ΟΡΕΙΝΟΣ

Λαογραφήματα του Γιώργου Ζούγρου, δασκάλου

Κάποτε στον ουρανό υπήρχαν δέκα ήλιοι, λέει ένας κινέζικος μύθος και εμφανίζονταν ένας – ένας με τη σειρά κάθε μέρα. Μετά από λίγο καιρό άρχιζαν να εμφανίζονται όλοι μαζί στον ουρανό και οι άνθρωποι δεν άντεχαν τόση θερμότητα. Ο πατέρας των ανθρώπων ζήτησε από τον τοξότη Υί να συναιτήσει τους ήλιους.

Εκείνος σκότωσε τους εννέα και έμεινε μονάχα ένας, αυτός που ακόμα και σήμερα, βασιλεύει στον ουρανό.

Στο ετήσιο ταξίδι της Γης γύρω από τον Ήλιο, η μέρα και η νύχτα ανταλλάζουν ρόλους, με ένα ρυθμό που κορυφώνεται στα δύο ηλιοστάσια και ισορροπεί στις δύο ισημερίες. Για το βόρειο ημισφαίριο η μεγαλύτερη ημέρα

του χρόνου είναι στις 21 Ιουνίου (θερινό ηλιοστάσιο) και η μικρότερη ημέρα είναι στις 21 Δεκεμβρίου (χειμερινό ηλιοστάσιο).

Οι αρχαίοι Έλληνες για να εξηγήσουν την αλλαγή των εποχών έπλασαν το μύθο της αρπαγής της Περσεφόνης, κόρης της θεάς Δήμητρας, από τον Πλούτωνα βασιλιά του κάτω κόσμου. Για τη φυσική επιστήμη είναι απλά ένα φυσικό φαινόμενο, που οφείλεται στην κλίση του άξονα της γης.

Ο Ήλιος αποτελεί θεϊκό σύμβολο, από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα. Από πολλούς λαούς λατρεύτηκε σα θεός, όπως στην Αίγυπτο ο θεός Ρα. Απ’ το θεό Ρα, το δημιουργό του φωτός και του κόσμου, γεννήθηκε η Γη και ο Ουρανός. Οι ειδωλολάτρες γιόρταζαν τότε τη γιορτή του Ήλιου. Οι χριστιανοί, καθόλου τυχαία, τοποθέτησαν τα Χριστούγεννα στις 25 Δεκεμβρίου, με σκοπό τον εκτοπισμό των ειδωλολατρικών εορτών.

Οι συμβολισμοί είναι πολλοί. Κυρίως είναι η νίκη του φωτός επί του σκότους. «Η μέρα αρχίζει να τρώει από τη νύχτα», λέει ο λαός. Ο ήλιος σύμβολο δικαιοσύνης που φέγγει κάθε πρωί για όλο τον κόσμο, για δικαίους και αδίκους. Ο παντεπόπτης ήλιος που βλέπει τα πάντα «Ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον». Ήλιος ο ζωοδότης…

«Ήλιε μ’ δε φέυγεις αγλήγορα, να πας να βασιλέψεις

σε καταριώνται τ’ άλογα, που στέκονται στ’ αλώνι

σε καταριέται η εργατιά κι όλοι οι ξενοδούλοι

σε καταριώνται τ’ αρφανά τα καταφρονεμένα».

Βρισκόμαστε στην καρδιά του χειμώνα. Κοιμάται η φύση, προσμένοντας την άνοιξη. Τα κρούσταλλα σπαθιά ξεγυμνωμένα, κρέμονται στα κεραμίδια. Τα κοτσύφια και οι τρυποφράχτες ζυγώνουν στις αυλές. Τα μαργωμένα σπουργίτια έρχονται στο πρεβάζι του παραθυριού, απαγκιάζουν για λίγο και ύστερα χάνονται μέσα στο χιονιά. Τα χνώτα μας παγώνουν στον κρύο βοριά. Πώς θα ζεσταθούν τα χέρια των παιδιών; Πώς θα ζεσταθούν οι καρδιές των ανθρώπων; Υπάρχει μια γιορτή που ζεσταίνει τις καρδιές των ανθρώπων. Ας κοιτάξουμε λίγο μέσα μας. Η ευαισθησία δεν είναι αδυναμία. Η απλότητα και η ταπεινότητα είναι όλο το πνεύμα αυτής της γιορτής.

«Να ’μουν του σταύλου εν’

άχυρο, ένα φτωχό κομμάτι

την ώρα π’ άνοιξε ο Χριστός

στον ήλιο του το μάτι».

«Χριστούγεννα, πρωτούγεννα,

πρώτη γιορτή του χρόνου».

Η σημερινή ατμόσφαιρα με τα πολύχρωμα λαμπιόνια και τα χριστουγεννιάτικα στολίδια, αφήνουν χώρο για όνειρα και αναπολήσεις. Τότε που η γιαγιά σφίγγοντας στους ώμους της την πελεγρίνα της, έριχνε στη χόβολη τη σταχτόκλουρα. Κι άλλοτε πάλι έψηνε εκεί κάστανα, κυδώνια, μήλα, πατάτες ή κρεμμύδια. Κι εμένα μου φαίνονταν όλα πιο νόστιμα στη χόβολη.

Το λυχνάρι φώτιζε τα σκοτάδια. Τα πρόσωπα φωτίζονταν. Φωτίζονταν τόσο που διάβαζες πάνω τους τη χαρά και τη συγκίνηση. Εμείς τα παιδιά ισιάζαμε τη στάχτη στο τζάκι για να βρούμε το πρωί τις πατημασιές των καλικάντζαρων που κατέβαιναν τη νύχτα απ’ το μπουχαρί. Έπειτα μας έπαιρνε ένας γλυκός ύπνος δίπλα στο παραγώνι. Τί άκουσαν τούτα τα παραγώνια; Τι ιστορίες, τι παραμύθια! Εδώ γύρω στην «Εστία» όλες οι χαρές και οι λύπες της φαμελιάς.

Σε λίγες μέρες θα έχουμε τη γρουνοχαρά, όπως λένε οι μεγάλοι! Θα σφάξουμε το καλοθρεμμένο γουρούνι. Πάντα μου έκανε ζωηρή εντύπωση εκείνη η εικόνα που το κατάλευκο χιόνι βάφονταν με το αίμα του γουρουνιού. Η μάνα περίμενε με τα κάρβουνα και το θυμιάμα, πάνω σ’ ένα κεραμίδι για να τα ρίξει στη σφαγή και ο πατέρας έβαζε ένα κατακίτρινο λεμόνι στο στόμα του γουρουνιού.

Εμείς τα παιδιά περιμέναμε ανυπόμονα να πάρουμε την «φούσκα», να την σταχτώσουμε λίγο και μ’ ένα καλάμι να την φουσκώσουμε, να την κάνουμε μπάλα να παίξουμε!!!

Πέτρινα χρόνια, αλλά για μας ανέμελα.

Την πρωτοχρονιά με φώναζε η γειτόνισσά μας, η Βασίλαινα, για «σπούρνια» αρνιά…». Πήγαινα μ’ ένα μικρό χλωρό πουρναράκι και το ’βαζα στ’ αναμμένο τζάκι κι έλεγα: «σπούρνια αρνιά, κατσίκια, νύφες, γαμπροί, κλώσσα με τα πλια. Και του χρόνου». Εκείνη με φίλευε κανένα διφραγκάκι, ένα μήλο, ένα πορτοκάλι, ξερά σύκα, καρύδια κι αμύγδαλα. Ένιωθα τότε σπουδαίος! Στο παιδικό μυαλό μου όλα έμοιαζαν μαγικά τέτοιες μέρες.

Το άρμα του ήλιου κάνει ένα σύντομο πέρασμα στον ουρανό. Η γης ανασαίνει.

Η καταχνιά σηκώνεται στα καμποχώρια. Όλα τα ζωντανά ψάχνουν το χειμωνιάτικο ήλιο, που είναι τόσο βιαστικός.

«Θέλουν ν’ ανθίσουν τα κλαριά κι ο πάγος δεν τ’ αφήνει…».

Θα περάσει καιρός ώσπου ο ήλιος να ψιθυρίσει το ξύπνημα της φύσης. Η αναμονή της άνοιξης δίνει κουράγιο κι υπομονή στους τσοπάνηδες που πιάνουν τα προσήλια. Κι έρχεται η άνοιξη κάθε χρόνο αλάθευτα. Και τότε συντελείται το θαύμα της μεταμόρφωσης της γης.

Όταν καλοσύνευε ο καιρός έστελναν εμάς τους μικρούς να βοηθήσουμε στο άρμεγμα, να βαρέσουμε στη στρούγκα. Καβάλα στον ήρεμο γάιδαρό μας ανηφόριζα στο βουνό. Κουνιόμουν ρυθμικά και μηχανικά σύμφωνα με το περπάτημά του. Ο νους μου ταξίδευε μέσα στα πολύχρωμα ροϊδάμια, στ΄ αγριολούλουδα που φύτρωναν τριγύρω στα πουρνάρια, στις σαύρες που λιάζονταν στα βράχια.

Κι όσο έμπαινα στην καρδιά του βουνού, τόσο ζωντάνευαν οι ιστορίες με τα ζλάπια και τις αρκούδες, τις καλότυχες και τ’ αερικά! Η βρύση κοντά στο πλατάνι καλοδέχεται κάθε περαστικό, που γίνεται ένα με τη φύση, κομμάτι της, σπλάχνο της. Ο άνθρωπος ταιριασμένος με τη φύση, χωρίς να την αντιμάχεται, χωρίς να την πολεμάει. Ο ένας δίπλα στον άλλο συνοδοιπόροι στη ζωή. Εκεί ψηλά ανακατεύονται οι μυρουδιές του θυμαριού και της άγριας μέντας, τις παίρνει ο αέρας και τις ταξιδεύει. Στο βάθος τα κυπροκούδουνα, τ’ αλυχτίσματα σμίγουν με τα μαυλίσματα του τσοπάνη. Έκοψα μια βέργα να δέρνω τον αέρα και τα πατζάκια μου κι έτσι ανέμελα έπιασα ένα τραγούδι.

«Γιώργο, μας πήρε η άνοιξη, Γιωργάκη, Γιωργάκη

Τώρα φουντώνουν τα κλαριά και κλειούν τα μονοπάτια

Τώρα φιλιούνται οι όμορφες με τα παλικαράκια…».

Κ αφού μπήκα στα μεράκια είπα κι ακόμα ένα.

«Σε κοντοσκάλι ανέβαινα, εψές το βράδυ – βράδυ

και ντώσε το σελάχι μου κι έχασα το μαντήλι

Με τετρακόσια δυο φλουριά, με δραμάκια μόσχο

Δεν κλαίω ο δόλιος τα φλουριά, δεν κλαίω και για το μόσχο

μον’ κλαίω το μαντηλάκι μου, το χρυσοκεντησμένο

Οπού μου το κεντάγανε πεντέξι παντρεμένες

και τέσσερις ανύπαντρες και δυο αρριβωνιασμένες…».

Μια ανθρώπινη φιγούρα φάνηκε στο βάθος του δρόμου. Όταν κοντοζύγωσε αναγνώρισα το μπαρμπα – Μήτρο. Βάδιζε αργά, κουβαλούσε τις έγνοιες του και τον ντορβά του κρεμασμένο στη γκλίτσα του. Το ηλιοκαμένο και ρυτιδωμένο πρόσωπό του μαρτυρούσε πως πέρασε πολλά. Κοντοστάθηκε, καλημέρισε κι έριξε σ’ ένα πουρνάρι τη μαλλιότα του. Κάθισε να πάρει μιαν ανάσα. Έβγαλε την καπνοσακούλα κι ένα χαρτί να στρίψει ένα τσιγάρο. Ξαφνικά ξαστέρωσε το πρόσωπό του. Κοίταξε πέρα μακριά τις χιονισμένες βουνοκορφές και χαμογέλασε. «Τι βρέχει ο ουρανός και δεν το πίνει η γης», είπε.

Πρέπει να βρεις το κλειδί για να ξεκλειδώσεις αυτούς τους ανθρώπους. Μετά τα λένε μόνοι τους. Η αρχή είναι δύσκολη. Κάποτε κι όλο κάποτε έλεγε, ποτέ ακριβώς! Οι ζωές των ανθρώπων είναι σενάρια, πότε παράξενα και πότε συνηθισμένα. Πάντα όμως με πόνο κι αγώνα.

«Η ευτυχία, παιδί μου, είπε, μοιάζει με το χειμωνιάτικο ήλιο.

ανατέλλει αργά και δύει νωρίς…».

Γιώργος Ζούγρος

Δάσκαλος-Λαογράφος

Άγιος Ανδρέας 2018

Ο έρωτας δεν εκδηλώνεται με την επιθυμία να κάνεις έρωτα (αυτή η επιθυμία ταιριάζει σε αναρίθμητο πλήθος γυναικών) αλλά με την επιθυμία του μοιρασμένου ύπνου (αυτή η επιθυμία δεν αφορά παρά μια και μόνο γυναίκα)

Οι τουρίστες δεν γνωρίζουν που βρίσκονταν και οι ταξιδευτές δεν γνωρίζουν που πηγαίνουν.

Paul Theroux

Κάποιος που ζει βλέπει πολλά, κάποιος που ταξιδεύει βλέπει περισσότερα.

Αραβική παροιμία

Το έμφραγμα παραμονεύει
  
Σουηδοί επιστήμονες υποστηρίζουν πως ο κίνδυνος εμφράγματος είναι κατά 15% αυξημένος τα Χριστούγεννα, σε σχέση με δύο εβδομάδες πριν ή μετά, με αποκορύφωμα τη βραδιά της 24ης Δεκεμβρίου

Protagon Team

Τα μεγαλύτερα επιστημονικά επιτεύγματα του 2018

Το κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό “Science” ανακήρυξε ως το σημαντικότερο επιστημονικό επίτευγμα του 2018 μια «τριπλέτα» νέων μεθόδων, που επιτρέπουν στους επιστήμονες να παρακολουθούν για πρώτη φορά διαχρονικά και με μεγαλύτερη λεπτομέρεια από κάθε άλλη φορά τη γονιδιακή δραστηριότητα και την ανάπτυξη μεμονωμένων κυττάρων ενός εμβρύου.

Αλλά και οι υψηλού επιπέδου αναγνώστες του περιοδικού, σε ηλεκτρονική ψηφοφορία με τη συμμετοχή άνω των 12.000 ατόμων, επέλεξαν την ίδια επιστημονική «τριπλέτα» ως τη σημαντικότερη επιστημονική εξέλιξη για φέτος.

Από την εποχή του Ιπποκράτη οι επιστήμονες έχουν μαγευτεί από το μυστήριο της μεταμόρφωσης ενός μόνο κυττάρου σε ένα ζώο με δισεκατομμύρια κύτταρα και πολλά όργανα. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι το νέο επίτευγμα θα μεταμορφώσει τη βασική βιοϊατρική έρευνα μέσα στην επόμενη δεκαετία, ανοίγοντας το δρόμο για τη δημιουργία υψηλής ανάλυσης «ταινιών» σε κυτταρικό επίπεδο, τόσο της εμβρυϊκής ανάπτυξης όσο και διαφόρων ασθενειών. Χάρη στη νέα τριπλή τεχνική «αλληλούχισης RNA μεμονωμένου κυττάρου» (single-cell RNA-seq) οι ερευνητές είναι σε θέση αρχικά να απομονώνουν χιλιάδες κύτταρα έμβιων οργανισμών, στη συνέχεια να τα αναλύουν ώστε να γνωρίζουν σε επίπεδο ενός και μόνο κυττάρου ποιά γονίδια ενεργοποιούνται και ποιά «σωπαίνουν», και τελικά να βλέπουν σαν σε ταινία στην πορεία του χρόνου πώς συνδέονται και εξελίσσονται αυτά τα κύτταρα, καθώς το έμβρυο αναπτύσσεται.

Η νέα μέθοδος απομονώνει κύτταρα από ένα οργανισμό και μετά προχωρά σε αλληλούχιση («ανάγνωση») του γενετικού περιεχομένου κάθε κυττάρου, παρακολουθώντας στην πορεία του χρόνου και της αναπτυξιακής διαδικασίας πώς το κάθε κύτταρο διαιρείται σε άλλα είδη κυττάρων. «Αυτές οι τεχνολογίες δημιουργούν μερικές από τις πιο εντυπωσιακές ταινίες που έχουν γίνει ποτέ», δήλωσε ο αρχισυντάκτης του «Science» Τιμ Απενζέλερ. «Η ικανότητα να απομονώνονται χιλιάδες μεμονωμένα κύτταρα και να αλληλουχίζεται το γενετικό υλικό καθενός από αυτά, παρέχει ένα «φωτογραφικό στιγμιότυπο» του RNA που παράγεται μέσα σε κάθε κύτταρο την κάθε στιγμή. Επειδή οι αλληλουχίες του RNA είναι εξειδικευμένες για κάθε γονίδιο που τις παράγει, οι ερευνητές μπορούν αμέσως να δουν ποιά γονίδια είναι ενεργά. Και αυτά τα ενεργά γονίδια καθορίζουν τι κάνει ένα κύτταρο», εξήγησε η επιστημονική συντάκτρια Ελίζαμπεθ Πενίζι.

Ερευνητικές ομάδες διεθνώς ήδη εφαρμόζουν τη νέα τεχνική για να μελετήσουν πώς ωριμάζουν τα ανθρώπινα κύτταρα στην πορεία του χρόνου, πώς αναγεννιούνται οι ιστοί και πώς τα κύτταρα αλλάζουν σε ασθένειες όπως ο καρκίνος.

Άλλες σημαντικές επιστημονικές ανακαλύψεις

Στις αξιοσημείωτες εξελίξεις το 2018, σύμφωνα με το “Science”, περιλαμβάνονται:

Η ανακάλυψη το Νοέμβριο με εναέριο ραντάρ κάτω από πάγους πάχους ενός χιλιομέτρου στη Γροιλανδία ενός τεράστιου κρατήρα πρόσκρουσης αστεροειδούς, διαμέτρου 31 χιλιομέτρων, ενός από τους 25 μεγαλύτερους κρατήρες που έχουν βρεθεί στη Γη, ο οποίος είναι αρκετά πρόσφατος, καθώς χρονολογείται προ 13.000 έως 100.000 ετών. –

Η γενετική ανάλυση του οστού μιας γυναίκας (η οποία ζούσε πριν 50.000 χρόνια), που έχει βρεθεί στη Σιβηρία και αποκαλύπτει ότι η μητέρα της ήταν Νεάντερταλ και ο πατέρας της Ντενίσοβαν, άρα αποδεικνύεται ότι υπήρχαν επιμειξίες ανάμεσα στις δύο ομάδες που προϋπήρξαν του «έμφρονος» ανθρώπου (Homo sapiens). –

H εγκαινίαση του νέου επιστημονικού πεδίου της «εγκληματολογικής γενεαλογίας», με τον εντοπισμό από την αστυνομία των ΗΠΑ τον Απρίλιο ενός κατά συρροή δολοφόνου και βιαστή, ο οποίος είχε τελέσει τα εγκλήματά του στην Καλιφόρνια στις δεκαετίες του ’70 και του ’80, αλλά πιάστηκε μόλις τώρα χάρη στη συσχέτιση παλιού DNA με μια δημόσια online βάση γενεαλογικών δεδομένων. –

Η χορήγηση της έγκρισης κυκλοφορίας για το πρώτο φάρμακο «παρεμβολής RNA» (RNAi), που χρησιμοποιεί μια νέα μέθοδο «σίγασης» (απενεργοποίησης) γονιδίων. –

Η διεύρυνση της λεγόμενης «αστρονομίας πολλαπλών μηνυμάτων» με την προσθήκη των νετρίνων στα φωτόνια, στα σωματίδια της κοσμικής ακτινοβολίας και στα βαρυτικά κύματα, καθώς για πρώτη φορά φέτος το τηλεσκόπιο Fermi της NASA εντόπισε μια φωτεινή πηγή (μαύρη τρύπα στο κέντρο ενός άλλου γαλαξία) ως την προέλευση ενός νετρίνου που είχε προηγουμένως ανιχνεύσει ο ανιχνευτής Ice Cube κάτω από τους πάγους του Νοτίου Πόλου. ..

και τα άσχημα του 2018

Ως τις πιο αρνητικές εξελίξεις στον κόσμο της επιστήμης διεθνώς το 2018, το “Science” χαρακτηρίζει: –

Τις απανωτές πυρκαγιές, πλημμύρες και άλλες φυσικές καταστροφές που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, ενώ την ίδια στιγμή οι κυβερνήσεις (ιδίως οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ) δεν στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων. –

Την πυρκαγιά που στις αρχές Σεπτεμβρίου κατέστρεψε το ιστορικό Εθνικό Μουσείο της Βραζιλίας στο Ρίο ντε Τζανέιρο, κάνοντας στάχτες πλήθος επιστημονικών εκθεμάτων. –

Την ανακοίνωση το Νοέμβριο του Κινέζου γενετιστή Χε Τζιανκούι ότι δημιούργησε τα πρώτα γενετικά τροποποιημένα μωρά, τα οποία -υποτίθεται ότι- είναι πιο ανθεκτικά στον ιό HIV (κάτι που μένει να αποδειχθεί), ανοίγοντας έτσι το «κουτί της Πανδώρας».

Πηγή :

Αντικλείδι, Τα μεγαλύτερα επιστημονικά επιτεύγματα του 2018