Συντάκτης: Kostas Bertsias

Η φράση κρύβει μια βαθιά υπαρξιακή αλήθεια:

ο άνθρωπος ζει όχι μόνο μέσα σε όσα του συμβαίνουν, αλλά και μέσα σε όσα φοβάται πως θα συμβούν.

«Δεν επεδίωξα να σκοτώσω. Δεν είμαι ικανός να σκοτώσω άνθρωπο. Επεδίωξα να σκοτώσω έναν τύραννο».

Η περίφημη φράση του Αλέκου Παναγούλη προς την Οριάνα Φαλάτσι, το καλοκαίρι του 1973, οριοθετεί το σκεπτικό κάθε επίδοξου ιδεαλιστή τυραννοκτόνου:

η ιδιότητα του τυράννου αναστέλλει, εάν δεν καταργεί πλήρως την ιδιότητα του ανθρώπου.

Θα πρέπει να ντρέπονται οι κοινωνίες που επιτρέπουν στους τυράννους να πεθαίνουν γαλήνια στο κρεβάτι τους από βαθιά γεράματα. Δεν νομίζω ότι υπάρχει σήμερα καλόπιστος συμπατριώτης μας που να αμφισβητεί ότι ο Αλέκος Παναγούλης, ο παρ’ ολίγον δολοφόνος του δικτάτορα Γεώργιου Παπαδόπουλου, υπήρξε ό,τι πιο κοντινό στο αρχέτυπο του αυθεντικού ήρωα, καθώς και την ανιδιοτέλεια των κινήτρων του.

Εντούτοις, όπως πικρά πλέον γνωρίζουμε, ακόμη και οι πιο καλές προθέσεις μπορούν να στρώσουν τον δρόμο προς την Κόλαση ή, με άλλα λόγια, τα πιο ανιδιοτελή κίνητρα να «χρησιμεύσουν» για την επίτευξη κινήτρων πολύ λιγότερο ή και καθόλου ανιδιοτελών. Ο παλαίμαχος Κύπριος δημοσιογράφος και ιστορικός ερευνητής Μακάριος Δρουσιώτης, σε εκτενές και διεισδυτικό ρεπορτάζ του που δημοσιεύτηκε στην αλήστου μνήμης «Ελευθεροτυπία» τον Αύγουστο του 2008 (σαράντα χρόνια από τη δολοφονική απόπειρα του Παναγούλη κατά του Παπαδόπουλου), υποδεικνύει πώς ακριβώς τα ανιδιοτελή κίνητρα του Παναγούλη «κούμπωσαν» τη δεδομένη ιστορική στιγμή με τις επιδιώξεις πιο σκοτεινών δυνάμεων.

«Μετά τη σύλληψη του Αλέκου Παναγούλη», γράφει μεταξύ άλλων ο Δρουσιώτης, «αποκαλύφθηκε ότι έδρασε σε συνεργασία με τον τότε υπουργό Εσωτερικών της Κύπρου Πολύκαρπο Γιωρκάτζη, ο οποίος ήταν ο στρατιωτικός αρχηγός της οργάνωσης “Ελληνική Αντίσταση” που είχε ιδρύσει ο Παναγούλης. Η αυτοθυσία του Παναγούλη επισκίασε τον ρόλο του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη, ο οποίος υπήρξε η πιο σκοτεινή και πιο αμφιλεγόμενη προσωπικότητα της νεότερης Ιστορίας της Κύπρου. Όλη η βιβλιογραφία που ασχολήθηκε με την υπόθεση Παναγούλη απέδωσε στον Γιωρκάτζη αντιδικτατορικά κίνητρα. Ωστόσο, τέσσερις δεκαετίες μετά την απόπειρα η έρευνα αποκαλύπτει μια άλλη, εντελώς διαφορετική διάσταση για τα κίνητρα του Γιωρκάτζη». Σύμφωνα με τον Δρουσιώτη πάντα, ο Γιωρκάτζης που τον Μάρτιο του 1970, ενάμιση χρόνο μετά την απόπειρα κατά του Παπαδόπουλου, θα εμπλακεί σε συνωμοσία για τη δολοφονία του αρχιεπισκόπου Μακαρίου και, μια βδομάδα αργότερα, θα δολοφονηθεί ο ίδιος, σε αντίθεση με τον Παναγούλη και ερήμην του Παναγούλη, δεν επιθυμούσε την αποκατάσταση του δημοκρατικού πολιτεύματος αλλά τη διαδοχή της παπαδοπουλικής δικτατορίας με μια ιωαννιδική σκληρότερη (κάτι που επετεύχθη τον Νοέμβριο του 1973, κάτω από διαφορετικές συνθήκες και με πολύ πιο βαρύ τίμημα εντέλει για την ίδια την Κύπρο).

Όλα τα παραπάνω δεν τα παραθέτω προκειμένου να διαγνώσω ομοιότητες και αναλογίες ανάμεσα σε δύο τόσο διαφορετικές εκδοχές τυράννων όσο ο Γεώργιος Παπαδόπουλος και ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεϊ, που δολοφονήθηκε μόλις προχτές –ομοιότητες και αναλογίες τραβηγμένες από τα μαλλιά, καθότι η σχετικά βραχύχρονη τυραννία του πρώτου ευθύνεται για δεκάδες θανάτους, ενώ η μακρόχρονη (κοντά τέσσερις δεκαετίες) τυραννία του δεύτερου για δεκάδες χιλιάδες. Επιθυμώ όμως να καταδείξω πως, τόσο στην περίπτωση του Παπαδόπουλου όσο και στην περίπτωση του Χαμενεϊ, η ανιδιοτέλεια των κινήτρων δεν αποτελεί απαραίτητα την ικανή και αναγκαία συνθήκη για την υπογραφή της θανατικής τους καταδίκης. Όπως θα έλεγε και ο Ντόναλντ Τραμπ παραφράζοντας μια παροιμιώδη κυνική φράση του Φράνκλιν Ντελάνο Ρούζβελτ για τον δικτάτορα της Κούβας Φουλχένσιο Μπατίστα: «Ο Χαμενεϊ ήταν αιμοσταγές κάθαρμα, αλλά αυτό δεν ήταν το χειρότερό του χαρακτηριστικό. Είχε ακόμη ένα χειρότερο: δεν ήταν “δικό μας” κάθαρμα».

Πέτρος Τατσόπουλος “The TOC” 2 Μαρτίου 2026

 

 

Πολλοί ηγέτες κρατούν τον έλεγχο επειδή δεν εμπιστεύονται ότι οι άλλοι θα κάνουν τη δουλειά εξίσου καλά.

Λογικό — ήταν καλοί στο αντικείμενό τους και γι’ αυτό προήχθησαν.Όμως, όταν ηγείσαι, η αξία σου αλλάζει, αφού δεν είσαι πια ο καλύτερος problem-solver στο δωμάτιο. Είσαι αυτός που δημιουργεί ανθρώπους που λύνουν προβλήματα.

Όταν επιμένεις να συμμετέχεις σε κάθε απόφαση, το μήνυμα είναι σαφές: Δεν σας εμπιστεύομαι ακόμα.

Η φράση του Νόαμ Τσόμσκι ότι «πάντα μαθαίνουμε περισσότερα για τον εαυτό μας από τη λογοτεχνία παρά από την επιστήμη» δεν μειώνει την αξία της επιστήμης· απλώς υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο βιολογία και νόμοι φυσικής, αλλά και αφήγηση, μνήμη, επιθυμία.

Η επιστήμη μάς εξηγεί πώς λειτουργούμε. Μετρά, ταξινομεί, αναλύει. Μας λέει τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν φοβόμαστε, πώς επηρεάζεται το σώμα από το άγχος, ποιοι μηχανισμοί καθορίζουν τη συμπεριφορά. Μας δίνει ακρίβεια και έλεγχο.

Η λογοτεχνία, όμως, μας λέει πώς είναι να φοβάσαι. Δεν περιγράφει απλώς τον παλμό· μας βάζει μέσα στην καρδιά που χτυπά. Δεν αναλύει την απώλεια· μας κάνει να τη βιώσουμε. Εκεί όπου η επιστήμη απαντά στο «πώς», η λογοτεχνία τολμά το «ποιος».

Διαβάζοντας ένα μυθιστόρημα ή ένα διήγημα, συναντάμε πρόσωπα που μοιάζουν ξένα και ταυτόχρονα οικεία. Στους δισταγμούς τους αναγνωρίζουμε τους δικούς μας. Στα λάθη τους βλέπουμε τις κρυφές μας επιλογές. Η λογοτεχνία λειτουργεί σαν καθρέφτης που δεν αντανακλά την όψη, αλλά το βάθος.

Ίσως γι’ αυτό, όσο κι αν προοδεύουν οι επιστήμες, συνεχίζουμε να επιστρέφουμε στα βιβλία. Όχι για να μάθουμε περισσότερα δεδομένα, αλλά για να κατανοήσουμε καλύτερα την ανθρώπινη κατάσταση.

Η επιστήμη μάς εξοπλίζει. Η λογοτεχνία μάς αποκαλύπτει.

Και τελικά, το ερώτημα «ποιος είμαι;» δεν απαντιέται με τύπους και διαγράμματα, αλλά με ιστορίες.

Ο αξέχαστος καπετάνιος των Σκούρτων: Ηλίας Λαψάνης

Από την ορεινή Δωριέα η αείμνηστη Θυμία Λουτσόβου

Κάποτε είχα διαβάσει ένα ωραίο, που το θεωρώ μια ασφαλή “πυξίδα”, για να αποφεύγεις να βρεθείς καβάλα σε “ψόφια άλογα”, επιμένοντας να φωνάζεις “ντεεε” !!

If you set a goal, it should meet these two conditions :
i) It matters,
ii) You can influence the outcome

Λειτουργεί υπό μία προϋπόθεση : ότι σκέφτεσαι και δρας ως business owner και όχι ως manager 

Καλό ανοιξιάτικο μήνα, εύχομαι !!

Γ.Λ.