Τους έχω ζήσει, και αποδείχθηκαν επικίνδυνοι, όχι μόνο για την οικονομία, αλλά και για την ασφάλεια του πολίτη. Τα λόγια είναι του Νίκου Χανιά, αντιστράτηγου εν αποστρατεία του Πυροσβεστικού Σώματος, υποψήφιου βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ το 2012 και πρώην μέλους της συντονιστικής επιτροπής του κόμματος.
Μιλά για τραγικά λάθη του μηχανισμού, για προειδοποιήσεις που ήταν γνωστές εδώ και πολλές ώρες αλλά αγνοήθηκαν, και δεδομένα από μοντέλα πρόγνωσης καιρού για θυελλώδεις ανέμους και καύσωνα που υποτιμήθηκαν.
Σχολιάζοντας τη στάση του κ. Τόσκα δηλώνει ότι αν διατηρεί επαφή με τη πραγματικότητα και έχει αντιληφθεί τι έχει συμβεί, το καλύτερο που έχει να κάνει, μόνο και μόνο για λόγους ισχυρούς συμβολισμού, είναι να παραιτηθεί. «Αν δεν τα κατάφερε τώρα που η κοινωνία τον είχε τόσο ανάγκη, και ο πολίτης που καιγόταν, μάταια αναζητούσε τη βοήθειά του, πότε αλήθεια στο μέλλον ο κ. Τόσκας θα είναι χρήσιμος»;, λέει χαρακτηριστικά.
Κατά τον κ. Χανιά, ο πόλεμος χάθηκε δίχως να πέσει μια ντουφεκιά, έστω για την τιμή των όπλων. Και εξηγεί ότι στο Πυροσβεστικό Σώμα ακολουθείται ένα μοντέλο αποδεδειγμένα αποτυχημένο, δίχως μοντέλα προσομείωσης ώστε να διεξάγονται ασκήσεις σε πραγματικές συνθήκες, με οχήματα που δεν είναι εφοδιασμένα με φορητό υπολογιστή, ώστε ο επικεφαλής να βλέπει πως θα εξελιχθεί η φωτιά.
«Αν ξεφυλλίσει κανείς το φάκελο της Πυροσβεστικής για το σχέδιο αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών, κάνει μόνο μια περιγραφή των υπαρχόντων πυροσβεστικών δυνάμεων και πως αυτά είναι κατανεμημένα: Δηλαδή τις θέσεις τους, που βρίσκονται τα περιπολικά, που ο πυροφύλακας, που οι πηγές ανεφοδιασμού των οχημάτων. Διαδικαστικά μόνο θέματα».

– Τέσσερις ημέρες μετά τη τραγωδία προσπαθούμε να καταλάβουμε τι πήγε στραβά; Υπήρξε απόλυτος αιφνιδιασμός σε επίπεδο πρόληψης και καταστολής;
Είναι δύο ζητήματα πολύ κρίσιμα. Ασφαλώς σε ότι έχει να κάνει το πρώτο σκέλος, ο αιφνιδιασμός του κρατικού μηχανισμού ήταν απόλυτος και στο σύνολό του. Δηλαδή δεν πρόλαβε καν να αντιδράσει. Δεν δόθηκε καν μια μάχη απέναντι στην καταστροφική εξάπλωση αυτής της πυρκαγιάς που ξεκίνησε από το Νταού Πεντέλης.

Στο σκέλος του σχεδιασμού, κοιτάξτε τι συμβαίνει. Είναι δυο ειδών, ένας για τη πρόληψη και ένας για τη καταστολή. Ενας κατασταλτικός μηχανισμός λειτουργεί αποτελεσματικά μόνο αν λειτουργεί και ο αντίστοιχος προληπτικός. Είναι αξίωμα στην Πυροσβεστική ότι αυτά τα δύο λειτουργούν απολύτως συμπληρωματικά. Δεν μπορεί κανένας κατασταλτικός μηχανισμός να είναι αποτελεσματικός αν δεν υπάρχει πρόληψη.

Και πρόληψη δεν υπήρξε. Η απουσία της είναι διαχρονικό φαινόμενο, αλλά λόγω της οικονομικής κρίσης, η κατάσταση έχει επιδεινωθεί, και οι περικοπές πόρων για την πρόληψη έχουν αυξηθεί.

Δηλαδή ο αρμόδιος φορέας που είναι η δασική υπηρεσία για να σχεδιάζει και υλοποιεί μελέτες για έργα αντιπυρικά, ουσιαστικά είναι υποστελεχωμένος, απαξιωμένος και το προσωπικό του είναι αξιόλογο επιστημονικά, αλλά απαξιωμένο.

Είμαστε σε επαφή με πάρα πολλούς από αυτούς τους ανθρώπους και μας λένε ότι δεν έχουν καν βενζίνη για τα αυτοκίνητα, προκειμένου να μετακινηθούν.

– Αφορά και το Πυροσβεστικό Σώμα αυτή η εικόνα ελλείψεων ή μόνο το δασικό;
Αφορά συνολικά το μηχανισμό πρόληψης και καταστολής. Ειδικά τώρα για τον κατασταλτικό μηχανισμό που είναι το Πυροσβεστικό Σώμα γίνεται το εξής λάθος.

Ακολουθείται ένα μοντέλο που αποδεδειγμένα δεν είναι πετυχημένο, που μπάζει. Δεν υπάρχει σχεδιασμός με σενάρια, απουσιάζουν μοντέλα προσομοίωσης, ώστε να διεξάγονται ασκήσεις σε πραγματικές συνθήκες.

– Τι εννοείτε ακριβώς;
Εννοώ ότι σ’ αυτήν την περιοχή που κάηκε, δηλαδή στο Μάτι, στο Νέο Βουτζά, στο Κόκκινο Λιμανάκι, στο Νταού Πεντέλης, όπου είναι μια μεικτή ζώνη, καθώς διαπλέκονται τα σπίτια με το δάσος, δηλαδή είναι μια μικτή χρήση γης, δεν υπήρξε ποτέ καμία άσκηση και κανένας προβληματισμός.

Δεν πήγε ποτέ εκεί καμία υπηρεσία, ώστε να ενημερώσει τους κατοίκους ότι σε περίπτωση γεγονότος σαν αυτού που συνέβη πριν από τέσσερις ημέρες, μπορείτε να διαφύγετε από αυτά τα σημεία, ακολουθώντας την τάδε ασφαλή δίοδο. Αυτό οι κάτοικοι δεν το γνώριζαν.

Δεν έγιναν, όπως σας είπα, ποτέ ασκήσεις σε μοντέλο προσομοίωσης πραγματικών συνθηκών πυρκαγιάς.

– Αυτό τι αποτέλεσμα είχε;
Οτι ο κόσμος που συνήθως ενεργεί κάτω από συνθήκες πανικού και αφόρητης πίεσης γιατί δεν βλέπει την πολιτεία πουθενά, την ώρα που την χρειάζεται περισσότερο, κοιτάζει γύρω του και δεν έχει καμία οδηγία πως να αντιδράσει.

Η τραγωδία ήταν προδιαγεγραμμένη. Αβοήθητοι άνθρωποι, χωρίς καμία καθοδήγηση, βρήκαν απέναντί τους την μοναδική μεγάλη και εύκολη διέξοδο που ήταν η Λεωφόρος Μαραθώνος, η οποία ήταν κλειστή.

Αναγκάστηκαν λοιπόν είτε να μείνουν μέσα στο δάσος, είτε να κινηθούν προς τη θάλασσα όπου για πολλούς μαθαίνουμε ιστορίες φρίκης.

– Αν δεν κάνω λάθος κ. Χανιά, η αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών συνοψίζεται σε ένα φάκελο με τίτλο “Σχέδιο αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών” και που στην ουσία αναφέρει μόνο τα διαθέσιμα μέσα, σωστά;
Ακριβώς. Αν ανοίξετε λοιπόν αυτό τον φάκελο και τον ξεφυλίσετε, κάνει μόνο μια περιγραφή των υπαρχόντων πυροσβεστικών δυνάμεων και πως αυτά είναι κατανεμημένα : Δηλαδή τις θέσεις τους, που βρίσκονται τα περιπολικά, που ο πυροφύλακας, που οι πηγές ανεφοδιασμού των οχημάτων. Διαδικαστικά κυρίως θέματα.

Δεν μπαίνει ο περίφημος αυτός φάκελος διόλου στο υπηρεσιακό κομμάτι, ούτε σε σενάρια, ούτε σε λεπτομέρειες, ούτε σε σχέδια εκκένωσης μιας περιοχής κάτω από συνθήκες μιας τέτοιας πυρκαγιάς σαν εκείνη της Δευτέρας.

Για παράδειγμα ο στρατός κάνει ασκήσεις προσομείωσης. Η Πυροσβεστική δεν το κάνει. Επίσης έχουν αφεθεί στην τύχη τους, ο εθελοντισμός, και το σπουδαιότερο ίσως να διαμορφωθεί μια συνείδηση φιλική προς το περιβάλλον.

– Φαντάζομαι όμως ότι παρόμοιες ελλείψεις είχε το Πυροσβεστικό Σώμα και στις πυρκαγιές της Ηλείας το 2007. Έκτοτε δεν υπήρξαν σχετικές εισηγήσεις; Δηλαδή δεν έχουμε μάθει από τα λάθη μας;
Δεν διδαχθήκαμε τίποτα από τα λάθη μας. Καταρχήν το καταστροφικό φαινόμενο του 2007 θα έπρεπε να είχε γίνει αντικείμενο μελέτης, ειδικά για το Πυροσβεστικό Σώμα. Τα είχα πει και τότε, αλλά φωνή βοώντος εν τη ερήμω.
Έπρεπε το τμήμα αξιωματικών της Πυροσβεστικής Ακαδημίας να είχε πάει επιτόπου για ένα μήνα στην Ηλεία, προκειμένου οι άνθρωποι που θα αναλάμβαναν την ηγεσία του Σώματος, να δουν επιτόπου τι συνέβη και τι όχι, ώστε να αντλήσουν χρήσιμα συμπεράσματα. Δυστυχώς ο εφιάλτης ξαναγύρισε, δίχως να μάθουμε τίποτα από το 2007.
– Τι δεν πήγε καλά όμως; Οι προβλέψεις της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας ήταν γνωστές εδώ και ημέρες. Τα στοιχεία αυτά καταγράφονται. Δεν ήταν απολύτως προβλέψιμη η πορεία της πυρκαγιάς;
Σήμερα στις ΗΠΑ, και το τελευταίο πυροσβεστικό όχημα είναι εφοδιασμένο με ένα φορητό υπολογιστή, και ο επικεφαλής βλέπει πάνω σε ένα μοντέλο προσομοίωσης, πως θα εξελιχθεί η φωτιά. Συνεκτιμώνται δηλαδή επιτόπου κρίσιμοι παράγοντες, όπως κυρίως ο άνεμος.
Αυτό το σύστημα σε εμάς δεν υπάρχει. Σε μια περίοδο όπου έχουν κατασπαταληθεί άσκοπα πάρα πολλά κεφάλαια, είμαστε εντελώς απροετοίμαστοι σε αυτό το κρίσιμο θέμα.
Από τις 12:03 το μεσημέρι οπότε και ξέσπασε η πυρκαγιά στα Γεράνεια Ορη έως τις 4 το απόγευμα, οπότε και εκδηλώθηκε η άλλη πυρκαγιά στο Νταού Πεντέλης, μεσολάβησαν πολλές ώρες. Κανένας σε αυτό το διάστημα δεν είχε τη πρόνοια, όχι μόνο να ενημερώσει τον κόσμο, αλλά και να δώσει μια μάχη.
Αυτός ο πόλεμος χάθηκε χωρίς να πέσει μια σφαίρα από τον κρατικό μηχανισμό. Το θέμα, ξέρετε, είναι πως δίνεις τις δύσκολες μάχες. Δυσκολίες πάντα θα υπάρχουν. Την ανάγκη του μηχανισμού την έχεις στα δύσκολα…
– Στη “κόκκινη γραμμή” της Λεωφόρου Μαραθώνος δεν έπρεπε να γίνει μια μάχη ανάσχεσης με βάση και τη δική σας εμπειρία;
Αυτός είναι και ο λόγος που οι επικεφαλής στο επιχειρησιακό έργο της Πυροσβεστικής πρέπει να είναι άριστοι γνώστες της μορφολογίας του εδάφους. Από τη στιγμή που θα εκτιμούσαν τη φορά του ανέμου, και προς τα που ακριβώς θα κατευθύνονταν η πυρκαγιά, θα μπορούσε να είχε υπάρξει μια γραμμή άμυνας στο σημείο της Λ.Μαραθώνος.
Αλλά είμαι βέβαιος, επειδή το έχω ζήσει, ότι ακόμη και το πλάτος των 26 μέτρων της Λ. Μαραθώνος, δεν επαρκεί για να συγκρατήσει την ένταση του φαινομένου. Αλλά παρ’ όλα αυτά, ο πολίτης θα είχε εντελώς άλλο ηθικό, αν έβλεπε ότι εκεί δίνεται μια μάχη ανάσχεσης, και τουλάχιστον δεν θα διέσχιζε η φωτιά τόσο εύκολα και αβίαστα την άλλη πλευρά του δρόμου.
– Σε κάθε περίπτωση, και με βάση την εμπειρία σας, υπήρξε έγκαιρη ενημέρωση;
Από τις 12 μέχρι τις 4, στις ιστοσελίδες με μοντέλα πρόγνωσης του καιρού, έδειχναν ισχυρούς και θυελλώδεις ανέμους, καύσωνα, και χαμηλή σχετική υγρασία.
Αυτό είναι το τρίγωνο της φρίκης, που όταν συνυπάρχει δημιουργεί το πλέον ευνοϊκό περιβάλλον για τη πυρκαγιά, και το χειρότερο για τον άνθρωπο. Αυτά δεν συνεκτιμήθηκαν καθόλου, κανείς δεν ενημερώθηκε, δεν μετακινήθηκε κανείς. Δεν συνέβη τίποτα.
Αντίθετα το βράδυ εκείνο στήθηκε ένα επικοινωνιακό “σόου” στο Κέντρο Συντονισμού της Πυροσβεστικής όπου μαζεύτηκε όλη η ηγεσία του σώματος. Ουδείς βρίσκονταν έξω για να συντονίσει τις όποιες δυνάμεις. Ο πόλεμος χάθηκε δίχως να πέσει μια τουφεκιά, έστω για την τιμή των όπλων.
– Πως σχολιάζετε επομένως μετά απ’ όλα όσα μας περιγράφετε, τις δηλώσεις του κ. Τόσκα ότι όλα λειτούργησαν κατά τον καλύτερο τρόπο;
Ο κ. Τόσκας δεν μπορεί να περισώσει τίποτα, ούτε από την παρουσία του, ούτε από την υστεροφημία του. Το καλύτερο που έχει να κάνει ο κ. Τόσκας είναι να υποβάλει την παραίτησή του.
Αν διατηρεί επαφή με τη πραγματικότητα και έχει αντιληφθεί τι έχει συμβεί, το καλύτερο που έχει να κάνει, μόνο και μόνο για λόγους ισχυρούς συμβολισμού, είναι να παραιτηθεί.
Αν δεν τα κατάφερε τώρα που η κοινωνία τον είχε τόσο ανάγκη, και ο πολίτης που καιγόταν, μάταια αναζητούσε τη βοήθειά του, πότε αλήθεια στο μέλλον ο κ. Τόσκας θα είναι χρήσιμος ; Ας σκεφτεί μόνο αυτό.
– Βρήκα μια παλαιότερη σας δήλωση, του 2012, όπου για άλλο βέβαια λόγο, συγκεκριμένα για την οικονομία, είχατε τότε δηλώσει, παραιτούμενος, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα μπορέσει να κυβερνήσει τη χώρα, ούτε για μια ώρα. Θα ήθελα ένα σχολίο σας…
Αφού λοιπόν με ρωτάτε, θα σας πω ότι έζησα όλο αυτό το σύστημα που σήμερα κυβερνά τη χώρα μέσα από το κεντρικό πολιτικό του όργανο εκείνης της περιόδου, δηλαδή τα δύο συγκεκριμένα χρόνια όπου βρισκόμουν στο ΣΥΡΙΖΑ.
Σας λέω ότι οι άνθρωποι αυτοί ήταν επικίνδυνοι, και αποδείχθηκαν επικίνδυνοι, δυστυχώς όχι μόνο για την οικονομία. Αποδεικνύονται επικίνδυνοι και για την ασφάλεια του του πολίτη, την οποία το κράτος οφείλει να έχει πρώτο στις προτεραιότητές του.

Του Δημήτρη Καμπουράκη 
Δεν θα πάψω να το λέω και να το γράφω. Δεν είναι αυτό ύφος ανθρώπων, που κατά την διάρκεια της κυβερνητικής τους θητείας κάηκαν ζωντανοί 80 άνθρωποι και μια ολόκληρη κωμόπολη μεταβλήθηκε σε κρανίου τόπο. Ακούω όλα τα επιχειρήματα τους, αναγνωρίζω δίκιο σε κάποια απ’ αυτά, αλλά το ύφος τους είναι άνω ποταμών. Μη παραδεκτό από έναν λαό που δεν χάνουν ευκαιρία να τον θυμώνουν.
Όποιος βρέθηκε στο τιμόνι ενός οχήματος που κατέληξε στον γκρεμό σκοτώνοντας τους επιβάτες του, κρατά χαμηλά το κεφάλι και καρφώνει το βλέμμα στο πάτωμα. Ακόμα κι αν το όχημα ήταν παλιό, τα φρένα του προβληματικά και ο δρόμος γεμάτος απότομες στροφές. Στο κάτω-κάτω, δεν τους έβαλαν σ’ αυτό το τιμόνι με το ζόρι, αυτοί φαγώθηκαν να πάρουν το λεωφορείο στα αριστερά τους χέρια, διότι τάχατες και καινούριο θα το ξανάκαναν δια μαγείας και καλύτερα θα το οδηγούσαν απ’ τους προηγούμενους ατζαμήδες και απατεώνες.
Τώρα λοιπόν που το κακό έγινε και τα απανθρακωμένα πτώματα ξεχειλίζουν από το κτίριο της ιατροδικαστικής υπηρεσίας, ο πρωθυπουργός, οι υπουργοί, οι γραμματείς και οι περιφερειάρχες που είχαν κινήσει γη και ουρανό για να βρεθούν στην εξουσία, ποιούν την νήσσα. Πρώτα εκδίδουν γενική απαγόρευση στους βουλευτές τους να βγαίνουν σε κανάλια και τηλεοράσεις, φοβούμενοι ότι μέσα από το στρίμωγμα που θα υποστούν μπορεί και να παραδεχτούν ότι η κυβέρνηση έχει κάποια ευθύνη για την τραγωδία. Αυτό το απεχθάνονται όπως ο διάολος το λιβάνι. Όπερ, οι λαλίστατοι όταν πρόκειται για φιέστες και πανηγύρια βουλευτές, εξαφανίστηκαν αίφνης από προσώπου γης όπως το Μάτι από τον χάρτη. Υπονοώντας ότι το θέμα είναι τεχνικό, όχι πολιτικό.
Δευτερευόντως, ολίγοι εκλεκτοί υπουργοί τους βγαίνουν στα μέσα ενημέρωσης -κυρίως κάτω από προφυλαγμένες συνθήκες- και με ύφος σαράντα καρδιναλίων ρίχνουν την ευθύνη της καταστροφής στους πάντες εκτός από τους ίδιους: Στον δυνατό αέρα, στις ασύμμετρες συνθήκες, στους δολιοφθορείς εμπρηστές που έχει ξαμοληθεί πίσω τους ο Ρουμπάτης, στην άναρχη δόμηση, στα διαχρονικά εγκλήματα στην πολεοδόμηση της περιοχής, στην κλιματική αλλαγή, στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και δε άλλα αόριστα και μακρινά ων ουκ έστιν αριθμός. Κι όταν δεν μονολογούν μπροστά στις κάμερες της ΕΡΤ, αν τύχει και δεχτούν καμιά ερώτηση, παίρνουν ύφος Ιουλίου Καίσαρα και αρνούνται κατηγορηματικά κάθε δική τους ευθύνη.

Τι διάολο, αλλεργία έχουν με την αυτοκριτική; Παντρεύτηκαν δια βίου την αλαζονεία της εξουσίας; Διαζύγιο έχουν πάρει με κάθε ένδειξη ταπεινότητας και σεμνότητας; Εδώ ένα αμάξι χτυπά το γατάκι σου και κλαίς δυο μέρες πιστεύοντας πως εσύ φταις που σου ξέφυγε, ογδόντα νεκροί συμπολίτες μας δεν έχουν ραγίσει τα κατάβαθα τους; Ακόμα κι αν θεωρούν ότι δεν φταίνε καθόλου, δεν νιώθουν την ανάγκη να χαμηλώσουν λίγο το βλέμμα; Όταν όλοι οι υπόλοιποι τους κοιτάνε εξεταστικά και αναρωτιούνται για τις ικανότητες τους να κυβερνήσουν, αυτοί δεν ταλανίζονται καθόλου από κάποια μικρή έστω εσωτερική αμφιβολία ότι κάτι θα μπορούσαν να κάνουν αλλιώς;
Τόσο επαγγελματίες της εξουσίας έγιναν πια, ώστε να εμφανίζουν αυτό το ατσάλινο πρόσωπο; Διότι «μέσα» τους, δεν μπορεί, δαγκώνονται όταν συγκεντρώνουν τους φρικαλέους αριθμούς και βλέπουν τα πλάνα της καταστροφής. Πως διάολο το καταφέρνουν και το «έξω» τους είναι τόσο επαγγελματικό; Όλοι τους έχουν δώσει συνεντεύξεις αυτές τις μέρες, μια φορά η λέξη «νεκρός» δεν βγήκε από το στόμα τους. Ένα «λυπάμαι» δεν ακούστηκε, ένα «ίσως έγιναν και λάθη» δεν έφυγε στον αέρα. Μια στιγμή δεν λύγισαν, μια φορά δεν «έσπασαν», μια λεξούλα δεν τους ξέφυγε, έτσι για το γαμώτο. Δεν ζητώ δημόσια συντριβή, θα ήταν πολύ για τον πολιτικό τους χαρακτήρα, αλλά ούτε μια τόση δα ένδειξη απλής ανθρώπινης ταπεινοφροσύνης εκ μέρους τους;
Αλλά μην βαυκαλίζονται. Πολύ σύντομα θα τους κοπεί μαχαίρι το υφάκι. Τι θαρρούν δηλαδή; Ότι με κοντά εκατό καμένους ανθρώπους, η τραγωδία θα περάσει έτσι; Αμ δε…