Συντάκτης: Kostas Bertsias

Σκέψου ένα αντίστοιχο ελληνικό ….

Κάθε τέλος κουβαλά μέσα του μια σιωπηλή υπόσχεση. Μπορεί να μοιάζει με απώλεια, όμως είναι κυρίως χώρος που αδειάζει για να γεννηθεί κάτι νέο. Τίποτα δεν αρχίζει πραγματικά αν κάτι άλλο δεν ολοκληρωθεί.

Ο άνθρωπος φοβάται τα τέλη, γιατί του θυμίζουν φθορά και αποχωρισμό. Κι όμως, εκεί ακριβώς δοκιμάζεται η δύναμη της ζωής: στη στιγμή που κλείνει ένας κύκλος και ανοίγει, δειλά, ένας άλλος. Όπως η νύχτα προετοιμάζει το φως, έτσι και το τέλος προετοιμάζει την αρχή.

Ίσως γι’ αυτό αξίζει να μαθαίνουμε να τα αποδεχόμαστε. Γιατί κάθε τέλος δεν είναι ένα κλείσιμο, αλλά μια μεταμόρφωση. Και κάθε αρχή, ένα βήμα συνέχειας.

Καθηγητές

Ευάγγελος

(Επανάληψη)

Υπάρχουν στιγμές που ο κόσμος δεν αλλάζει σχήμα· αλλάζει βάρος. Κάτι κατεβαίνει —όχι απαλά, όχι απροειδοποίητα— και στέκεται ανάμεσά μας. Τότε θαρρείς πως η πραγματικότητα πυκνώνει, πως ο αέρας γίνεται πιο βαρύς, σαν πριν από καταιγίδα. Σε μια τέτοια στιγμή ταιριάζει η φράση: Ἄναρχος θεός καταβεβήκεν.

Ο άναρχος θεός δεν έχει αρχή, άρα δεν επιδέχεται εξήγηση. Δεν υπακούει σε σχέδιο, δεν ζητά άδεια, δεν χωρά σε συστήματα. Είναι εκείνος που διαρρηγνύει τη γραμμικότητα του χρόνου και εισβάλλει στο «τώρα» χωρίς προειδοποίηση. Η κάθοδός του δεν είναι εορταστική· είναι αποκαλυπτική. Όχι γιατί αποκαλύπτει κάτι νέο, αλλά γιατί αναγκάζει ό,τι υπήρχε κρυμμένο να φανερωθεί.

Ο θεός αυτός δεν είναι κατ’ ανάγκην μεταφυσικός. Μπορεί να είναι η αλήθεια που αρνιόμασταν να δούμε. Ο έρωτας που καταλύει λογικές άμυνες. Στην τέχνη, είναι η στιγμή που η μορφή δεν υπακούει πια στον δημιουργό της. Είναι η λέξη που γράφεται μόνη της, η πινελιά που απαιτεί έναν χώρο που δεν της δόθηκε. Εκεί, η δημιουργία παύει να είναι διακόσμηση και γίνεται εισβολή. Ο καλλιτέχνης δεν «παράγει» έργο· υποτάσσεται στο βάρος μιας ιδέας που κατέβηκε για να γκρεμίσει την αισθητική του ασφάλεια και να τον αφήσει έκθετο μπροστά στο ανέκφραστο.

Γι’ αυτό είναι άναρχος: όχι επειδή αγαπά το χάος, αλλά επειδή δεν ανέχεται το ψεύδος της βολικής ισορροπίας.

Το καταβεβήκεν δηλώνει τετελεσμένο γεγονός. Ο θεός έχει ήδη κατέβει. Δεν βρισκόμαστε στην προσμονή, αλλά στα απόνερα. Κι εδώ βρίσκεται το βάρος της φράσης: δεν μας ρωτά αν είμαστε έτοιμοι. Μας βρίσκει όπως είμαστε. Με τις βεβαιότητές μας, τις άμυνες, τις μικρές μας τάξεις. Και τις δοκιμάζει.

Ίσως τελικά ο άναρχος θεός να μην έρχεται για να κυβερνήσει, αλλά για να αποχωρήσει, αφήνοντας πίσω του ένα ερώτημα: τι από όσα θεωρούσαμε σταθερά θα αντέξει μετά την κάθοδό του; Και τι από εμάς θα επιβιώσει — ίσως όχι αλώβητο, αλλά επιτέλους αληθινό.

Υπάρχουν στιγμές που ο κόσμος δεν αλλάζει σχήμα· αλλάζει βάρος. Κάτι κατεβαίνει —όχι απαλά, όχι απροειδοποίητα— και στέκεται ανάμεσά μας. Τότε θαρρείς πως η πραγματικότητα πυκνώνει, πως ο αέρας γίνεται πιο βαρύς, σαν πριν από καταιγίδα. Σε μια τέτοια στιγμή ταιριάζει η φράση: Ἄναρχος θεός καταβεβήκεν.

Ο άναρχος θεός δεν έχει αρχή, άρα δεν επιδέχεται εξήγηση. Δεν υπακούει σε σχέδιο, δεν ζητά άδεια, δεν χωρά σε συστήματα. Είναι εκείνος που διαρρηγνύει τη γραμμικότητα του χρόνου και εισβάλλει στο «τώρα» χωρίς προειδοποίηση. Η κάθοδός του δεν είναι εορταστική· είναι αποκαλυπτική. Όχι γιατί αποκαλύπτει κάτι νέο, αλλά γιατί αναγκάζει ό,τι υπήρχε κρυμμένο να φανερωθεί.

Ο θεός αυτός δεν είναι κατ’ ανάγκην μεταφυσικός. Μπορεί να είναι η αλήθεια που αρνιόμασταν να δούμε. Ο έρωτας που καταλύει λογικές άμυνες. Στην τέχνη, είναι η στιγμή που η μορφή δεν υπακούει πια στον δημιουργό της. Είναι η λέξη που γράφεται μόνη της, η πινελιά που απαιτεί έναν χώρο που δεν της δόθηκε. Εκεί, η δημιουργία παύει να είναι διακόσμηση και γίνεται εισβολή. Ο καλλιτέχνης δεν «παράγει» έργο· υποτάσσεται στο βάρος μιας ιδέας που κατέβηκε για να γκρεμίσει την αισθητική του ασφάλεια και να τον αφήσει έκθετο μπροστά στο ανέκφραστο.

Γι’ αυτό είναι άναρχος: όχι επειδή αγαπά το χάος, αλλά επειδή δεν ανέχεται το ψεύδος της βολικής ισορροπίας.

Το καταβεβήκεν δηλώνει τετελεσμένο γεγονός. Ο θεός έχει ήδη κατέβει. Δεν βρισκόμαστε στην προσμονή, αλλά στα απόνερα. Κι εδώ βρίσκεται το βάρος της φράσης: δεν μας ρωτά αν είμαστε έτοιμοι. Μας βρίσκει όπως είμαστε. Με τις βεβαιότητές μας, τις άμυνες, τις μικρές μας τάξεις. Και τις δοκιμάζει.

Ίσως τελικά ο άναρχος θεός να μην έρχεται για να κυβερνήσει, αλλά για να αποχωρήσει, αφήνοντας πίσω του ένα ερώτημα: τι από όσα θεωρούσαμε σταθερά θα αντέξει μετά την κάθοδό του; Και τι από εμάς θα επιβιώσει — ίσως όχι αλώβητο, αλλά επιτέλους αληθινό.

•Πρώτη φορά πήγα θέατρο στις 2 το μεσημέρι.Με ευγενική πρόσκληση του Αχιλλέα,της Ελένης και της Μαρίας Χριστινας.Θεατρο matinee.Tres chic,tres elegant .Tres comfortable.

Αισθανθηκα να με ρουφάει μια παριζιάνικη ατμόσφαιρα.Μολις είχαν γυρίσει από το Παρίσι και ο Βαγγέλης,η Ευη και τα εγγόνια μου και μου φέραν σοκολατάκια και φουά γκρα.

Παμε να δούμε μια καταπληκτική παράσταση μου είπαν.Οιδιποδας.Την εκθειάζουν οι κριτικές.Παμε.Ο Σοφοκλης μας ακουμπάει 2.500 χιλιάδες χρόνια.Ειναι ένα ακόμα μνημείο λόγου ένα συγκλονιστικό δημιούργημα.5ος Π Χ αιώνας στο μεταίχμιο ακμής και παρακμής της Αθήνας.Η μοίρα,η ύβρις,η μηνις κλπ.

•Το κοινό ενθουσιώδες χειροκροτούσε μανιωδώς.Οιδιποδας του Σοφοκλη ,αλλά με ψιλά γράμματα κάποιου ταλαντούχου φερέλπιδος κυρίου Robert Icke.Ενταξει δεν είναι η πρώτη φορά που αισθάνομαι και είμαι μύγα μέσα στο γάλα,έσχατη αιρετική μειοψηφία.Τι ήταν αυτός ο αχταρμάς; Βαζουμε στο μίξερ λίγο από όλα τα συστατικά.Ολιγον me too,λίγη ομοφοβία,λίγο Obama και κρίση δημοκρατίας γενικώς,λίγο κακοποιημένη γυναίκα ,λίγο πολιτική ίντριγκα της πλάκας ,λίγο σεξ,λίγο συγκάλυψη σε σωστές δοσεις ,λίγο αστεγους γκουρού και μετά αυτοκτονούμε την Ιοκάστη τυφλώνουμε τον Οιδίποδα και λεμε τούτος είναι ο Σοφοκλης… δια χειρός Robert.

Η ανέμπνευστη δάνειος δόξα,να την κλέβουμε από ένα κείμενο μνημείο της ανθρωπότητας ,σήμα κατατεθέν του πολιτισμού μας και να τη πουλάμε ως δικό μας έργο.Λογοκλεπτοντας ακόμα και το τίτλο.Χωρις το παραμικρό σημείο επαφής με το συμβολισμό του αρχαίου έργου και τις ιστορικές,πολιτισμικές και θρησκευτικές αναφορές του και τις μεταφυσικές του διαστάσεις στην τότε κουλτούρα.Μ ένα χυλό τόσο ρηχό που δεν χρειάζεσαι κουτάλι να τον φας ,αρκεί το κουταλάκι.

•Δέχομαι ότι μπορεί να είμαι συντηρητικός σε κάποια πράγματα.Δεν αρνούμαι την ποικιλία της σκηνοθετικής ματιάς.Καθολου.Αλλο αυτό και άλλο να οικειοποιούμαι τη τραγωδία και να τη κακοποιώ,σε υποτιθέμενα σύγχρονο context.Ε λοιπόν ούτε ο Ομπάμα ούτε ο Τραμπ είναι Οιδίποδες mr Robert.Ουτε η Μελάνια Ιοκάστη.

•Ζηλεύω όμως.Απεκτησα φιλοδοξίες.Να γράψω κι εγώ έναν αχταρμά με Μητσοτάκη,Τσίπρα,με Λιανη κι ότι μουρθει και να τη πω Ορέστεια του Αισχυλου δια χειρός του Πάνου Μπιτσαξή.Ελεος.

•Κατανοώ τον αντίλογο,μόλις τον άκουσα από τη Μαρία Χριστίνα που ενοιωσε συγκίνηση από τη παράσταση.Τι να κάνω διαφωνώ.Για μένα είναι κάτι σαν προσβολή ενός μνημείου.Στο μόνο που θα συμφωνήσω είναι πως οι ηθοποιοί ή Καριοφυλια Καραμπετη ιδίως και ο Νίκος Κουρης ήταν πολύ καλοί στην ερμηνεία τους και η παράσταση τεχνικά άρτια.

Πάνος. Μπιτσαξής