Από Δημήτρη Κανελλόπουλο, εκδότη – συγγραφέα .

Στις 24 Ιανουαρίου, σε μια ώρα περίπου, κλείνουν 100 χρόνια από τον θάνατο του Βλαντιμίρ Ίλιτς Λένιν. Μεταφράσαμε μια επιστολή του μεγάλου Μαρξιστή Καρλ Κάουτσκι, με αφορμή τον θάνατο του Λένιν, η οποία φανερώνει το ψυχικό μεγαλείο του Καρλ Κάουτσκι.

Κάρλ Κάουτσκι*
Ένας επικήδειος για τον Λένιν
Μετάφραση από τα Αγγλικά: Δημήτρης Κανελλόπουλος

Μετά το θάνατο του Λένιν στις 21 Ιανουαρίου 1924, ο Καρλ Κάουτσκι έλαβε πρόσκληση από τον Πάνσκι-Σόλσκι (μπολσεβίκο πολωνικής καταγωγής), ανταποκριτή της σοβιετικής κυβερνητικής εφημερίδας Izvestia στο Βερολίνο, ο οποίος τον κάλεσε να συνεισφέρει ένα αναμνηστικό άρθρο για τον Λένιν.

Ως σφοδρός αντίπαλος του μπολσεβίκικου καθεστώτος, τον οποίο ο Λένιν είχε καταγγείλει έντονα στο βιβλίο του «Η προλεταριακή επανάσταση και ο αποστάτης Κάουτσκι», ο θεωρητικός της Γερμανικής Σοσιαλδημοκρατίας αναμφίβολα εξεπλάγη όταν έλαβε ένα τέτοιο αίτημα. Ωστόσο, ο Κάουτσκι αποδέχτηκε την πρόσκληση του Σόλσκι και έγραψε την επιστολή/άρθρο που αναδημοσιεύεται παρακάτω.

Δημοσιεύθηκε πράγματι στην Izvestia, συνοδευόμενη από μια εισαγωγή του συντάκτη που σχολίαζε ότι ακόμη και ένας “ανοιχτός εχθρός του λενινισμού” όπως ο Κάουτσκι αναγνώριζε “το μεγαλείο της ιδιοφυΐας της προλεταριακής επανάστασης”. Το άρθρο δημοσιεύτηκε αργότερα στο αυστριακό μαρξιστικό θεωρητικό περιοδικό Der Kampf (Vol.17, No.5, του 1924, ππ.176-9 Μαΐου), με τον τίτλο « Ένας επικήδειος για τον Λένιν», από το οποίο προέρχεται και η παρούσα μετάφραση.

Αγαπητέ σύντροφε Solski!
Όπως βλέπετε, προς το παρόν δεν βρίσκομαι στο Βερολίνο αλλά στη Βιέννη. Έλαβα την επιστολή σας μόλις σήμερα, οπότε δεν ήμουν σε θέση να ανταποκριθώ εγκαίρως στην πρόσκλησή σας. Λυπάμαι βαθύτατα γι’ αυτό, καθώς θα ήθελα πάρα πολύ να συμμετάσχω στην εκδήλωση προς τιμήν του νεκρού ηγέτη της προλεταριακής επανάστασης.

Μπορεί να είχα σοβαρές επιφυλάξεις για τις πολιτικές και οικονομικές μεθόδους που ακολούθησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του – μπορεί προσωπικά να με είχε υποτιμήσει βαθύτατα λόγω των υφιστάμενων μεταξύ μας διαφορών, και βρήκα ακόμη πιο οδυνηρή τη δίωξη των σοσιαλιστών, που συσπειρώθηκαν με τις απόψεις της ομάδας εκείνων, που διαφώνησαν με τις απόψεις του Λένιν. Αλλά τη στιγμή του θανάτου ενός αντιπάλου, πρέπει να αξιολογείς συνολικά τη ζωή του, όχι μόνο ένα μέρος απ’ αυτήν, ούτε ακριβώς μερικές πτυχές της δράσης της και, πρέπει να βάζεις κατά μέρος όλες τις προσωπικές μνησικακίες. Οι μεταξύ μας διαφορές, δεν πρέπει να αμαυρώνουν στη σημασία της συμβολής του.
Ήταν μια κολοσσιαία προσωπικότητα, λίγοι μόνο τέτοιοι υπάρχουν στην παγκόσμια ιστορία Ανάμεσα στους κυβερνήτες των μεγάλων κρατών της εποχής μας, υπάρχει μόνο ένας που τον πλησιάζει σε κάποιο βαθμό σε απήχηση, και αυτός είναι ο Βίσμαρκ. Και οι δύο έχουν πολλά κοινά. Οι στόχοι τους ήταν φυσικά διαμετρικά αντίθετοι: στη μία περίπτωση, η κυριαρχία της δυναστείας των Χοεντσόλερν στη Γερμανία – στην άλλη, η προλεταριακή επανάσταση. Αυτή είναι μια αντίθεση μεταξύ νερού και φωτιάς. Ο στόχος του Βίσμαρκ ήταν μικρός, ενώ αυτός του Λένιν πάρα πολύ μεγάλος.
Αλλά όπως ο σιδερένιος καγκελάριος, έτσι και ο Λένιν ήταν ένας άνθρωπος με την πιο επίμονη, ακλόνητη και τολμηρή θέληση. Όπως κι εκείνος, αντιλαμβανόταν πολύ καλά τη σημασία της ένοπλης δύναμης στην πολιτική και μπορούσε να την εφαρμόσει αδίστακτα την αποφασιστική στιγμή. Όταν ο Βίσμαρκ δήλωσε ότι τα μεγάλα προβλήματα της εποχής πρέπει να επιλυθούν με αίμα και σίδερο, αυτή ήταν και η άποψη του Λένιν.

Φυσικά, κανένας από τους δύο δεν πίστευε ότι το αίμα και το σίδερο ήταν αρκετά από μόνα τους. Όπως και ο Βίσμαρκ, έτσι κι ο Λένιν ήταν γνώστης της διπλωματίας, της τέχνης της εξαπάτησης των αντιπάλων του, αποκρυπτογράφησε με εκπληκτικό τρόπο τα αδύνατα σημεία τους, προκειμένου να τους ανατρέψει. Και όπως ακριβώς ο Βίσμαρκ, αν πίστευε ότι ο δρόμος που ακολουθούσε δεν θα οδηγούσε στον στόχο του, ο Λένιν ήταν έτοιμος, χωρίς καμία επιφύλαξη, να αντιστρέψει αμέσως την πορεία του και να ξεκινήσει έναν άλλο δρόμο. Με την ίδια ευκολία με την οποία ο Βίσμαρκ το 1878 πέρασε από το ελεύθερο εμπόριο στον προστατευτισμό, ο Λένιν στράφηκε από τον καθαρό κομμουνισμό στη «ΝΕΠ» (Νέα Οικονομική Πολιτική).
Αλλά φυσικά, όπως είναι αυτονόητο και έχει ήδη επισημανθεί, εκτός από τις ομοιότητες μεταξύ των δύο, υπήρχαν και διαφορές, και σίγουρα όχι δευτερεύουσες, στους στόχους τους. Ο Λένιν ξεπερνούσε κατά πολύ τον Βίσμαρκ στην κατανόηση της θεωρίας, την οποία μελετούσε με ενθουσιασμό, και στην απουσία ιδιοτέλειας. Ο Βίσμαρκ δεν είχε χρόνο για τη θεωρία και χρησιμοποίησε την κατοχή της κρατικής εξουσίας για προσωπικό όφελος.
Ωστόσο, ο Λένιν έμεινε πίσω από τον Βίσμαρκ στις γνώσεις του για τις ξένες χώρες. Ο Βίσμαρκ μελετούσε προσεκτικά τα κράτη, την εξουσία τους και τις ταξικές σχέσεις σε αυτά, με τα οποία έπρεπε να ασχοληθεί η εξωτερική του πολιτική. Αντίθετα, ο Λένιν, αν και έζησε επί δεκαετίες ως μετανάστης στη Δυτική Ευρώπη, εντούτοις δεν κατάφερε ποτέ να κατανοήσει πλήρως τις πολιτικές και κοινωνικές ιδιαιτερότητές της. Η πολιτική του, η οποία ήταν πλήρως προσαρμοσμένη στις ιδιαιτερότητες εντός της Ρωσίας, βασιζόταν σε σχέση με τις ξένες χώρες στην προσδοκία μιας Παγκόσμιας Επανάστασης, η οποία, σε όποιον γνώριζε τη Δυτική Ευρώπη έπρεπε να φανεί εξαρχής ως αυταπάτη. Εδώ βρίσκουμε τη βαθύτερη διαφορά μεταξύ του Βίσμαρκ και του Λένιν. Ο πρώτος εδραίωσε την εξουσία του μέσω της επιτυχίας της εξωτερικής του πολιτικής, ο δεύτερος μέσω της εσωτερικής του πολιτικής. Η αιτία γι’ αυτό δεν έγκειται μόνο στη διαφορά στον τύπο των δυνατοτήτων των δύο ανδρών, αλλά και στη διαφορά στο περιβάλλον στο οποίο εργάστηκαν.
Ο Βίσμαρκ ήρθε στην εξουσία σε μια χώρα όπου οι μάζες είχαν ήδη ξυπνήσει στην έντονη πολιτική ζωή μέσω της Γαλλικής Επανάστασης και του Ναπολεόντειου Πολέμου, και στη συνέχεια μέσω της Επανάστασης του 1848. Η επιβολή της πλήρους εξουσίας του πάνω τους και η κατάργηση της ανεξάρτητης σκέψης και δράσης τους αποδείχθηκε αδύνατη. Σε αυτό απέτυχε πλήρως. Αντίθετα, ο Λένιν ήρθε στην εξουσία ανάμεσα σε μάζες που είχαν εξαθλιωθεί σε ακραίο βαθμό εξαιτίας του πολέμου, αλλά που δεν είχαν ακόμη την εμπειρία της ανεξάρτητης πολιτικής σκέψης και των φιλοδοξιών για τις επόμενες γενιές, και έτσι μετά την εξασθένιση της αναστάτωσης υποτάχθηκαν χωρίς δυσκολία στη δύναμη της ανώτερης προσωπικότητας του Λένιν και των συντρόφων του.
Εδώ βρίσκεται η βαθύτερη ρίζα της μεγάλης επιτυχίας του Λένιν, αλλά εδώ είναι και η αρχή των μεγαλύτερων επιφυλάξεών μου σχετικά με το σύστημά του. Γιατί η απελευθέρωση του προλεταριάτου σημαίνει πάνω απ’ όλα την πληρέστερη ανεξαρτησία της σκέψης και της δραστηριότητάς του. Σημαντικές, ελπιδοφόρες απαρχές προς αυτή την κατεύθυνση υπήρχαν ήδη στο ρωσικό προλεταριάτο πριν από την επανάσταση του 1917. Ο Λένιν ξεκίνησε λοιπόν με την παραχώρηση στο προλεταριάτο της πληρέστερης ελευθερίας. Αλλά οι πολιτικές και οικονομικές συνέπειες των μεθόδων του τον ανάγκασαν να την περιορίζει όλο και περισσότερο. Δεν θα σταθώ σε αυτό, γιατί εδώ ξεπερνώ τα όρια ενός επικήδειου και το μετατρέπω σε πολεμική.
Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί, ότι παρά τις επιφυλάξεις μου σχετικά με τις μεθόδους του Λένιν, δεν απελπίζομαι για την κατάσταση της Ρωσικής Επανάστασης. Από τη δική μου άποψη φαίνεται ότι ο Λένιν μπορεί να οδήγησε την προλεταριακή επανάσταση στη νίκη στη Ρωσία, αλλά δεν μπόρεσε να την κάνει να αποδώσει καρπούς. Από αυτή την άποψη η Ρωσική Επανάσταση δεν έχει ακόμη τελειώσει. Δεν θα πάει στον τάφο μαζί με τον Λένιν.
Στη Ρωσία, επίσης, οι προσδοκίες των εργατικών μαζών για ανεξαρτησία θα κερδίσουν τελικά την αποδοχή. Και τότε θα ωριμάσουν όλοι οι καρποί, τους οποίους η ρωσική επανάσταση περιείχε μέσα της σε μεγάλη αφθονία.
Τότε όλοι οι εργαζόμενοι της Ρωσίας αλλά και όλοι οι εργαζόμενοι του Κόσμου, χωρίς διαχωρισμούς στο κίνημα, θα θυμούνται με ευγνωμοσύνη όλους τους μεγάλους πρωτοπόρους τους, οι οποίοι επί δεκαετίες γεμάτες αγώνες και δοκιμασίες, προετοίμασαν τη Ρωσική Επανάσταση και στη συνέχεια την οδήγησαν στη νίκη. Και επίσης για όσους σήμερα στέκονται απέναντι στο Κομμουνιστικό Κόμμα, το όνομα του Λένιν δεν θα λείπει από αυτό το πάνθεον.
Αυτή την κατάσταση, της ενότητας των εργαζόμενων μαζών του κόσμου, που τιμούν από κοινού τον θανόντα ήρωά τους, να εργάζονται ελεύθερα μαζί για την οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας, είναι κάτι που μπορεί να μην το δω ακόμα, προτού ακολουθήσω τον Λένιν στη γη από την οποία κανένας ταξιδιώτης δεν επιστρέφει ποτέ.
Βιέννη,

28 Ιανουαρίου 1924

*Ο Καρλ Γιόχαν Κάουτσκι ήταν Γερμανός πολιτικός, θεωρητικός του μαρξισμού, ηγετική μορφή του γερμανικού σοσιαλδημοκρατικού κινήματος και της Β΄ Διεθνούς, αρνητής των λενιστικών προτύπων εξουσίας.

«Μα αν δε λέγαμε «όχι» τότε/ αν δε λέγαμε τότε «ποτέ»/ οι αλυσίδες που αρνηθήκαμε/ θα δένανε τα χέρια των παιδιών μας…»

Μενέλαος Λουντέμης

Πραγματικά πλούσιος είναι εκείνος που δεν έχει ανάγκη από τίποτε. Δηλαδή ο ολιγαρκής…

Λένε ότι στην τετραφωνία, όταν φθάνεις στο πολυπόθητο αποτέλεσμα να συντονίζονται οι τέσσερις φωνές, τότε δημιουργείται και μία Πέμπτη, η divina, η θεϊκή φωνή, η οποία στην ουσία δεν καταγράφεται αλλά την αισθάνεσαι..

Νεκτάριος, Δελένδας, Μπερτσιάς.

 

Στις 26 Δεκεμβρίου 1944 μια βόμβα του ΕΑΜ σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας θα μπορούσε να είχε αλλάξει την παγκόσμια ιστορία. Τελικά η επίθεση δεν έγινε ακριβώς για αυτόν τον λόγο: Για να μην αλλάξει την παγκόσμια ιστορία.

Νίκος Δεμισιώτης

Τα Χριστούγεννα του 1944 ήταν ίσως τα πιο σκοτεινά στην ιστορία της Αθήνας. Οι ναζιστικές ορδές είχαν φύγει από την Ελλάδα άλλα οι άνθρωποι δεν είχαν προλάβει να πάρουν μια ανάσα ελευθερίας. Τα Δεκεμβριανά και η πολυθρύλητη «Μάχη της Αθήνας» ήταν στο αποκορύφωμά τους. Ένας πόλεμος έδωσε τη θέση του σε έναν άλλο πόλεμο. Τον εμφύλιο. Την επόμενη των Χριστουγέννων εκείνης της χρονιάς θα μπορούσε να γίνει αυτό που θα άλλαζε την παγκόσμια ιστορία. Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο ήθελε να ανατινάξει το ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία» που βρίσκεται στην πλατεία Συντάγματος, απέναντι από τη Βουλή. Όλα ήταν έτοιμα. Μια τεράστια ποσότητα δυναμίτη είχε τοποθετηθεί στα θεμέλια του κτιρίου. Χρειαζόταν μόνο κάποιος να ανάψει το φιτίλι. Σε εκείνο το σημείο της ιστορίας μπαίνουν δυο άνθρωποι. Ο αντάρτης Μανώλης Γλέζος και ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσώρτσιλ. Και η ιστορία μετατρέπεται σε θρίλερ.

Τα Δεκεμβριανά και ο ρόλος των Βρετανών

Τον Δεκέμβριο του 1944 δεν είχε κριθεί μόνο η μοίρα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και το μεταπολεμικό μέλλον της Ευρώπης. Από τη μια η αντίστροφη μέτρηση για το Γ’ Ράιχ του Αδόλφου Χίτλερ είχε ξεκινήσει με τις συμμαχικές δυνάμεις να σημειώνουν τη μια νίκη μετά την άλλη και τη Βέρμαχτ να οπισθοχωρεί προς το Βερολίνο. Από την άλλη Τσώρτσιλ και Στάλιν μπροστά στον κίνδυνο από σύμμαχοι να βρεθούν αντίπαλοι σε έναν πόλεμο… μετά το τέλος του πολέμου, είχαν καθορίσει τις ζώνες επιρροής που θα είχε το κάθε ιδεολογικό ρεύμα.

Σε αυτή τη συνθήκη η Ελλάδα βρέθηκε στο «δυτικό μπλοκ». Το πρόβλημα για την πλευρά της Βρετανίας ήταν πως η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη εκείνη την εποχή στη χώρα ήταν το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ. Οι Βρετανοί ήταν αποφασισμένοι να επιβληθούν ακόμα και αν έπρεπε να ξεκινήσουν εκείνοι τον πόλεμο. Το ΕΑΜ θεωρούσε πως είχε τη λαϊκή νομιμοποίηση ώστε να οδηγήσει τη χώρα σε ελεύθερες εκλογές και να εμποδίσει την επιστροφή του βασιλιά (κάτι που ήθελαν διακαώς οι Βρετανοί καθώς έτσι θα εξασφάλιζαν τα συμφέροντα τους στην περιοχή). Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Τα «Δεκεμβριανά» σημάδεψαν τη σύγχρονη πολιτική ιστορία της χώρας.

Όταν, προς τα τέλη εκείνου του ματωμένου μήνα, οι Βρετανοί κατάφεραν και πήραν τον έλεγχο του κέντρου της Αθήνας, έστησαν το αρχηγείο τους στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία», στο Σύνταγμα, απέναντι από τη Βουλή. Εκεί βρισκόταν σχεδόν συνέχεια ο στρατηγός Ρόναλντ Σκόμπι, ο στρατιωτικός που είχε τοποθετηθεί από τον Τσώρτσιλ στη χώρα μας προκειμένου να κάνει τη «δουλειά». Αυτό σημαίνει πως για τους αντάρτες η «Μεγάλη Βρετανία» ήταν πέρα από συμβολικός και ένας άκρως ουσιαστικός στόχος. Σχεδόν σε καθημερινή βάση εκεί Βρετανοί και Έλληνες επιτελείς συσκέπτονταν για τις επόμενες κινήσεις τους στο πολεμικό μέτωπο με το ΕΑΜ.

Εκεί, σε αυτό το ιστορικό ξενοδοχείο, ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1944 έγινε και μια εξαιρετικά σημαντική σύσκεψη. Το σημαντική προκύπτει τόσο από το θέμα που βρισκόταν στην κορυφή της ατζέντας όσο και από τα πρόσωπα που θα ήταν εκεί. Ένα από αυτά τα πρόσωπα ήταν ο ίδιος ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσώρτσιλ ο οποίος είχε πάρει προσωπικά την υπόθεση «Ελλάδα».

Ο (μετέπειτα πρωθυπουργός) Παναγιώτης Κανελλόπουλος έγραφε εκείνο το βράδυ στο ημερολόγιό του: «Στις δέκα το βράδυ πληροφορήθηκα ότι χθες έφθασαν από το Λονδίνο στην Αθήνα ο Τσώρτσιλ και ο Ίντεν (σσ: ο τότε ΥΠΕΞ της Βρετανίας). Το πιο όμορφο χριστουγεννιάτικο δώρο που μπορούσαμε να επιθυμήσουμε».

Ο Τσώρτσιλ έκανε τη διαδρομή Φάληρο – Αθήνα μέσα σε τεθωρακισμένο όχημα και τη συνοδεία ισχυρότατης δύναμης Βρετανών στρατιωτών. Όπως ήταν φυσικό όλη αυτή η κινητοποίηση κίνησε την περιέργεια των ανταρτών του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ που με το δάχτυλο στη σκανδάλη παρατηρούσαν τη μεγάλη πομπή να διασχίζει με ταχύτητα κεντρικούς δρόμους της πρωτεύουσας. Αυτό το στοιχείο είναι κάτι που πρέπει να κρατήσετε γιατί ουσιαστικά καθορίζει και τη συνέχεια της ιστορίας.

Ο Τσώρτσιλ φτάνει στη «Μεγάλη Βρετανία» και προεδρεύει της σύσκεψης. Στην πραγματικότητα, βέβαια, καμία σύσκεψη δεν υπήρχε. Ο Τσώρτσιλ μπήκε μέσα στην αίθουσα, είπε αυτά που είχε να πει, έδωσε σκληρή γραμμή, απαίτησε άμεσα αποτελέσματα και στη συνέχεια έφυγε. Βρετανοί και Έλληνες αξιωματούχοι απλά τον άκουγαν. «Διακοσμητικός» ήταν ο ρόλος τόσο του Παπανδρέου όσο και του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού που υποτίθεται ότι ήταν ο πρόεδρος της σύσκεψης. Ο μόνος που προσπάθησε να αντιδράσει ήταν ο εκπρόσωπος του ΕΑΜ Γιώργης Σιάντος που, όμως, όταν επιχείρησε να πει την άποψη του δέχθηκε την επίπληξη του στρατηγού Νικόλαου Πλαστήρα ο οποίος του είπε «κάτσ’ κάτ’, ρε ζουλάπ’»!

Όταν έφυγε ο Τσώρτσιλ ο Σιάντος, μάλλον ρητορικά, αναρωτήθηκε ποιο ήταν το αντικείμενο αυτής της σύσκεψης αφού δεν μπόρεσε να μιλήσει κανείς. «Μα για να παραδώσετε τα όπλα» του απάντησε κυνικά ο Δαμασκηνός.

Η βόμβα που θα άλλαζε την παγκόσμια ιστορία

Την ίδια ακριβώς ώρα που όλα αυτά συνέβαιναν σε πολιτικό επίπεδο, σε στρατιωτικό επίπεδο, βρισκόταν σε εξέλιξη ένα θρίλερ. Οι αντάρτες είχαν αποφασίσει να ανατινάξουν τη «Μεγάλη Βρετανία»! Η απόφαση αυτή πάρθηκε όταν έμαθαν πως οι Γερμανοί είχαν υπονομεύσει το ξενοδοχείο με εκρητικά προκειμένου να το ανατινάξουν αν κάτι δεν πήγαινε καλά ή κατά την απόχωρησή τους. Τελικά, για άγνωστους λόγους αυτό δεν έγινε και ένα μεγάλο μέρος των εκρηκτικών έμεινε εκεί.

Οι αντάρτες αποφάσισαν να ενισχύσουν με μεγάλες ποσότητες δικών τους εκρηκτικών τα ήδη υπάρχοντα δημιουργώντας έτσι μια τεραστίων διαστάσεων βόμβα και να ανατινάξουν το κτίριο. Για να μη γίνουν αντιληπτοί, οι μαχητές του ΕΛΑΣ, διέσχισαν το κέντρο της Αθήνας υπογείως, φορτωμένοι με εκρηκτικά. Όταν έφθασαν κάτω από το ξενοδοχείο, συνέδεσαν τα παλιά εκρηκτικά των Γερμανών με τα δικά τους και ετοιμάστηκαν για την πυροδότηση.

Όλα ήταν έτοιμα και οι ΕΛΑΣιτες απλά περίμεναν τη διαταγή για να ανάψουν το φιτίλι. Αυτή η διαταγή δεν ήρθε ποτέ. Ο λόγος ήταν πως κανείς δεν ήθελε, ενώ ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρισκόταν ακόμα σε εξέλιξη, να σκοτώσει έναν από τους τρεις ηγέτες των συμμάχων. Μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να καθορίσει τη ροή των πραγμάτων και βέβαια να αλλάξει την παγκόσμια ιστορία.

Ο άνθρωπος που περίμενε την εντολή για να ανάψει το φιτίλι ήταν ο Μανώλης Γλέζος ο οποίος το 2014 είχε περιγράψει στον Observer εκείνες τις δραματικές ώρες: «Θα σας πω κάτι που δεν έχω πει σε κανέναν. Εγώ ο ίδιος κρατούσα το σύρμα με το φιτίλι και έπρεπε να το ξετυλίξω. Ήμασταν περίπου 30 άτομα. Δουλεύαμε στα τούνελ. Φοβόμασταν πολύ ότι θα μας ακούσουν. Συρθήκαμε μέσα στα σκατά και το νερό και βάλαμε το δυναμίτη ακριβώς κάτω από το ξενοδοχείο. Πήγα σε αυτούς που είχαν τον πυροκροτητή και περιμέναμε, περιμέναμε για το σινιάλο, αλλά δεν ήρθε ποτέ. Τίποτα. Δεν έγινε καμία έκρηξη. Τότε το ανακάλυψα. Την τελευταία στιγμή το ΕΑΜ διαπίστωσε ότι ο Τσώρτσιλ ήταν στο κτίριο και έδωσε εντολή να ματαιωθεί η επίθεση. Το ΕΑΜ ήθελε να ανατινάξει τη βρετανική διοίκηση, αλλά δε θέλαμε να είμαστε υπεύθυνοι για τη δολοφονία ενός εκ των Τριών Μεγάλων. Θέλαμε να ανατινάξουμε τη Μεγάλη Βρετανία γιατί ήταν το αρχηγείο του Σκόμπι. Από εκεί κατηύθυνε τη μάχη και για αυτό θέλαμε να το ανατινάξουμε», είχε πει ο «τελευταίος παρτιζάνος» Μανώλης Γλέζος.

Το σχέδιο εγκαταλείφθηκε. Ο Τσώρτσιλ έφυγε ζωντανός από την Αθήνα. Στις 26 Δεκεμβρίου 1944 ο εθνοφύλακας Μιχάλης Μεγαλοοικονόμου, που περιπολούσε μαζί με έναν Βρετανό στρατιώτη, βρήκε τα κρυμμένα εκρηκτικά. Ειδοποίησε αμέσως την υπηρεσία του και λίγη ώρα μετά πάνω από 900 κιλά δυναμίτη εντοπίστηκαν κάτω από το ξενοδοχείο.

 

*Μαχάτμα Γκάντι

 

Το 464 π.Χ οι Σπαρτιάτες έσφαξαν κάμποσους είλωτες που είχαν καταφύγει ως ικέτες στο ναό του Ποσειδώνα στο ακρωτήριο του Ταινάρου. Ο σεισμός που συμπτωματικά ακολούθησε και κυριολεκτικά ισοπέδωσε την πόλη τους, θεωρήθηκε ως τιμωρία από τον Ποσειδώνα, καθώς -για κακή τους τύχη- ήταν και ο θεός των σεισμών.

Οι είλωτες (Μεσσήνιοι στη συντριπτική τους πλειοψηφία) είδαν ότι τα σημάδια είναι καλά, ότι οι θεοί τούς ευνοούν και έκαναν αυτό που ονειρεύεται κάθε σκλάβος: πήραν στο κυνήγι τους αφέντες τους, σε ένα επεισόδιο που αργότερα έμεινε γνωστό ως «3ος Μεσσηνιακός Πόλεμος».

Μαζί, λοιπόν, με μερικές πόλεις περίοικων, οι είλωτες όρμησαν «αἰφνίδιως στὴν σεισμόπληκτη Σπάρτη, ἡ ὁποῖα ἒκειτο σὲ ἐρείπια». Ο βασιλιάς Αρχίδαμος όμως, επενέβη γρήγορα, κάλεσε τους άντρες στα όπλα και τους παρέταξε σε μάχη. Με πολύ κόπο κατάφερε να τους αποκρούσει, με τους σκλάβους να αναγκάζονται να αναδιπλωθούν στο όρος της Ιθώμης.

 

Το πόσο δύσκολο ήταν να καταστείλουν την εξέγερσή τους φαίνεται και απ’ το γεγονός ότι σε μία απ’ τις μάχες που ακολούθησαν σκοτώθηκε ο Αρίμνηστος, ο Σπαρτιάτης που στη μάχη των Πλαταιών είχε σκοτώσει τον ίδιο τον στρατηγό των Περσών -και γαμπρό του Ξέρξη-, τον Μαρδόνιο. Ο Αρίμνηστος έπεσε νεκρός μαζί με άλλους 300 Σπαρτιάτες κοντά στην αρχαία πόλη της Μεσσηνίας, Στενύκλαρο.

Για να τα βγάλουν πέρα οι Σπαρτιάτες αναγκάστηκαν να κάνουν έκκληση στους Πλαταιείς, τους Αιγινήτες, τους Μαντίνειους και πάνω από όλα στους Αθηναίους, που ήταν έμπειροι στην πολιορκία τειχών.

Τέσσερις χιλιάδες Αθηναίοι οπλίτες κατέβηκαν για να πολιορκήσουν την Ιθώμη κάτω από τις διαταγές του Κίμωνα. Τώρα, δεν ξέρουμε γιατί, αλλά οι Λακεδαιμόνιοι φοβήθηκαν ότι οι Αθηναίοι μπορεί να τους πρόδιδαν και να συμμαχούσαν τελικά με τους είλωτες. Έτσι τους έδιωξαν. Αυτό το γεγονός εξόργισε τους Αθηναίους, οι οποίοι με τη σειρά τους εξοστράκισαν απ’ την πόλη τον Κίμωνα, θεωρώντας τον υπεύθυνο γι’ αυτήν την προσβολή.

Οι επιχειρήσεις παρατάθηκαν στη συνέχεια για καιρό – 10 χρόνια κατά τον Θουκυδίδη, δηλαδή ως το 455-454 π.Χ ή για μόνο 4-5 χρόνια κατά άλλους. Δεν είναι ξεκάθαρο. Αυτό που είναι ξεκάθαρο είναι ότι οι Λακεδαιμόνιοι κάποια στιγμή έμαθαν για έναν δελφικό χρησμό που τους πρόσταζε να μη βλάψουν τους εξεγερμένους και να τους αφήσουν ελεύθερους.

Συνθηκολόγησαν μαζί τους, και τους επέτρεψαν να φύγουν μαζί με τις οικογένειές τους από την Πελοπόννησο, με μοναδικό όρο να μην επιστρέψουν ποτέ. Οι είλωτες, που πια τα είχαν καταφέρει και είχαν κερδίσει την ελευθερία τους, έγιναν δεκτοί από τους Αθηναίους και εγκαταστάθηκαν στη Ναύπακτο, πόλη την οποία είχαν καταλάβει οι Αθηναίοι παλιότερα.

Τι ωφελεί η λογική
Όταν το παράλογο μονάχα εξασφαλίζει την τροφή
που ο καθένας χρειάζεται;

Αντί να είστε λογικοί μονάχα, προσπαθείστε
Να δημιουργήσετε μια κατάσταση
Που να μεταβάλλει το παράλογο στον άνθρωπο
Σε μια επιχείρηση κακή!

Μπέρτολτ Μπρεχτ

Τη μαμά τη λένε Μήτσο, τον μπαμπά τον λένε Κίτσο, τη γιαγιά τη λένε Νίνα, τον παππού μου Ασημίνα. Ο προπάππους μου η Λόλα και η προγιαγιά η Βιόλα. Μνήσθητι μου κύριε και θαυμαστά τα έργα σου”.

Λάκης Λαζόπουλος