Συντάκτης: Kostas Bertsias

S

Καβάλα στου παππού του Νίκου το μουλάρι στη θέση Τσαμπαδες (τώρα στο βυθό της λίμνης του Μόρνου)

Η Εξάτμιση της Φλόγας

Η ρήση του Φραντς Κάφκα —«Κάθε επανάσταση εξατμίζεται και αφήνει πίσω της μόνο τη γλίτσα μιας νέας γραφειοκρατίας»— δεν είναι μια απλή διαπίστωση· είναι ένας χρησμός που αντηχεί στους αιώνες, μια προειδοποίηση χαραγμένη στον τοίχο της ιστορίας.

Στην αυγή της, η επανάσταση αναβλύζει ως απόλυτη καθαρότητα. Είναι η ιερή στιγμή της ρήξης, μια σπίθα που υπόσχεται να κάψει το παλιό και να φωτίσει το δίκαιο. Κατοικείται από πάθος, από μια ηθική ορμή που αγγίζει τα όρια του μεταφυσικού. Εκεί, στο μεταίχμιο της ανατροπής, οι άνθρωποι δεν πιστεύουν απλώς ότι γκρεμίζουν έναν θρόνο· πιστεύουν ότι επαναπροσδιορίζουν την ίδια την ουσία της ανθρώπινης ελευθερίας.

Κι όμως, ο Κάφκα βλέπει το τέλος πριν την αρχή: η επανάσταση «εξατμίζεται». Όπως το νερό που κοχλάζει, υψώνεται σε έναν αιθέριο ατμό και χάνεται στις χαραμάδες του χρόνου. Αυτό που απομένει δεν είναι η ιερή φλόγα, αλλά ένα πικρό κατακάθι: η γλίτσα μιας νέας γραφειοκρατίας. Ένας λαβύρινθος από σφραγίδες, ψυχρούς κανόνες και απρόσωπες ιεραρχίες. Μια νέα αρχιτεκτονική εξουσίας που, με το πρόσχημα της τάξης, αναπαράγει την ίδια παγωμένη βία που κάποτε ορκίστηκε να αφανίσει.

Η επιλογή της λέξης «γλίτσα» είναι μια αισθητική μαχαιριά. Δεν είναι στερεή, δεν είναι καθαρή· είναι κάτι γλοιώδες που προσκολλάται στην ψυχή, μια υγρασία που σαπίζει τα θεμέλια της ελπίδας. Εκεί, το όραμα γίνεται διαδικασία, η προσμονή μετατρέπεται σε έντυπο και η ανθρώπινη ύπαρξη αρχειοθετείται σε έναν σκονισμένο φάκελο.

Ίσως, όμως, πίσω από τον σκοτεινό αυτόν στοχασμό, να κρύβεται μια βαθιά ελπίδα. Μια υπενθύμιση πως η αληθινή επανάσταση δεν κρίνεται στα οδοφράγματα, αλλά στα άβατα της συνείδησης. Δεν είναι η κατάληψη των ανακτόρων, αλλά η διάλυση της ανάγκης μας για αφέντες. Όσο η εσωτερική μας δομή παραμένει δέσμια του φόβου και του ελέγχου, κάθε εξέγερση θα γεννά αναπόφευκτα τον δεσμοφύλακά της.

Η ιστορία μας διδάσκει με τον πιο σκληρό τρόπο: τα καθεστώτα γκρεμίζονται σε μια νύχτα, όμως οι συνειδήσεις χρειάζονται αιώνες για να μεταμορφωθούν. Η πιο δύσκολη επανάσταση —αυτή που δεν αφήνει «γλίτσα» στο πέρασμά της— είναι εκείνη που δεν οικοδομεί νέους μηχανισμούς, αλλά σπέρνει τους σπόρους μιας νέας, ανυπότακτης ευθύνης.

Σε έναν κόσμο που πνίγεται στους θεσμούς, ο Κάφκα μας καλεί σε μια διαρκή, στοχαστική εγρήγορση: κάθε φορά που ονειρευόμαστε το «μετά», ας προσέχουμε μην χτίσουμε έναν καθρέφτη του «πριν».

Η παρατήρηση πουλιών δεν αποτελεί απλώς μια ήρεμη ενασχόληση στη φύση. Σύμφωνα με νέα επιστημονική έρευνα, μπορεί να επιφέρει ουσιαστικές μεταβολές στη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου, ενισχύοντας τις γνωστικές ικανότητες με την πάροδο του χρόνου. Οι έμπειροι παρατηρητές πουλιών παρουσιάζουν διακριτές εγκεφαλικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με τους αρχάριους- αλλαγές που φαίνεται να βελτιώνουν την ικανότητα αναγνώρισης ειδών και ενδέχεται να λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στη γνωστική φθορά που συνδέεται με τη γήρανση.

Τα ευρήματα της μελέτης υποδηλώνουν ότι η παρατήρηση πουλιών μπορεί να αναδιαμορφώσει τον εγκέφαλο με τρόπο παρόμοιο με την εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας ή ενός μουσικού οργάνου. Τέτοιες δραστηριότητες ενδέχεται να ενισχύουν τη γνωστική εφεδρεία, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αμύνεται απέναντι στη γήρανση και να προσαρμόζεται σε βλάβες.

Όταν μαθαίνουμε ή εξασκούμαστε σε μια δεξιότητα, ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται, ενισχύοντας και βελτιστοποιώντας τα σχετικά νευρωνικά δίκτυα. Αυτή η ικανότητα, γνωστή ως νευροπλαστικότητα, αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Γι’ αυτό οι επαγγελματίες μουσικοί εμφανίζουν δομικές αλλαγές σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ακοή, ενώ οι αθλητές παρουσιάζουν αντίστοιχες προσαρμογές σε κινητικές περιοχές.

Τι έδειξε η μελέτη

Στη μελέτη που διεξήγαγε ο Έρικ Γουίνγκ από το Πανεπιστήμιο Γιορκ στον Καναδά και οι συνεργάτες του, συμμετείχαν 48 εθελοντές από τον Καναδά, ηλικίας 22 έως 79 ετών. Οι 29 ήταν έμπειροι παρατηρητές πουλιών ενώ οι υπόλοιποι όχι. Και οι δύο ομάδες ήταν παρόμοιες ως προς το φύλο, την ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο.

Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε κλασική μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου (MRI) και σε λειτουργική (fMRI), ενώ προβαλλόταν μια εικόνα με ένα πουλί για λιγότερο από 4 δευτερόλεπτα. Περίπου 10 δευτερόλεπτα αργότερα, οι συμμετέχοντες καλούνταν να εντοπίσουν το ίδιο πουλί ανάμεσα σε τέσσερις εικόνες διαφορετικών ειδών.

«Όλα τα πουλιά ήταν πολύ όμοια μεταξύ τους. Επιλέξαμε εσκεμμένα είδη που είναι εύκολο να συγχέει κανείς», σημείωσε ο ερευνητής.

Κατά την αναγνώριση μη ενδημικών πτηνών, η δραστηριότητα σε τρεις περιοχές του εγκεφάλου – τον αμφοτερόπλευρο προμετωπιαίο φλοιό, την αμφοτερόπλευρη ενδοβρεγματική αύλακα και τον δεξιό ινιοκροταφικό φλοιό – αυξήθηκε στους έμπειρους παρατηρητές πουλιών, αλλά όχι στους αρχάριους. Οι περιοχές αυτές σχετίζονται με την αναγνώριση αντικειμένων, την οπτική επεξεργασία, την προσοχή και τη μνήμη εργασίας.

«Αυτό δείχνει το ευρύ φάσμα γνωστικών διεργασιών που εμπλέκονται στην παρατήρηση πουλιών», σημείωσε ο Γουινγκ.

Οι ίδιες αυτές περιοχές, καθώς και άλλες που συνδέονται με τις παραπάνω λειτουργίες, εμφανίζονταν δομικά πιο σύνθετες και οργανωμένες στους έμπειρους παρατηρητές σε σχέση με τους αρχάριους, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην παρατήρηση πουλιών αναδιαμορφώνει τον εγκέφαλο.

Με την πάροδο της ηλικίας, η δομική πολυπλοκότητα και η οργάνωση του εγκεφάλου τείνουν να μειώνονται- τάση που παρατηρήθηκε και στις δύο ομάδες. Ωστόσο, η μείωση αυτή ήταν λιγότερο έντονη στους έμπειρους παρατηρητές, στοιχείο που υποδηλώνει ότι η παρατήρηση πουλιών μπορεί να συμβάλλει στην ενίσχυση της γνωστικής εφεδρείας.

Η εκτεταμένη ενασχόληση με άλλα χόμπι που βασίζονται σε παρόμοιες δεξιότητες, όπως η προσοχή, η μνήμη και η αισθητηριακή ολοκλήρωση, θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρόμοιες αλλαγές στον εγκέφαλο, σημείωσε ο Γουινγκ.

Ωστόσο, η μελέτη παρέχει μόνο μια στιγμιαία εικόνα. Είναι πιθανό όσοι ασχολούνται με την παρατήρηση πουλιών να διαθέτουν ήδη διαφορετική δομή εγκεφάλου ή ότι άλλοι παράγοντες τρόπου ζωής να επηρεάζουν τον εγκέφαλο. Για να διαπιστωθεί με βεβαιότητα αν οι εγκεφαλικές αλλαγές οφείλονται στην παρατήρηση πουλιών, οι ερευνητές θα πρέπει να υποβάλλουν τους παρατηρητές σε τακτικές μαγνητικές τομογραφίες», κατέληξε ο Γουινγκ.

Πηγή: dasarxeio com

1/7/1974