Ντε και καλά… επίσημος: Τα παραλειπόμενα από τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου το 1928

Ενα πραγματικό συμβάν της εποχής εκείνης

Θωμάς Σιταράς

24.03.2023, 10:18UPD: 25.03.2023, 09:33

Λέμε ότι όλοι φιλοδοξούμε να κερδίσουμε κάποια επισημότητα. Έχω στο νου μου κάποιες επίκαιρες εικόνες από πολιτικούς, που κάνουν πολιτικές δηλώσεις από την περιοδεία τους στις κάμερες, και πίσω τους φυτρώνουν κυριολεκτικά κάποιοι παντελώς άσχετοι, που χαμογελούν βλακωδώς, αφού έτσι θα βγούνε στο γυαλί και θα έχουνε κάτι να υπερηφανευτούν στο καφενείο… 

Υπάρχουν όμως και κάποιοι άλλοι σοβαροί, που αποφεύγουν αυτές τις επισημότητες, και δεν είναι τέλος πάντων διατεθειμένοι να ανταλλάξουν την ηρεμία τους με υποτιθέμενους ρόλους άσχετους με την ιδιότητά τους και την ιδιοσυγκρασία τους.

Αυτά σκεπτόμουνα προχθές, διαβάζοντας ένα ρεπορτάζ του Παύλου Νιρβάνα στην ΕΣΤΙΑ του 1928 γύρω από ένα πραγματικό συμβάν που έγινε στον εορτασμό της 25ης Μαρτίου.

Τα πράγματα συνέβησαν ως εξής:

Κάποιος έμπορος πήρε εκείνη την ημέρα τα παιδάκια του και τα πήγε πρωί-πρωί περίπατο στο Ζάππειο. Αφού απολαύσανε την πρωινή λιακάδα, ανεβήκανε στο ιδιόκτητο αυτοκίνητό τους και ο σοφέρ έλαβε εντολή να κάνει και μια βόλτα προς το Σύνταγμά. Καθώς όμως το αμάξι τους πήγε να στρίψει προς την Κηφισίας –όπως λεγόταν τότε η σημερινή Βασιλίσσης Σοφίας- βρέθηκε σε κλειστές διαβάσεις αφού πλέον θα περνούσαν οι επίσημοι για την δοξολογία στην Ιερά Μητρόπολη.

Ξαφνικά ο σοφέρ είδε τον επί κεφαλής της τροχαίας κίνησης αστυνομικό να του κάνει νόημα να προχωρήσει… Προφανώς το όργανο της τάξης, επηρεασμένο από το λαμπρό εξωτερικό του ιδιωτικού αυτοκινήτου, το εξέλαβε ως επίσημο που περίμενε να καταλάβει τη θέση του στην όλη πομπή!

Θέλοντας και μη, ο σοφέρ, υπακούοντας στη διαταγή, προχώρησε, για να βρεθεί τελικά μεταξύ του αυτοκινήτου του Προέδρου της Δημοκρατίας και των αυτοκινήτων των λοιπών μελών του Υπουργικού Συμβουλίου! Έτσι ο καλός μας έμπορος –δεύτερος πια τη τάξει επίσημος- άρχισε αναγκαστικά να δέχεται τις τιμές των παρουσιαζομένων όπλων των στρατιωτικών αγημάτων, ενώ τα πλήθη στα πεζοδρόμια προσπαθούσαν να μαντεύσουν ποιος ήταν αυτός ο επίσημος ξένος, που μετέβαινε στην τελετή, και με τα παιδιά του μάλιστα!

-Τι κάνεις εκεί χριστιανέ μου; ωρυόταν έξαλλος ο δυστυχής άνθρωπος προς τον σοφέρ. Πως χώθηκες εδώ μέσα;
-Δεν φταίω εγώ κύριε,,, με βάλανε…

-Κοίταξε όπου μπορέσεις όπως-όπως να βγεις από την πομπή γιατί μας βλέπω να γίνουμε ρεζίλι!
-Αδύνατον κύριε. Δεν βλέπετε; Όλες οι διαβάσεις είναι κλεισμένες.

Ο δυστυχής έμπορος τα είχε κυριολεκτικά χαμένα. Έβλεπε τα φανταράκια να παρουσιάζουν όπλα, έβλεπε το πλήθος να χειροκροτεί, έβλεπε τα παιδιά του να πανηγυρίζουν, έβλεπε… και τι δεν έβλεπε.

-Κρυφτείτε εσείς τουλάχιστον –έλεγε στα παιδιά του- χαμηλώστε να μη σας βλέπουνε. Πω-πω τι θα πει ο κόσμος;

-Καλά είμαστε μπαμπά έτσι, απαντούσαν τα πιτσιρίκια, βλέπουμε τόσο ωραία… 

Ο ακούσιος επίσημός μας διέτρεξε αναγκαστικά και εν πομπή την οδό Ερμού, έστριψε στην οδό Ευαγγελιστρίας και έφθασε μπροστά στη Μητρόπολη. Νέα αγήματα εδώ να παρουσιάζουν όπλα, οι μπάντες να παιανίζουν εμβατήρια, τέτοιες τιμές πια! 

Ήρθε και η σειρά του ιδιωτικού αμαξιού να σταματήσει μπροστά στο κόκκινο χαλί των επισήμων. Η αγωνία πλέον στο κατακόρυφο…

-Τράβα να προσπεράσουμε διατάχθηκε μέσα σε γενική σύγχηση ο σοφέρ!
Δεν πρόλαβε να τελειώσει και ένας αστυφύλακας με λευκά γάντια είχε ανοίξει την πόρτα του αυτοκινήτου, και περίμενε, σε στάση προσοχής, της αποβίβαση των ¨επισήμων¨. Ταυτόχρονα ο επί της εθιμοτυπίας ανώτερος υπάλληλος του Υπουργείου Εξωτερικών, με το ψιλό καπέλο στο αριστερό του χέρι ετοιμαζόταν να τους χαιρετίσει με το δεξί.
-Ο κύριος;
-Με συγχωρείτε κύριε… λάθος… βλέπετε ο πολίσμαν… το αυτοκίνητο…
-Δεν σας καταλαβαίνω κύριε! Τι γυρεύετε εδώ;

-Θέλω να με αφήσετε να προχωρήσω…
Πράγμα που έγινε, με το νεαρό διπλωμάτη να τους ρίχνει βλέμματα καθόλου διπλωματικά…
Ο ¨ευτυχής¨ έμπορος, διηγούμενος το βράδυ την περιπέτειά του στους φίλους του, έλεγε:
-Το θέμα, φίλοι μου, δεν είναι πως θα μπεις στην επισημότητα, Αλλά το πως θα βγεις…

*Το παρατιθέμενο έμμετρο είναι του Γεωργίου Σουρή (1885)
** Η φωτογραφία της Θεσσαλονίκης είναι από τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου του 1931
*** Η φωτογραφία με τα αντιαεροπορικά είναι από την παρέλαση στο Σύνταγμα το 1938
**** Η φωτογραφία μπροστά στη Μητρόπολη είναι του 1935

Θωμάς Σιταράς, Αθηναιογράφος- Συγγραφέας, FB: Σιταράς Θωμάς

Ο πρώτος εορτασμός της 25ης Μαρτίου

Η 25η Μαρτίου καθιερώθηκε ως εθνική εορτή της χώρας μας στις 15 Μαρτίου 1838, με διάταγμα του βασιλιά Όθωνα, που εκτελούσε παράλληλα και τα καθήκοντα του πρωθυπουργού εκείνη την περίοδο. Η πρόταση του Γραμματέα της Επικρατείας (Υπουργού) επί των Εκκλησιαστικών και της Δημόσιας Παιδείας, Γεωργίου Γλαράκη (ηγετικού στελέχους του κόμματος των Ναπαίων ή Ρωσικού Κόμματος), έγινε αμέσως δεκτή από τον Όθωνα, που την είδε και ως μία ευκαιρία να αυξήσει τη δημοτικότητά του.

Στο βασιλικό διάταγμα αναφέρεται μεταξύ άλλων:

…Θεωρήσαντες ότι η ημέρα της 25ης Μαρτίου είναι λαμπρά και καθ’ αυτήν εις πάντα Έλληνα δια την εν αυτή τελουμένην εορτήν του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, είναι προσέτι λαμπρά και χαρμόσυνος δια την κατ’ αυτήν την ημέραν έναρξιν του περί της ανεξαρτησίας αγώνος του ελληνικού Έθνους, καθιερούμεν την ημέραν ταύτην εις το διηνεκές ως ημέραν εθνικής εορτής.

Ο πρώτος εορτασμός της εθνικής επετείου έγινε λίγες ημέρες αργότερα, σύμφωνα με το πρόγραμμα που κυκλοφόρησε στις 18 Μαρτίου. Οι 21 κανονιοβολισμοί το σούρουπο της παραμονής ήταν το προανάκρουσμα. Με την ανατολή του ήλιου ρίφθηκαν εκ νέου 21 κανονιοβολισμοί, ενώ μία μπάντα, που γυρνούσε στους δρόμους της Αθήνας, υπενθύμιζε στους κατοίκους της πρωτεύουσας τη μεγάλη ημέρα.

Στις 8 το πρωί, στρατιωτικά τμήματα παρατάχθηκαν στους δρόμους μεταξύ των Ανακτόρων (σημερινό Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών, επί της πλατείας Κλαυθμώνος) και της εκκλησίας της Αγίας Ειρήνης (επί της οδού Αιόλου), όπου θα τελούνταν η επίσημη δοξολογία. Μία ώρα αργότερα, ο Όθωνας και η Αμαλία, ντυμένοι με παραδοσιακές ενδυμασίες, έφθασαν με άμαξα στον καθεδρικό ναό της Αθήνας, επευφημούμενοι από το πλήθος, που είχε συρρεύσει από κάθε γωνιά της Αττικής. Στη δοξολογία παρέστησαν οι αρχές της πόλης, εκπρόσωποι των συντεχνιών και μέλη του διπλωματικού σώματος. Το τέλος της δοξολογίας σήμαναν 21 κανονιοβολισμοί και οι βασιλείς υπό τις συνεχείς επευφημίες του πλήθους πήραν το δρόμο της επιστροφής για το παλάτι.

Το ραντεβού του κόσμου δόθηκε στην Πλατεία του Παλατιού, όπου ο Δήμος Αθηναίων είχε στήσει ένα τρόπαιο και γύρω του στήθηκε ένα τρικούβερτο γλέντι μέχρι πρωίας, όπως έγραψαν οι εφημερίδες της εποχής.

Την παράσταση έκλεψε μία ηλικιωμένη κυρία, ονόματι Λέκκα, η οποία θέλησε να σύρει πρώτη το χορό «Σταματήσατε, παιδιά μου, εις εμέ ανήκει ν’ αρχίσω τον χορό, διότι εις αυτό το έδαφος πρόσφερα δύω ανδρείους αδελφούς και τον μοναχόν υιό μου». Της επετράπη να σύρει το χορό, παρότι γυναίκα, «και με δάκρυα στα όμματα συνεχόρευε και συναγάλλετο με τους Έλληνας» (προφανώς ήταν Αρβανίτισσα). Η εικόνα αυτή έκανε μεγάλη εντύπωση στην παρευρισκόμενη γερμανίδα Γιούλια φον Νόρντενπφλιχτ (κυρία επί των τιμών της βασίλισσας Αμαλίας), η οποία δεν δίστασε να την παρομοιάσει με αρχαία Σπαρτιάτισσα.

Όλη την ημέρα η Αθήνα ήταν ένα πανηγύρι, σύμφωνα με τον Τύπο. Το βράδυ φωταγωγήθηκαν με φανούς η Ακρόπολη, τα δημόσια κτίρια, αλλά και πολλά σπίτια. Μεγάλη εντύπωση στους Αθηναίους έκανε ο σχηματισμός ενός μεγάλου φωτεινού σταυρού σε μια πλευρά του Λυκαβηττού.

Πηγή: https://www.sansimera.gr/

Το λεωφορείο του ΚΤΕΛ που έπεσε σε γκρεμό και συγκλόνισε την Ελλάδα του ’50. Η μαρτυρία της γυναίκας που σώθηκε

Δεκαετία του 1950, ένα παλιό λεωφορείο κινείται στην άκρη ενός γκρεμού στην Ήπειρο.

Προσπαθεί να φτάσει στα αποκομμένα ορεινά χωριά των Τζουμέρκων, διασχίζοντας κακοτράχαλους χωματόδρομους με νεροφαγώματα και κατολισθήσεις.

Την ειδική αυτή διαδρομή έκαναν όλα τα λεωφορεία του ΚΤΕΛ κινούμενα σε ανηφορικούςδρόμους, οι οποίοι συχνά γίνονταν απροσπέλαστοι από τα νερά, τα χώματα και τις καθιζήσεις. Τον χειμώνα του 1958 όμως, το ταξίδι δεν ολοκληρώθηκε για 28 ανθρώπους, όταν το λεωφορείο στο οποίο επέβαιναν έπεσε στο γκρεμό.

Πρωτοσέλιδο εφημερίδας “Ελευθερία” 23 Δεκεμβρίου 1958

Ήταν 22 Δεκεμβρίου 1958 στις επτά το πρωί, όταν ένα λεωφορείο των ΚΤΕΛ Ιωαννίνων με 22 επιβάτες ξεκίνησε με προορισμό τους Χουλιαράδες.

Ανάμεσα τους επιβαίνοντες ήταν οικογένειες, παιδιά και νέες γυναίκες, που πήγαιναν στα χωριά τους για τις γιορτές των Χριστουγέννων.

Όταν το λεωφορείο έφτασε στο χωριό Χαροκόπι τρεις επιβάτες κατέβηκαν. Τότε 11 άντρες που επέστρεφαν από έναν γάμο ζήτησαν από τον οδηγό να τους μεταφέρει στο χωριό τους.  Αρχικά ο οδηγός του λεωφορείου αρνήθηκε γιατί το λεωφορείο είχε μόνο 24 θέσεις, αλλά μετά από πιέσεις, τους επέτρεψε να επιβιβαστούν.

Ο επίμονος επιβάτης

Το λεωφορείο συνέχισε τη διαδρομή του με τριάντα πλέον επιβάτες. Σε μια στροφή ένας άνθρωπος πετάχτηκε στο δρόμο και έκανε νόημα στον οδηγό να σταματήσει για  να επιβιβαστεί, αλλά αυτός συνέχισε την πορεία του, καθώς το λεωφορείο ήταν υπερπλήρες.

Ο άνθρωπος επέμεινε και τρέχοντας εμφανίστηκε ξανά μπροστά του και του έκανε σινιάλο. Ο οδηγός και πάλι δεν σταμάτησε. Την τρίτη φορά που εμφανίστηκε στον δρόμο του, τον λυπήθηκε και άνοιξε τις πόρτες και τον επιβίβασε.

Το λεωφορείο έπεσε σε βάθος 300 μέτρων στο 24ο χλμ Ιωαννίνων- Πετροβουνίου. 28 άνθρωποι σκοτώθηκαν. 12 άντρες και 17 γυναίκες. Εφημερίδα “Το Βήμα”.

Το δυστύχημα

Στις 8:45 το πρωί το λεωφορείο πλησίαζε τον προορισμό του. Βρισκόταν τρία χιλιόμετρα από το Τσίμποβο, στη τοποθεσία «Κέδρος».

Ο οδηγός σταμάτησε το λεωφορείο για να στρίψει σε μια επικίνδυνη στροφή και ζήτησε από τον 20χρονο εισπράκτορα να κατέβει για να του δώσει οδηγίες.

Ο εισπράκτορας πήρε μερικές πέτρες για να τις τοποθετήσει στους πίσω τροχούς του λεωφορείου καθώς ο δρόμος ήταν ανηφορικός. Πριν προλάβει να τις τοποθετήσει, το λεωφορείο έγειρε προς τα πίσω.

Το σημείο του δυστυχήματος. Φωτογραφία

Η μαρτυρία της κοπέλας που πήδηξε από το λεωφορείο

Εκείνη τη στιγμή μια εικοσάχρονη κοπέλα, η Σταυρούλα Κωνσταντινίδη – Βράνου, που καθόταν στη μπροστινή θέση, πετάχτηκε έξω στον δρόμο.  Η μαρτυρία της στην Μαίρη Τζώρα (Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων) είναι συγκλονιστική:

“Ο δρόμος ήταν στενός, όλο στροφές, ανηφορικός. Ήταν ένας χαλικόδρομος, από την κακοκαιρία είχαν πέσει πέτρες, βράχια, είχε λάσπη. Σε μία στροφή ο οδηγός σταμάτησε, για να κάνει μανούβρα και να συνεχίσει. Ο εισπράκτορας άνοιξε την πόρτα και κατέβηκε για να βάλει πέτρα στην πίσω ρόδα του λεωφορείου. Άφησε την πόρτα ανοιχτή. Εκείνη η ανοιχτή πόρτα με έσωσε”.

Η κινηματογραφική σκηνή που ακολούθησε ήταν δραματική, αλλά αληθινή:

“Ξαφνικά το λεωφορείο άρχισε να βουλιάζει και να φεύγει προς τα πίσω. Όπως γύριζε ανάποδα εμένα με πέταξε από την ανοιχτή πόρτα έξω. Τρομαγμένη δεν ήξερα τι συμβαίνει. Βρισκόμουν πάνω σε μία πέτρα. Εκεί έπεσα. Είδα το λεωφορείο να έχει πάρει τούμπα, οι ρόδες ήταν επάνω, ώσπου χάθηκε στο γκρεμό”.

“Άκουσα φωνές και βογγητά. Ο εισπράκτορας σαστισμένος έτρεξε κάτω στη χαράδρα. Κοίταξα. Κανένας, πουθενά…”

Σε ελάχιστα δευτερόλεπτα το λεωφορείο γλίστρησε στον γκρεμό και έκανε βουτιά από ύψος 300 μέτρων. Ό,τι απέμεινε από τον σκελετό του λεωφορείου, κατέληξε στα νερά του ποταμού Άραχθου.

Ο εισπράκτορας όταν είδε τους επιβάτες να φωνάζουν και να εκτινάσσονται στα βράχια, έπαθε νευρικό κλονισμό και κατέρρευσε.

Μόλις έγινε γνωστά τα νέα για το δυστύχημα του λεωφορείου , οι κάτοικοι από τα γειτονικά χωριά πήγαν στο σημείο. Άλλοι για να βοηθήσουν και άλλοι να μάθουν αν υπήρχαν στο λεωφορείο δικοί τους άνθρωποι. Χρειάστηκαν να περιμένουν αρκετές ώρες μέχρις ότου εντοπιστούν και περισυλλεγούν τα πτώματα, το οποία ήταν ακρωτηριασμένα και αποκεφαλισμένα από τη σφοδρή πτώση στη χαράδρα.

Ο τραγικός απολογισμός ήταν 28 νεκροί που σκοτώθηκαν ακαριαία και μια ακόμα κοπέλα που πέθανε την επόμενη ημέρα στο νοσοκομείο. Συνολικά μόνο πέντε άτομα κατάφεραν να σωθούν.

Το γλυπτό φιλοτέχνησε ο Ηπειρώτης γλύπτης διεθνούς φήμης, Θόδωρος Παπαγιάννης

Η διακοπή των δρομολογίων

Ο χειμώνας του 1958 ήταν δύσκολος για τα χωριά των Τζουμέρκα. Το ΚΤΕΛ Ιωαννίνων, μετά το τραγικό συμβάν, διέκοψε τα δρομολόγια των λεωφορείων στην περιοχή για το επόμενο διάστημα.

Πιθανόν το αυτοκίνητο είχε πρόβλημα στα φρένα και πολλοί είπαν ότι ο οδηγός το είχε αναφέρει. Την κρίσιμη στιγμή δεν μπόρεσαν να κρατήσουν το λεωφορείο στη θέση του. Την περίοδο εκείνη, οι οδηγοί εκτός από τα προβλήματα στο οδικό δίκτυο, είχαν να αντιμετωπίσουν τις συχνές βλάβες στα απαρχαιωμένα οχήματα που έπρεπε να κουμαντάρουν.

Σήμερα ο δρόμος που έγινε το τραγικό δυστύχημα δεν θυμίζει τον κατσικόδρομο της δεκαετίας του 1950. Στο σημείο που έπεσε το λεωφορείο, δίπλα από το γκρεμό, έχει στηθεί ένα γλυπτό 4,50 μέτρων από ανοξείδωτο μέταλλο, το οποίο είναι τσαλακωμένο για να θυμίζει την κατάληξη του λεωφορείου.

Όταν μιλάει η αταξία η τάξη να σωπαίνει
―έχει μεγάλη πείρα ο χαμός…

Κ.Δημουλά

To Κτήμα Γεροβασιλείου Syrah 2021 διακρίθηκε ανάμεσα στα 10 καλύτερα Syrah του κόσμου από τον Διεθνή Διαγωνισμό Syrah du Monde…

Ειδικοί του κλάδου δοκίμασαν τυφλά περισσότερες από 260 διαφορετικές ετικέτες από 23 χώρες και επέλεξαν τα πιο ξεχωριστά και ποιοτικά Syrah του κόσμου.

Το Κτήμα Γεροβασιλείου έχοντας πάντα ως στόχο την παραγωγή τυπικών, ποιοτικών κρασιών διεθνούς επιπέδου, εκπροσώπησε τον ελληνικό αμπελώνα και ανέδειξε για μια ακόμη φορά τη μεγάλη δυναμική του.