο «Ε» | in. gr ο υπουργός Άμυνας Πάνος Καμμένος.
Ταυτόχρονα διεκδικεί και κερδίζειΔιαβάστε το σχετικό άρθρο του Χρήστου Ιωάννου στο inside story με μία γαλλική και μια γερμανική εταιρεία τον ΟΛΘ.
Το μέλλον της ΣΕΚΑΠ μετά την πώληση
Ήδη την εποχή που ο Σαββίδης αγοράζει τον ΟΛΘ, βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις του με την Japan TobaccoJapan Tobacco – About us για την πώληση των καπνικών του δραστηριοτήτων –θυμίζουμε ότι η ΣΕΚΑΠ είναι θυγατρική εταιρεία της Donskoy Tabak, με έδρα το Ροστόφ, την οποία κατείχε μέχρι πρόσφατα ο Σαββίδης από το 1992. Οι δύο εταιρείες πουλήθηκαν μαζί την περασμένη εβδομάδα.
Mόνο ένας στενός κύκλος γύρω του γνωρίζει πόσο διάρκεσαν οι διαπραγματεύσεις με τους Ιάπωνες. Γεγονός όμως είναι ότι η ιαπωνική εταιρεία κατείχε πριν την αγορά της ναυαρχίδας του Ιβάν Σαββίδη το 40% της ρώσικης αγοράς, με εξαίρεση μια ζώνη στη νότια Ρωσία και τον Καύκασο, εκεί που η Donskoy Tabak κυριαρχούσε. H ιαπωνική εταιρεία, στην οποία συμμετέχει κατά 33% το κράτος, είχε κάνει την τελευταία τριετία μεγάλες εξαγορές στις ΗΠΑ, τις Φιλιππίνες, την Ινδονησία και το Ιράν. Από κάποιες από αυτές έπαθε τεράστιες ζημιές. Η Ρωσία σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλό της Ματσούο Ιβάι «ήταν ακρογωνιαίος λίθοςJapan Tobacco buys Russia’s No. 4 cigarette maker Donskoy Tabak for $1. 6 billion | The Japan Times στα έσοδα της εταιρείας…».
snusjapantobacco.jpg
H Japan Tobacco παράγει όλη τη γκάμα προϊόντων καπνού, από τσιγάρα, πούρα, καπνό, ηλεκτρονικά τσιγάρα μέχρι και το νορβηγικό snus, τα σακουλάκια καπνού που βάζουν οι Σκανδιναβοί ανάμεσα στο πάνω χείλος και τα ούλα. [jti.com]
Η Donskoy Tabak έγραφε στα στοιχεία του 2015Donskoy Tabak – Profile, που είναι σε δημόσια θέα, ότι κατείχε το 9,5% της ρωσικής αγοράς. Το βέβαιο είναι πως οι Ιάπωνες αγοραστές πλήρωσαν ένα ποσό που αγγίζει τις 15 φορές τα ετήσια κέρδη της εταιρείας και των θυγατρικών της προ φόρων, τόκων και αποσβέσεων (EBIDΤA). Αυτά έφτασαν τα 6,5 δισ. ρούβλια σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία το 2015, ενώ η τιμή αγοράς της εταιρείας (τίμημα) ήταν 90 δισ. ρούβλια (1,6 δισ. δολάρια). Την ίδια στιγμή, πηγές της αγοράς στο Λονδίνο εκτιμούσαν ότι θα έπρεπε να κυμαίνεται γύρω στα 900 εκατομμύρια με 1 δισ. δολάρια. «Αν και η ιαπωνική εταιρεία συνηθίζει να κάνει υπερτιμημένες αγορές τα τελευταία χρόνια (π.χ. στις ΗΠΑ) εντούτοις αυτό το premium είναι δυσεξήγητο. Θα μπορούσε ίσως να εξηγηθεί, αν διευκρινιστεί ο ρόλος του ρωσικού κράτους στη συναλλαγή», είπε στο inside story τραπεζικός αναλυτής στο Λονδίνο με εμπειρία στη ρώσικη αγορά.
Θα κρατήσουν οι Ιάπωνες την ΣΕΚΑΠ; Κύκλοι της εταιρείας που δεν μιλούν εξ ονόματος του Σαββίδη αναφέρουν πως ναι, αφού η Japan Tobacco δεν έχει άλλη παραγωγή στην Ελλάδα, παρά μόνο εμπορία. Ο εκπρόσωπος του Σαββίδη, Αρτουρ Νταβιντιάν, που ήταν σίγουρα ενημερωμένος για το ντηλ, ήταν σχεδόν πανηγυρικόςΝταβιντιάν (πρόεδρος ΔΣ ΣΕΚΑΠ): Απόλυτα μελετημένη επιχειρηματική κίνηση η πώληση της Donskoy Tabak | bankingnews. gr. «Η συμφωνία αυτή φέρνει την ΣΕΚΑΠ μπροστά σε μια νέα εποχή», είπε.
Η αλήθεια είναι ότι οι Ιάπωνες ήταν και πριν την εξαγορά οι μεγαλύτεροι αγοραστές καπνών της ΣΕΚΕSEKE SA, του συνεταιρισμού που τροφοδοτούσε με καπνά και την ΣΕΚΑΠ. Αναρωτιέται όμως κανείς, προσπαθώντας να μαντέψει τις επόμενες κινήσεις τους, εάν δεν θα μπορούσαν να αγοράζουν κατευθείαν τα καπνά χωρίς να μπλέξουν με την διαχείριση του εργοστασίου;
Υπάρχουν ορισμένα επιχειρήματα προς την κατεύθυνση της συνέχισης της λειτουργίας του εργοστασίου, όπως π. χ. ότι έχει νοικοκυρευτεί, ότι με αυτό η Japan Tobacco στέκεται ως ίση προς ίσο απέναντι στην Philip Morris, που έχει και αυτή εργοστάσιο στην Ελλάδα (σήμερα μάλιστα εγκαινιάζει την επέκτασή του). Και η Philip Morris βλέπει θετικά την είσοδο των Γιαπωνέζων και μέσω της παραγωγής στην ελληνική αγορά, στην οποία ήδη ελέγχουν πάνω από το 20% του εμπορίου τσιγάρων.
ergostasio_papastratos-aspropyrgos.jpg
Το εργοστάσιο της Philip Morris στον Ασπρόπυργο (έχει αγοράσει την καπνοβιομηχανία Παπαστράτος).
Κρίσιμο ζήτημα είναι σε αυτό το σημείο, αν το ελληνικό κράτος θα επιμείνει να εισπράξει το πρόστιμο για την λαθρεμπορία του «Μιθριδάτη». Η υπόθεση βρίσκεται στο ΣτΕ με καλές πιθανότητες για την ΣΕΚΑΠ να κερδίσει. Αλλά οι γνωρίζοντες λένε ότι ακόμα και αν τη χάσει, την κάθε ελληνική κυβέρνηση συμφέρει να ξοδέψουν οι Ιάπωνες περισσότερα χρήματα για επενδύσεις, παρά σε καταβολή προστίμων στο υπουργείο Οικονομικών.
Όσο για τον Ιβάν τον …τρομερό, είναι βέβαιο ότι το ντηλ του Ροστόφ θα ισχυροποιήσει μεσοπρόθεσμα τη θέση του στην Ελλάδα.
Συμπαρουσιάζει την εκπομπή Ιστορίες στο ΣΚΑΪ από το 2016. Μετά από 7 χρόνια ως ανταποκριτής για ελληνικά μέσα ενημέρωσης στη Γερμανία, συνεργάστηκε με την εκπομπή Μαύρο Κουτί και από το 2004 ως το 2007 ήταν αρχισυντάκτης της εκπομπής Φάκελοι, στην οποία εργάστηκε μέχρι το 2013.
Σκούρτα σούπερ μάρκετ ΙΣΣΑΡΗΣ
Χρήσιμη, ίσως, η υπόμνησή του στον καιρό μας. Αντιγράφω και αναρτώ «το μύθο του σπηλαίου» από την Πολιτεία του Πλάτωνα.
«….. δοκίμασε να απεικονίσεις την ανθρώπινη φύση μας ως προς την παιδεία και την απαιδευσία της πλάθοντας με το νου σου μια κατάσταση όπως η ακόλουθη. Φαντάσου δηλαδή ανθρώπους σ’ ένα οίκημα υπόγειο, κάτι σαν σπηλιά, που το άνοιγμά της, ελεύθερο στο φως σε μεγάλη απόσταση, θα απλώνεται σε όλο το πλάτος της σπηλιάς, και τους ανθρώπους αυτούς να βρίσκονται μέσα εκεί από παιδιά αλυσοδεμένοι από τα σκέλια και τον αυχένα ώστε να μένουν ακινητοποιημένοι και να κοιτάζουν μόνο προς τα εμπρός χωρίς να μπορούν, έτσι αλυσοδεμένοι καθώς θα είναι, να στρέφουν γύρω το κεφάλι τους• κι ένα φως να τους έρχεται από ψηλά κι από μακριά, από μια φωτιά που θα καίει πίσω τους, κι ανάμεσα στη φωτιά και στους δεσμώτες, στην επιφάνεια του εδάφους, να περνάει ένας δρόμος• κι εκεί δίπλα φαντάσου ένα τειχάκι χτισμένο παράλληλα στο δρόμο σαν εκείνα τα χαμηλά παραπετάσματα που στήνουν οι ταχυδακτυλουργοί μπροστά στους θεατές για να δείχνουν από ‘κει τα τεχνάσματά τους…
Φαντάσου ακόμη ότι κατά μήκος σ’ αυτό το τειχάκι κάποιοι άνθρωποι μεταφέρουν κάθε λογής κατασκευάσματα που εξέχουν από το τειχάκι, αγάλματα και άλλα ομοιώματα ζώων, από πέτρα, από ξύλο ή από οτιδήποτε άλλο, κι ότι, όπως είναι φυσικό, άλλοι από τους ανθρώπους που κουβαλάνε αυτά τα πράγματα μιλούν ενώ άλλοι είναι σιωπηλοί.
Αλλόκοτη, είπε, η εικόνα που περιγράφεις, και οι δεσμώτες αλλόκοτοι κι αυτοί.
Όμοιοι με εμάς, έκανα εγώ• γιατί πρώτα–πρώτα μήπως φαντάζεσαι ότι οι δεσμώτες αυτοί εκτός από τον εαυτό τους και τους διπλανούς τους βλέπουν ποτέ τους τίποτε άλλο πέρα από τις σκιές που ρίχνει το φως αντικρύ τους στον τοίχο της σπηλιάς;
Μα πώς θα ήταν δυνατόν, είπε, αφού σ’ όλη τους τη ζωή είναι αναγκασμένοι να έχουν το κεφάλι τους ακίνητο; Και με τα πράγματα που περνούν μπροστά στο τειχάκι τι γίνεται; Τι άλλο εκτός από τις σκιές τους βλέπουν οι δεσμώτες: Σαν τι άλλο θα μπορούσαν να δουν; Αν, τώρα, είχαν τη δυνατότητα να συνομιλούν, δεν νομίζεις ότι θα πίστευαν πως αυτά για τα όποια μιλούν δεν είναι παρά οι σκιές που έβλεπαν να περνούν μπροστά από τα μάτια τους;..
Κι αν υποθέσουμε ακόμη ότι στο δεσμωτήριο ερχόταν και αντίλαλος από τον αντικρινό τοίχο; Κάθε φορά που θα μιλούσε κάποιος από όσους περνούσαν πίσω τους, φαντάζεσαι ότι οι δεσμώτες δεν θα πίστευαν ότι η φωνή βγαίνει από τη σκιά που θα έβλεπαν να περνά από μπροστά τους;..
Ασφαλώς λοιπόν οι άνθρωποι αυτοί δεν θα ήταν δυνατόν να πιστέψουν για αληθινό τίποτε άλλο παρά μονάχα τις σκιές των κατασκευασμάτων…
Σκέψου τώρα, ποια μορφή θα μπορούσε να πάρει η απαλλαγή τους από τα δεσμά και η γιατρειά τους από την πλάνη και την αφροσύνη, αν τύχαινε και τους συνέβαιναν τα εξής: Κάθε φορά που κάποιος από αυτούς θα λυνόταν και θα αναγκαζόταν ξαφνικά να ελευθερωθεί και να γυρίσει το κεφάλι και να περπατήσει και να αντικρίσει το φως ψηλά ―κι όλα αυτά πονώντας πολύ και αδυνατώντας από την εκτυφλωτική λάμψη να διακρίνει εκείνα τα πράγματα που ως τώρα έβλεπε τις σκιές τους―, τι φαντάζεσαι ότι θα έλεγε ο άνθρωπος αυτός, αν κάποιος του έλεγε ότι όσα έβλεπε πρωτύτερα ήταν ανοησίες και ότι τώρα είναι κάπως πιο κοντά στην πραγματικότητα κι ότι έχοντας τώρα στραφεί σε αντικείμενα πιο πραγματικά βλέπει σωστότερα; Ιδίως μάλιστα αν δείχνοντάς του καθένα από τα αντικείμενα που περνούσαν από μπροστά του τον ρωτούσε και τον υποχρέωνε να απαντήσει τι είναι το καθένα τους. Δεν νομίζεις ότι ο άνθρωπος εκείνος θα τα ‘χάνε και θα πίστευε ότι όσα έβλεπε τότε ήταν αληθινότερα από εκείνα που του έδειχναν τώρα;..
Κι άμα θα τον ανάγκαζε να κοιτάξει στο ίδιο το φως, δεν θα αισθανόταν έντονο πόνο στα μάτια και δεν θα προσπαθούσε να το απόφύγει στρέφοντας το βλέμμα του πάλι σ’ εκείνα που μπορεί να βλέπει, και δεν θα νόμιζε ότι εκείνα είναι στ’ αλήθεια πιο σαφή και ευκρινή από όσα του έδειχναν τώρα;..
Αν, τέλος, κάποιος τον τραβούσε δια της βίας προς τα έξω από ένα ανέβασμα κακοτράχαλο κι απότομο και δεν τον άφηνε προτού να τον βγάλει στο φως του ήλιου, άραγε ο δεσμώτης δεν θα πονούσε και δεν θα αγανακτούσε που τον τραβολογούσαν, κι όταν θα έβγαινε στο φως, έτσι καθώς τα μάτια του θα ήταν πλημμυρισμένα από την εκτυφλωτική λάμψη, δεν θα του ήταν εντελώς αδύνατο να διακρίνει έστω και ένα από τα πράγματα, για τα οποία θα του λέγανε τώρα πως είναι αληθινά.
Θα χρειαζόταν, νομίζω, κάποιος χρόνος προσαρμογής, προκειμένου να αντικρίσει τα πράγματα επάνω. Έτσι, στην αρχή, θα διέκρινε ευκολότερα τις σκιές, έπειτα τα είδωλα των ανθρώπων και των άλλων πραγμάτων στο νερό κι ύστερα τα ίδια τα πράγματα• από αυτά όσα βρίσκονται στον ουρανό, και αυτό τον ίδιο τον ουρανό, θα μπορούσε να τα κοιτάξει πιο εύκολα τη νύχτα με το φως των άστρων και του φεγγαριού παρά την ημέρα, με τον ήλιο και το φως του…
Και τελευταίο απ’ όλα θα μπορούσε να αντικρίσει τον ήλιο, όχι είδωλά του στο νερό ή σε κάποια θέση άλλην από τη δική του, αλλά τον ήλιο αυτόν καθαυτόν στον δικό του τόπο, και να θεαστεί τη φύση του…
Κι ύστερα από αυτά θα έφθανε να συλλάβει με το λογισμό του ότι αυτός, ο ήλιος, είναι που δωρίζει τις εποχές και τα χρόνια και που διαφεντεύει τα πάντα στη σφαίρα των ορατών πραγμάτων, και κατά κάποιον τρόπο είναι η αιτία για όλα όσα έβλεπαν ο ίδιος και οι άλλοι δεσμώτες…
Λοιπόν; Καθώς θα ξαναθυμάται τον τόπο, στον οποίο έμενε πρώτα, τη «σοφία» που είχαν εκεί, και τους συγκρατούμενούς του εκεί, δεν νομίζεις ότι θα καλοτυχίζει τον εαυτό του για την αλλαγή, ενώ για ‘κείνους θα αισθάνεται οίκτο;..
Κι αν υποθέσουμε ότι οι δεσμώτες είχαν θεσπίσει τότε κάποιες τιμές και επαίνους μεταξύ τους και βραβεία για όποιον διέκρινε καθαρότερα απ’ όλους τα αντικείμενα που περνούσαν μπροστά τους, ή για όποιον συγκρατούσε στη μνήμη του ποια από αυτά συνήθως περνούσαν πρώτα, ποια ύστερα και ποια πήγαιναν μαζί με ποια, έτσι που βάσει αυτού να έχει κάποια ιδιαίτερη ικανότητα στο να μαντεύει τι επρόκειτο να περάσει κάθε φορά, έχεις μήπως τη γνώμη ότι ο άνθρωπος αυτός θα φλεγόταν από την επιθυμία για τέτοια πράγματα και ότι θα ζήλευε όσους τιμούνταν εκεί και είχαν δύναμη και αναγνώριση; Ή θα είχε πάθει αυτό που λέει ο Όμηρος, και θα επιθυμούσε διακαώς «πάνω στη γη να ζούσε κι ας ξενοδούλευε σε κάποιον άκληρο» ή να υπέφερε οτιδήποτε παρά να νομίζει τέτοια πράγματα και να ζει όπως εκείνοι;
…θα προτιμούσε να πάθαινε οτιδήποτε παρά να ζει εκείνη τη ζωή.
Συλλογίσου τώρα και τούτο. Αν ένας άνθρωπος σαν αυτόν κατέβαινε ξανά εκεί κάτω και καθόταν στην ίδια θέση, άραγε τα μάτια του δεν θα ήταν γεμάτα σκοτάδι, καθώς θα ερχόταν έτσι απότομα από το φως του ήλιου;..
Κι αν θα χρειαζόταν να παραβγεί πάλι με εκείνους που είχαν παραμείνει δεσμώτες προσπαθώντας να διακρίνει τις σκιές, ενώ η όρασή του θα είναι αδύναμη ωσότου να προσαρμοστούν τα μάτια του κι ο χρόνος της προσαρμογής όχι πολύ σύντομος, άραγε δεν θα γινόταν περίγελως και δεν θα έλεγαν γι’ αυτόν ότι γύρισε με τα μάτια του χαλασμένα απο ‘κει πάνω που ανέβηκε, και ότι δεν αξίζει τον κόπο ούτε καν να δοκιμάσει κανείς να ανεβεί επάνω; Κι όποιον θα επιχειρούσε να τους λύσει από τα δεσμά και να τους ανεβάσει επάνω, αυτόν, αν μπορούσαν με κάποιον τρόπο να τον πιάσουν στα χέρια τους και να τον σκοτώσουν, δεν θα τον σκότωναν;»….
***
Σε μετάφραση Ν.Μ. Σκουτερόπολου, από τις εκδόσεις «Πόλις».
Λευτέρης Κουσούλης
Στη κορυφογραμμή του Πυργαρίου
