ΟΡΕΙΝΟΣ

Το βιβλίο “ενσωματώνει” σκέψεις και ιδέες του συγγραφέα του, που κι αυτές όμως γεννήθηκαν και διαπλάστηκαν σε βάθος χρόνου, μέσα από δικές του “αναγνωστικές εμπειρίες”, προσωπικά βιώματα και πολύ στοχασμό (ή έτσι θα έπρεπε να συμβαίνει τουλάχιστον).

Άρα, διαβάζουμε αναζητώντας ένα “παράθυρο” στο δικό μας τρόπο σκέψης, ένα “επέκεινα” στις δικές μας πεποιθήσεις και απόψεις, κάτι που θα μας βοηθήσει να εξελίξουμε τη δική μας (παγιωμένη??) “νοητική νοοτροπία” (αγγλιστί “mentality”), ώστε να δούμε και να αξιολογήσουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο από μία άλλη οπτική, που μόνοι μας δεν είχαμε σκεφτεί μέχρι τότε και που πιθανόν να είναι καλύτερη (ή πιο χρήσιμη) από τη “δική μας”. 

Βέβαια, για να δουλέψουν όλα τα παραπάνω :

1) επιλέγουμε προσεκτικά πού αφιερώνουμε το χρόνο μας και τί διαβάζουμε (καθώς κυκλοφορεί και πολύ “κατιμάς”)

2) παραμένουμε ανοιχτοί στο διαφορετικό, αξιολογούμε, (ξανα)σκεφτόμαστε, δοκιμάζουμε να τεστάρουμε στην πράξη το καινούργιο…

Δεν κάνουν όλα για όλους, αλλά αυτό το μαθαίνεις όταν διευρύνεις τους ορίζοντές σου, όχι όταν (από τον καναπέ σου) νομίζεις (εκ των προτέρων) ότι τα ξέρεις όλα…

Καλό Σαβ/κο !

Γ.Λ.

Σχόλιο από τον ΓΛ για την ανάρτηση “Μεταφόρτωση συνείδησης”:

Η “φιλοσοφική” προσέγγιση του κου Τάση είναι άρτια.

Εντωμεταξύ όμως, μια πρώιμη “μεταφόρτωση εγκεφαλικών νευρώνων” έχει ήδη επιτευχθεί σε επίπεδο…μύγας.

Εδώ θα βρείτε τη σχετική επιστημονική ανακοίνωση : https://eon.systems/updates/embodied-brain-emulation

Ενώ μια πιο “δημοσιογραφική προσέγγιση” μπορείτε να αναζητήσετε στο 71ο τεύχος του περιοδικού “Startupper Mag” (τεύχος Μαρτίου 2026).

Θα μου πείτε τώρα τί σχέση έχει ο εγκέφαλος της μύγας των μόλις 140.000 νευρώνων και των 50 εκατομμυρίων συνάψεων, με τον ανθρώπινο εγκέφαλο των 86 δισεκατομμυρίων νευρώνων και των εκατοντάδων τρισεκατομμυρίων συνάψεων…

Φαινομενικά, καμία !

Αλλά όπως εύστοχα επισημαίνει μία παλιά κινέζικη παροιμία : “ένας δρόμος χιλίων βημάτων, ξεκινάει πάντα με το πρώτο βήμα…”

Η συζήτηση, ωστόσο, μπορεί να ανοίξει πολύ :

– Η μεταφόρτωση – έστω και πλήρης – των νευρώνων του ανθρώπινου εγκεφάλου σε κάποιο “superchip”, μπορεί να ταυτίζεται με “μεταφόρτωση της συνείδησης” εκείνου του ανθρώπου ??

– Θα “αποθηκεύεται” κάποια “συνειδητή οντότητα” στο superchip ή μόνο μια “στατική χαρτογράφηση” του συγκεκριμένου εγκεφάλου τη στιγμή που γίνεται αυτή η διαδικασία ??- Αν όμως ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι απλά ένα όργανο, ένας δίαυλος για την υπερατομική “Συνείδηση”, ανίκανος να “εγκλωβίσει” κάτι περισσότερο από αναμνήσεις, που δημιουργούν οι ανθρώπινες αισθήσεις, μήπως τελικά θα ξοδευτούν πολλά δις για ένα (ακόμα) “πουκάμισο αδειανό”??

– “Αυτό” που θα αποθηκευτεί στο superchip θα μπορεί να αυτενεργεί, ή η όποια λειτουργία του θα εξαρτάται από εξωτερικό χειρισμό και ποιος και με την άδεια ποιανού θα υλοποιεί κάτι τέτοιο?? 

– “Αυτό” που θα αποθηκευτεί

, θα μπορεί να εξελιχθεί περαιτέρω, με δημιουργία νέων νευρώνων και συνάψεων (όπως εξελίσσεται ο ανθρώπινος εγκέφαλος στη διάρκεια του βίου) ή θα παραμένει κάτι στατικό??

– “Αυτό” που θα αποθηκευτεί 

στο superchip θα μπορεί να αποκαλείται (από βιολογικής απόψεως) “ζωντανός οργανισμός” ?? Ποιά θα είναι η θέση του μέσα στην ανθρώπινη κοινωνία (ιδίως αν το παραπάνω ερώτημα περί δυνατότητας αυτενέργειας απαντηθεί καταφατικά)??

Πολλά τα ερωτήματα, και πιθανόν (ίσως και ευκταίον) να μείνουν επί μακρόν αναπάντητα…

Γ.Λ. 

«Είναι ανήθικο!» είπε η Συνείδηση. «Είναι βλαβερό!» δήλωσε η Υγεία. «Αποδοκιμάζεται!» φώναξε η Κοινωνία. 
«Δοκίμασε!», ψιθύρισε η Καρδιά. 

Ανώνυμος

•Όταν στριμώχτηκε είπε με στόμφο.Με επέλεξαν γιατί είμαι ωραίος.Τελειος ο ειδικός επιστήμων υφυπουργός.Θα το θεωρούσα πταίσμα και παραγεγραμμένο ολίσθημα αν δεν μου έσπαγε τα νεύρα με τη διατεταγμένη υπηρεσία στην εξεταστική που τιμήθηκε με υπουργικό αξίωμα.στην κυβέρνηση των αριστων.Οι επικριτές μου ,είπε ,δεν θα μπορούσαν να τελειώσουν ούτε ένα εξάμηνο στο ευαγές ίδρυμα South Eastern College με το γενικό και αόριστο δίπλωμα Bachelor επί παντός του επιστητού.Και για ποιον το είπε;Τον Πολάκη.Δεν τον πάω τον Πολάκη αλλά εν παση περιπτώσει έχει περάσει και τελειώσει την πανεύκολη Ιατρική Αθηνών.Αν είχε πάει στο South Eastern θα έσπαγε τα μούτρα του.Τι συγκρίνει;Την Ιατρική με το South Eastern;Δεν είχε τα κότσια να φοιτήσει στο South Eastern όπως ο ειδικός επιστήμων Μακάριος Λαζαριδης.
•Τον θυμάστε τον Θεμη Ανδρεαδη;Ο πρύτανης του σατιρικού τραγουδιού. «Ειμαι πολύ ωραίος ιδίως το βράδυ /με λένε Ανδρεαδη/με λένε Ερολ Φλυν»(1978)

Πάνος Μπιτσαξής

Απόσπασμα συνέντευξης του Φ.Τάση

Δεν αντιλαμβάνομαι τον άνθρωπο ως υπολογιστή. Δεν θεωρώ ότι μπορούμε να διαχωρίσουμε το λογισμικό, δηλαδή το ψυχικό, από το βιολογικό υπόστρωμα. Για μένα, το βιολογικό και το ψυχικό αποτελούν μια αδιαίρετη οντότητα, με τις δύο διαστάσεις να αλληλοκαθορίζονται με τρόπους μη σαφείς αλλά τεκμαρτούς:

Κοκκινίζουμε, όταν ντρεπόμαστε, αισθανόμαστε «πεταλούδες στο στομάχι», όταν ερωτευόμαστε και, αντιστρόφως, γινόμαστε ευέξαπτοι, όταν έχουμε πονόδοντο. Η σχέση σώματος και ψυχής δεν είναι μονοσήμαντη ούτε εύκολα καθορίσιμη. Υπερβαίνει σε οντολογική τάξη τη σχέση hardware-software, καθώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαθέτει πλαστικότητα.

Καθώς μιλάμε και εισπράττουμε ερεθίσματα, νέες νευρωνικές συνάψεις σχηματίζονται και άλλες ατροφούν. Η ίδια η νοητική λειτουργία αλλάζει το βιολογικό υπόστρωμα και αντίστροφα. Για αυτό δεν μπορούμε απλώς να «εξαγάγουμε» το ψυχικό από το βιολογικό.

Ενώ για τους μετανθρωπιστές όλα ανάγονται σε δεδομένα, εγώ δεν πιστεύω ότι οι διανοητικές διεργασίες, πόσω μάλλον το ασυνείδητο, τα όνειρα, τα πάθη και οι φόβοι,— είναι ποσοτικοποιήσιμα ή αλγοριθμίσιμα. Ακόμη και αν πετυχαίναμε τον διαχωρισμό, δεν θα μπορούσαμε να αλγορυθμίσουμε αυτές τις διαδικασίες. Θεωρώ τη μεταφόρτωση συνείδησης αδύνατη, ακολουθώντας και τη γραμμή των Ρότζερ Πένροουζ και Στιούαρτ Χάμεροφ, που υποστηρίζουν ότι οι νοητικές διεργασίες είναι μη αλγοριθμίσιμες. Με βάση το θεώρημα μη πληρότητας του Κουρτ Γκέντελ, σε κάθε τυπικό σύστημα λογικής υπάρχουν προτάσεις που δεν μπορούν να αποδειχθούν ως αληθείς εντός του συστήματος, ενώ η συνείδηση μπορεί να τις συλλάβει. Ένας υπολογιστής, ως σύστημα τυπικής λογικής, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει όπως η συνείδηση.

Το ενδιαφέρον είναι ότι, όπως στη βιομηχανική επανάσταση είχαμε το πρότυπο του Φρανκενστάιν και σκεφτόμασταν με βάση τον ατμό και τον ηλεκτρισμό, έτσι τώρα κυριάρχησε το πρότυπο του υπολογιστή. Είναι μια μεταφορά με περιορισμένη χρησιμότητα, όπως το να βλέπουμε λ.χ. την καρδιά ως αντλία. Τα νευρωνικά δίκτυα μιμούνται τον εγκέφαλο, αλλά ο εγκέφαλος τα υπερβαίνει λόγω ποιοτικής διαφοράς στην αλληλεπίδραση βιολογικού και ψυχικού. Αυτή η μεταφορά είναι επιτυχημένη επειδή θέλουμε να νοηματοδοτήσουμε την ύπαρξή μας, αλλά αδυνατούμε να το κάνουμε με αναφορά στη θνητότητά μας.

Ο πολιτισμός μας, από τη βιομηχανική νεωτερικότητα και μετά, βασίζεται στην απώθηση της θνητότητας και στην αφήγηση της αέναης προόδου δίχως τέλος. Ο θάνατος παρουσιάζεται ως ένα πρόβλημα προς επίλυση. Σε αντίθεση με παλαιότερους πολιτισμούς που είχαν έντονο το θρησκευτικό στοιχείο και την αίσθηση του αυτοπεριορισμού, μέσω της θεϊκής τιμωρίας της ύβρεως, στον δικό μας αυτό απουσιάζει.

Δημιουργείται έτσι ένα τρομακτικό κενό νοήματος. Σήμερα υπάρχει μια χειραφέτηση, όπου εμείς νοηματοδοτούμε τον βίο μας, αλλά πρέπει να αναγνωρίσουμε και το όριο του βίου ως αναγκαία συνθήκη για μια μεστότερη ζωή. Λόγω της αδυναμίας μας να αποδεχθούμε τη θνητότητα, οι άνθρωποι ονειρευόμαστε μια αθανασία που υπόσχεται η τεχνική. Οι πρωτεργάτες της τεχνικής, εσωτερικεύοντας την παντοδυναμία της τεχνοεπιστήμης, υποκαθιστούν τη θεία πρόνοια με μια τεχνολογική τελεολογία. Εφόσον έχουν τα χρήματα και τη φιλοδοξία, αλλά καμία άλλη πνευματικότητα, στρέφονται εκεί.

Ο Ντέμης Χασάμπης μάλιστα αναφέρει τον Μπαρούχ Σπινόζα ως αγαπημένο του φιλόσοφο, αλλά η σχέση της κοσμοθεωρίας του με τον πανθεϊσμό του Σπινόζα είναι αμφίβολη. Η μεταφόρτωση, λοιπόν, δεν είναι εφικτή λόγω του αδιαίρετου ψυχικού-βιολογικού και των περιορισμών των αλγοριθμικών συστημάτων. Εντέλει η διεκδίκηση αυτή συνδέεται με την απώθηση της θνητότητας στη βιομηχανική νεωτερικότητα, που οδηγεί σε μια τρομακτική μοναξιά και την ανάγκη αποδοχής της τρωτότητάς μας.

Μιλάμε συχνά για «επανεφεύρεση» του ατόμου, έναν όρο που βρίσκω προβληματικό, καθώς υποδηλώνει ότι σκεφτόμαστε τον άνθρωπο με όρους μηχανής, αποτελεσματικότητας και βελτιστοποίησης.

Θεοφάνης Τάσης, καθηγητής Φιλοσοφίας της Πληροφορίας στο Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου και συγγραφέας του βιβλίου Ψηφιακός Ανθρωπισμός: Τεχνητή Νοημοσύνη και Τέχνη του Βίου (Αρμός, 2025), 

Πηγή: ΒΗΜΑ